کدخبر: ۱۸۲۰۹۴ لینک کوتاه

میانگین تعداد سفرهای ایرانیان به روسیه ۶۰ درصد افزایش یافت

سونامی سفر به روسیه به لطف یارانه «دلاری» دولت

پس از ترکیه به‌نظر می‌رسد روسیه نیز به یکی از مقاصد جذاب سفرهای ایرانیان در سال‌های اخیر تبدیل شده باشد. مروری بر آمار گردشگران ایرانی روسیه در فاصله سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶ نشان می‌دهد که بازدیدکنندگان ایرانی این کشور از ۲۶ هزار نفر به بیش از ۶۷ هزار نفر رسیده‌اند که حاکی از رشد ۶۰ درصدی میانگین تعداد سفرها در هر سال است. می‌توان مهم‌ترین دلیل چنین رویدادی را کاهش ارزش روبل روسیه و ثابت نگه داشتن نرخ برابری ریال در برابر دلار در سال‌های اخیر دانست.

به گزارش اقتصادنیوز ، نگاهی به آمارهای گردشگری خروجی ایران نشان می‌دهد سفرهای خارجی ایرانیان به‌طور فزاینده‌ای در چند سال اخیر رشد داشته؛ امری که می‌تواند منجر به خروج ارز از کشور شود. این در حالی است که سفرهای داخلی کشور نیز با مشکلات متعددی روبه‌رو است.  از منظر اقتصادی سفرهای رو به فزونی ایرانیان به گرجستان، ترکیه و اخیرا روسیه می‌تواند بیانگر نکات مهمی باشد.

در همین تابستان که به روزهای پایانی خود نزدیک می‌شود، تورهای گردشگری بسیاری ایران را به مقصد روسیه ترک کردند. همچنین شکاف تبادل گردشگر بین روسیه و ایران در طول چند سال اخیر گسترده‌تر شده؛ به‌طوری‌که تعداد گردشگران ایرانی روسیه از 26هزار نفر در سال 2014 به بیش از 67 هزار نفر در سال 2016 رسیده است اما تعداد گردشگران روسی از ایران تنها حدود 4 هزار نفر افزایش یافته و از 5 هزار نفر به اندکی بیش از 9 هزار نفر رسیده است.

این موضوع به معنای آن است که در فاصله سال‌های 2014 تا 2016 تعداد گردشگران ایرانی بازدیدکننده از روسیه در هر سال حدود 53/ 60 درصد افزایش داشته، درحالی‌که رشد گردشگران روسی ایران تنها حدود 47/ 22درصد در سال بوده و صرف‌نظر از آمار رشد، تعداد گردشگران ایرانی نیز بسیار بیش از گردشگران روسی بوده است. البته وضع نامساعد اقتصادی روسیه مزید بر علت شده و سفرهای خارجی آنها را در سال‌های اخیر تحت‌تاثیر قرار داده است. با خروج این کشور از بحران اقتصادی امکان دارد تراز گردشگری دو کشور وضع بهتری پیدا کند؛ هرچند به‌نظر نمی‌رسد به تعداد گردشگران ایران از روسیه برسد. همه اینها درحالی است که فعالان دولتی و خصوصی گردشگری ایران، پس از آنکه روس‌ها سفر به ترکیه را تحریم کردند، درصدد جذب گردشگران روس برآمدند اما همچنان این تراز منفی است.

پاسخ اقتصادی به یک پرسش

اما این سوال مطرح می‌شود که چه عامل یا عوامل اقتصادی موجب شکل‌گیری موج سفرها به منطقه‌ یا کشوری خاص مانند روسیه می‌شود؟ جاذبه‌های اساسی این کشور برای رشد سریع گردشگران چه بوده است؟ به باور کارشناسان بررسی این پرسش با اصول اقتصادی و لحاظ کردن توصیه‌های سیاسی لازم برای اصلاح وضعیتی غیربهینه، بسیار مناسب‌تر از اعمال سیاست‌های دستوری و عکس‌العمل‌های صرفا احساسات‌گرایانه در این زمینه است و اثربخشی آن نیز بسیار بیشتر خواهد بود.  براین اساس مهم‌ترین عاملی که اصولا در اقتصاد مطرح می‌شود و انگیزه‌ها را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد، قیمت نسبی گزینه‌های انتخابی‌ است.

در این راستا مواردی همچون هزینه سفر، قیمت تورها به مقصد موردنظر، کیفیت موردنظر، بهای پرداختی برای اقامت و مواردی از این قبیل از سوی مصرف‌کننده لحاظ می‌شود. مورد دیگری که باید به آن توجه کرد، کالاهای جانشین و مکمل است. برای مثال کالای جانشین برای سفر به روسیه، سفرهای داخلی و نیز سفر به سایر کشورها محسوب می‌شود. البته نباید از یاد برد که سفر به خارج از کشور و سفرهای داخلی کالاهای ناهمگن به حساب می‌آیند و تا حدودی همین موضوع بر انتخاب مصرف‌کنندگان موثر است.

