کدخبر: ۱۰۱۱۱۶ لینک کوتاه

اندیشکده واشنگتن بررسی کرد

پیامدهای منطقه ای توافق هسته ای با ایران

اندیشکده «واشنگتن» با انتشار گزارش «دنیس راس» عضو ارشد ومشاور این مؤسسه که به کمیته روابط خارجی سنا ارائه شد به بررسی پیامدهای توافق هسته ای با ایران پرداخت و نوشت:آمادگی آمریکا برای رسیدن به توافق با ایران در خصوص موضوع هسته ای عامل نگرانی بسیاری از هم پیمانان سنتی ما در خاورمیانه است.

به گزارش اقتصاد نیوز توافق هسته ای با تهران،با توجه به اینکه آمریکا احتمالاً ایران را به نحو فزاینده ای هم پیمان خود محسوب خواهد کرد، برای اعراب خالی از ضرر نخواهد بود. برای اسرائیلی ها، نگرانی از این است که ما به توافقی دست یابیم که وقتی با بحران جهانی دیگری مشغول هستیم ایرانی ها را در آستانه تبدیل شدن به کشوری هسته ای قرار خواهد داد.

کشوری قادر به گریز هسته ای به سمت سلاح های هسته ای. هر دو گونه ترس، وقوع توافق را مفروض می گیرند. درحالی که کمیته از ما خواسته که پیامدهای منطقه ای چنین توافقی را بیان کنیم، باید بگویم که من احتمال توافق را حتی کمتر از 50 درصد، میزانی که اوباما سال گذشته پیش بینی کرد، می دانم.

سایت خبری تحلیلی اشراف بدون تایید محتوا و ادعاهای مطرح شده در این گزارش، ترجمه آن را صرفا جهت اطلاع نخبگان و تصمیم گیران عرصه سیاسی کشور از رویکردها و دیدگاه های اندیشکده های غربی منتشر می کند و دیدگاه ها، ادعاها و القائات این گزارش ها هرگز مورد تأیید اشراف نمی باشد.



■ وجود شکاف های مفهومی اساسی میان ایران و آمریکا در مسئله هسته ای

با توجه به اینکه ایرانی ها همچنان معتقدند که پیشنهادهای محدود آن ها در زمینه غنی سازی برای رفع نگرانی های ما درباره ماهیت صلح آمیز برنامه هسته ای آن ها کافی است، شکاف های مفهومی اساسی ای وجود دارند. آیا رهبر معظم که سخن از دست برنداشتن از برنامه هسته ای به میان می آورد، کاهش چشمگیر تعداد سانتریفیوژهایشان را خواهد پذیرفت؟ ما به این موضوع خواهیم پرداخت، اما در اینجا باید بگوییم که «{آیت الله}علی خامنه ای» برای عقب گرد برنامه هسته ای ایران آماده نیست و یا معتقد است که مجبور به چنین کاری برای رفع جدی تحریم ها نیست. بدون عقب گرد عمیق در برنامه هسته ای ایران عقب گردی در تحریم ها وجود نخواهد داشت – بدین معنا که سانتریفیوژهای ایرانی باید به شدت کاهش یابند، بسیاری از اورانیوم غنی شده باید از کشور خارج شود، فردو باید از بین برود یا به کلی از کار بیفتد و راکتور آب سنگین اراک باید تغییر کاربری داده شود تا نتواند پلوتونیوم تولید کند.

■مقاومت ایران در مقابل درخواست های آمریکا درباره عقب نشینی از برنامه هسته ای­

مذاکره کنندگان ایرانی به نظر نمی رسد در مقطع کنونی قادر به پذیرش چنین عقب نشینی ای باشند؛ و اگر ما راضی به غنی سازی محدود برای ایرانی ها باشیم، عقب گردی از این سنخ گفته شده، علاوه بر شفافیت فراتر از پروتکل الحاقی و جنبه های ممکن نظامی برنامه هسته ای آن ها ضروری است. حتی اگر رئیس جمهور «روحانی» و «محمدجواد ظریف»، وزیر امور خارجه او، آماده پذیرش چنین توافق باشند– هرچند این هم چندان روشن نیست- آیا رهبر معظم نیز به چنین توافقی تن خواهد داد؟ ممکن است؛ ولی گمان می کنم راه زیادی وجود دارد. قطعاً اگر قرار باشد توافقی صورت بگیرد، رهبر معظم باید هزینه های زیاد شکست دیپلماسی جمهوری اسلامی را در نظر بگیرد. او باید به این یقین برسد که چنین شکستی به معنای رنج پایدار و شدیدی برای اقتصاد ایران و احتمال زیاد استفاده از زور برای تخریب سرمایه گذاری عظیم این کشور در تجهیزات هسته ای خواهد بود.



■ اسرائیلی ها و اعراب معتقدند که آمریکا برای رسیدن به توافق هسته ای با ایران بسیار مشتاق است

این وضعیت- که ممکن است احتمال توافق را بیشتر کند، برای کمک به رفع نگرانی های عمیق دوستان منطقه ای ما راجع به توافق احتمالی 1+5 با ایران مفید خواهد بود. هم اسرائیلی ها و هم دوستان کلیدی عرب ما معتقدند که ما برای رسیدن به توافق هسته ای بسیار مشتاق هستیم و آن ها سخنان وزارت امور خارجه ما مبنی بر این که نرسیدن به توافق، بهتر از توافق بد است را، جدی نگرفته اند. آن ها تلاش فعالانه ایران برای برهم زدن توازن قدرت در منطقه را شاهد هستند و درست یا غلط، نشانه ای از آمادگی ما برای مقابله با این تلاش ایرانی ها را مشاهده نمی کنند. این فرآیند به این دریافت در میان دوستان منطقه ای ما منجر شده است که ما این بند را به توافق با ایرانی ها افزوده ایم که چشمان خود را نسبت به رفتار این کشور در منطقه ببندیم.

■ نگرانی های اسرائیل و اعراب درباره ایران متفاوت است

استدلال دولت مبنی بر صرف جدا کردن موضوع هسته ای از سایر چالش های ایرانی ها در منطقه، از این گمان نکاسته است که نگرانی های ما درباره برنامه هسته ای ایران همه چیز را تحت الشعاع قرار داده است. در اینجا لازم به ذکر است که نگرانی های اسرائیل و اعراب درباره ایران متفاوت است. اولویت اسرائیلی ها برنامه هسته ای ایران است. این برنامه تهدیدی برای موجودیت اسرائیل است. ایران و نایبانش مثل حزب الله تهدیداتی برای اسرائیل هستند؛ ولی به نظر اسرائیل این تهدیدات قابل مدیریت است؛ اما دست یابی ایران به سلاح هسته ای قابل مدیریت یا مقابله نیست. عربستان، امارات و دیگر کشورهای عرب، ایران را در پی برتری منطقه ای می بینند. از منظر سعودی ها ایرانی ها آن ها را محاصره کرده اند – با دنبال کردن تسلط در و قابلیت تهدید از سوی بحرین، عراق، سوریه، لبنان و یمن. برنامه هسته ای ایران به این تهدید خواهد افزود- شاید به ایرانی ها مصونیت می بخشد– اما این مسئله آن ها نیست.



■ مسئله اصلی ایران و عربستان مرتبط با مشروعیت این دو کشوراست

احتمال آشتی میان ایران و عربستان کم است. آن ها رقبایی به تمام معنا هستند. مسئله عرب در مقابل پارسی، سنی در برابر شیعه و یا حتی نگرانی ها درباره توازن قدرت مربوط به تسلط منطقه ای، مسئله اصلی نیست. البته این ها همه دخیل هستند، اما مسئله اصلی به مشروعیت هرکدام از این کشورها بازمی گردد. جمهوری اسلامی مشروعیت هر حکومت پادشاهی را به چالش می کشد و ادعاهایی مبنی بر رهبری مسلمین جهان دارد. سعودی ها، ایران را تهدیدی اساسی برای نقش خود در رهبری سنی ها می بینند و احساس می کنند که ایرانی ها آن را به چالش می کشند. ایرانی با سلاح هسته ای، برای سعودی ها مستلزم واکنشی متناسب است. چنین سلاح هایی مسلماً خطر را تشدید می کنند، اما در کوتاه مدت، سعودی ها حتی بیشتر از آن از ایرانی که هنوز باوجود تحریم های شدید از هم نگسیخته، ازلحاظ بین المللی منزوی نشده و به نحو روبه رشدی قابلیت توسعه اقتصادی را دارد و بیش از هرزمانی می تواند دردسرساز باشد می ترسند.

■ برای اسرائیلی ها وضعیت وابسته به نوع توافق است

بدین ترتیب سعودی ها به طور خاص باید از این بترسند که یک توافق بر سر مسئله هسته ای نه تنها به معنای گشایش جدید از سوی آمریکا در برابر ایران خواهد بود، بلکه حتی به ایرانی ها مجوز تجاوزکاری بیشتر در منطقه، با توان اقتصادی چنین کاری را می دهد. آن ها به دنبال نشانه هایی هستند مبنی بر اینکه توافق با ایران روابط ما با این کشور را تغییر نخواهد داد- و ما در مقابل تهدیدات منطقه ای ایران هشیار هستیم. اسرائیلی ها، برخلاف سعودی ها، به دنبال این هستند که چه توافقی حاصل می شود. هرچند سعودی ها نسبت به هر توافق مشکوک اند برای اسرائیلی ها وضعیت وابسته به نوع توافق است. توافقی که ایرانی ها را از تبدیل برنامه هسته ای صلح آمیز به برنامه ای تسلیحاتی بازمی دارد، برای اسرائیلی ها مطلوب خواهد بود. مسئله اسرائیلی ها این است که بهترین توافق ممکن از مجرای 1+5 احتمالاً ممکن نیست.



■اجماع 1+5 بر بازگشت ناپذیر بودن غنی سازی ایران

اسرائیلی ها گمان می کنند که ایران باید از قابلیت غنی سازی دور شود. هرچند این مسئله از منظر منع گسترش تسلیحات کشتارجمعی مطلوب است، اما قابل دست یابی نیست – این حداقل عقیده مشترک اعضای 1+5 است. مسئله اسرائیلی ها این خواهد بود که آیا آن ها می توانند به حد کافی از میزان عقب گرد برنامه هسته ای ایران، میزان شفافیت موردنظر برای جلوگیری از فریب در این عقب گرد و عواقب معتبر برای ایران در صورت تخطی این کشور از توافق، مطمئن باشند.

این فرآیند چه پیامدهایی می تواند برای رهیافت ما نسبت به دوستان منطقه ای ما در صورت حصول توافق دارد؟ ازآنجاکه نگرانی های سعودی ها و اسرائیلی ها متفاوت است، رویکرد ما به آن ها نیز باید از برخی جنبه ها متفاوت باشد.



■بقای اسد، یک پیروزی برای ایران است

گفته می شود که درهرصورت اگر جدال آمریکا با ایران حفظ شود، دو طرف راضی خواهند بود. تمام دوستان ما می خواهند که ببینند ما به ایران اجازه نخواهیم داد به قدرت بیشتری در منطقه دست یابد؛ و اینکه ما برای کمک به دوستانمان آماده هستیم و ما آن قدر از درگیر شدن با ایران نمی هراسیم که با هر رفتاری از سوی این کشور کنار بیاییم.

از این منظر نیاز است که ما دو گام برای اطمینان بخشی اعراب و اسرائیلی برداریم:

در سوریه نشان داده شد که نگرانی ما معطوف به حضور جهادی ها در این کشور و چشم­اندازهای تحکیم قدرت «اسد» است. اولی همه ما را تهدید می کند؛ دومی نشانی از یک پیروزی برای ایران و اثبات اینکه این کشور درصورتی که از قدرت خود برای تغییر عرصه منطقه استفاده کند، موفق خواهد بود، است.

■راهبردها برای تقویت اپوزیسیون سوریه و کاستن از نفوذ ایران

ما باید نشان دهیم که تسلیم شرایط نخواهیم شد. این به معنای کمک مرگبار به اپوزیسیون سوریه نیست، بلکه انجام این کار باید با نگاه به تغییر توازن قدرت در منطقه، شامل توازن میان اپوزیسیون و حکومت، صورت بگیرد. این به معنای کنترل کردن تلاش ها برای حمایت از اپوزیسیون- از طریق آموزش، کمک مادی، مسلح سازی و غیره -است تا اینکه این اطمینان حاصل شود که هرچه برای کمک به اپوزیسیون قابل قبول انجام می شود، هماهنگ و همسو است.

نشان دادن اینکه ما به ایرانی ها اجازه نقل وانتقال مخفیانه تسلیحات در منطقه را نخواهیم داد. این به معنای منع حمل ونقل تسلیحات از سوی ایران است. اسرائیلی های یک کشتی حامل سلاح های ایرانی به سمت غزه را مصادره کردند، اما ما باید این کار را انجام دهیم. ما نباید آنچه را انجام می دهیم بگوییم یا حتی آن را عمومی کنیم؛ ما فقط باید آن را انجام دهیم. ایرانی ها و دوستان ما این را خواهند دید و خواهند فهمید که ما با این قبیل فعالیت ها می جنگیم و ایران باید هزینه اقدامات خود را بدهد.

■راهبردهای آمریکا در صورت حصول توافق با ایران برای اطمینان بخشی با اسرائیل

برای پاسخ به نگرانی های خاص اعراب و اسرائیلی ها، باید برنامه ریزی اقتضایی با عربستان و امارات در مورد نحوه ای که باید با تهدیدات خاص ایرانی ها مبارزه کنیم را انجام دهیم. این امر جدیت ما را نشان می دهد و ما را در موقعیتی قرار می دهد که هرگاه نیاز باشد دست به عمل بزنیم؛ اگر این به معنای گونه ای متفاوت از همکاری با اعراب و اسرائیل باشد ایران نیز باید این پیام را دریافت کند. ما باید با اسرائیلی ها دراین باره گفتگو کنیم که در صورت حصول توافق، اگر ایران از آن تخطی کند، چه عواقبی برای این کشور خواهد داشت – هرچند می توان پیش بینی کرد که از سوی طرف دیگر تردید پیرامون پاسخ به تعدی های احتمالی ایران از توافق وجود خواهد داشت. ما همچنین، در صورت توافق، باید برای اسرائیلی ها، با ارائه بمب های سنگرشکن و تانکرهای بیشتری برای قادر ساختن آن ها برای عملیات نظامی از جانب خود در صورت تخطی ایرانی ها جبران کنیم. این اسرائیلی ها را مطمئن می سازد که اگر ما محذورهای در قبال مقابله نظامی با تخطی های ایران از یک توافق داریم، توافقی که گریز هسته ای را مکن می سازد، اسرائیل نیز بدون راه چاره رها نخواهد شد.



نتیجه گیری

دوستان سنتی ما در خاورمیانه نسبت به اهداف ایران در منطقه بسیار مشکوک هستند. هرچند دولت «اوباما» تلاش کرده است تا سعودی ها، اماراتی ها و اسرائیلی ها را درباره تعهدات ما و فهم رفتار ایرانی ها، مطمئن سازد، همچنان تردیدهایی جدی درباره آنچه ما عملاً به دنبال انجام آن هستیم وجود دارد.

درحالی که تردید ما در قبال سوریه ممکن است بازنمای نگرانی های ما درباره پرهیز از یک باتلاق باشد، ایرانی ها این تردید را به خود راه نداده اند و برای بقای «اسد» سرمایه گذاری زیادی کرده اند. در منطقه ای که یک پیروزی ایران به منزله شکست دوستان ما خواهد بود، نگرانی ها پیرامون ما افزایش یافته است. از طریق این لنز است که بسیاری از دوستان منطقه ای ما توافق با ایران را می نگرند. ترس اسرائیلی ها و سعودی ها متفاوت است، اما اگر ما می خواهیم تا دوستان خود را از چنین توافقی مطمئن سازیم، باید منبع نگرانی های آن ها را بیابیم و گام هایی برای پاسخ به آن ها برداریم. این به معنای پذیرش ترس هایی که به نظر ما بی جا هستند، نیست، بلکه به معنای برداشتن گام هایی است که می تواند امنیت بیشتری به ما ببخشد و به ایرانی ها این پیام را بدهد که آن ها هزینه رفتارهای غیرقابل قبولشان، بیرون از عرصه هسته ای را خواهند پرداخت.