روند گردشگری ایران و روسیه

چنان‌که اشاره شد، بررسی آمار مربوط به گردشگری بین کشورهای ایران و روسیه نشان می‌دهد جریان تبادل گردشگر بین دو کشور در سال‌های اخیر رشد قابل‌توجهی یافته که بخشی از آن نیز به‌دلیل نزدیک‌تر شدن روابط ایران و روسیه به‌خصوص در سال‌های اخیر و گسترش همکاری‌های بازرگانی و سیاسی دو کشور بوده است. با این وجود کفه ترازوی تبادل گردشگر به سود روسیه سنگینی می‌کند. اما علت چیست و تا چه حد این تراز نامتوازن است؟  طبق آمار موجود، در سال 2014 حدود 26 هزار نفر از اتباع ایران وارد کشور روسیه شده بودند و ایران در رتبه 46 کشورهای فرستنده گردشگر به روسیه قرار داشت. ایرانیان به‌طور کلی رقم چندانی از 25 میلیون و 400 هزار نفر گردشگر ورودی به روسیه در این سال را تشکیل نمی‌دادند. این در حالی است که در همین سال تعداد گردشگران روسی وارد شده به ایران تنها حدود 5 هزار نفر از 43 میلیون سفر خارجی آنان بود که مقدار بسیار ناچیزی به‌شمار می‌رفته است.

اما میزان گردشگران ورودی ایرانی به روسیه در سال 2015 با افزایش چشمگیری روبه‌رو شد و به 41 هزار و 431 نفر رسید که به معنای افزایشی 59 درصدی در میزان گردشگران ورودی ایرانی به این کشور تنها در طول یک‌سال است. از سوی دیگر، تعداد گردشگران روسی وارد شده به ایران با افزایشی 20 درصدی تنها به 6 هزار نفر رسیده است. به‌علاوه نکته جالبی در سال 2016 رخ داده است؛ تعداد گردشگران ایرانی روسیه با افزایشی 62 درصدی به 67 هزار و 166 نفر رسیده و کشور ما در رتبه 17 مبادی گردشگری روسیه قرار گرفته است. تعداد گردشگران روسی وارد شده به ایران نیز گرچه در همین سال به 9هزار و 127 نفر رسیده، اما هنوز در برابر تعداد ایرانیان بسیار اندک است. نکته دیگر این است که تعداد گردشگران وارد شده به روسیه در سال 2015 تقریبا 27 میلیون نفر و در سال 2016 تقریبا 5/ 24 میلیون نفر بوده و به‌رغم کاهش تعداد گردشگران بین‌المللی، تعداد گردشگران ایرانی رو به افزایش بوده است.

تعداد گردشگران خروجی روسیه نیز در سال 2015 تقریبا 4/ 34 میلیون نفر و در سال 2016 تقریبا 66/ 31 میلیون نفر بوده است. این آمار نشان می‌دهد شکاف توازن گردشگری روسیه و ایران در سه سال اخیر افزایش یافته و تعداد گردشگران ایرانی که در سال 2014 بیش از 5 برابر گردشگران روسی بازدیدکننده از ایران بوده، در سال 2016 به بیش از 7 برابر رسیده است. آمار موجود در سال 2017 نیز قابل‌توجه هستند. در سه‌ماهه نخست سال 2017، در کل 38/ 4میلیون نفر وارد روسیه شده‌اند که سهم ایران از این میان 4هزار و 136 نفر بوده است و نسبت به مدت مشابه سال گذشته افزایشی 9 درصدی نشان می‌دهد.

در 3 ماه نخست سال 2016، در مجموع 78/ 4 میلیون نفر به روسیه وارد شده بودند که از این میان 3هزار و 798 نفر ایرانی بودند. با یک مقایسه می‌توان گفت در سه ماه نخست سال 2016، یک هزار و 306 نفر از اتباع روسیه از ایران دیدن کردند که در سال 2017 با رشدی 4/ 115درصدی همراه بوده و تعداد آنها به 2 هزار و 813 نفر رسیده است. به‌رغم این رشد قابل توجه باید دقت کرد که چنین درصد رشدی ناشی از تعداد اندک روس‌های بازدیدکننده از ایران بوده و هرچند این رشد بااهمیت است اما تمرکز زیاد بر این عدد می‌تواند گمراه‌کننده باشد. در این میان، بررسی نرخ ارز از دو جهت می‌تواند در فهم این رشد گسترده در حجم سفرهای ایرانیان به روسیه کمک کند. در واقع به باور کارشناسان، نرخ ارز بر تعیین قیمت سفر به کشورها موثر است. بررسی این متغیر اقتصادی توجه ما را به دو نکته افت چشمگیر روبل در سال‌های اخیر و دخالت‌ در تعیین برابری نرخ دلار و ریال جلب می‌کند.

سقوط آزاد روبل، عاملی برای افزایش سفرها

اما تفاوت میزان گردشگر در این دو کشور به عوامل اقتصادی متفاوتی بستگی دارد که مهم‌ترین آنها را می‌توان نرخ ارز دانست. نگاهی به وضعیت ارز این دو کشور به‌خصوص در فاصله سال‌های 2014 تا 2016 موید این مطلب است. روبل روسیه از سال 2014 میلادی با کاهش قابل توجهی در ارزش خود روبه‌رو بوده است؛ به طوری که در این سال پول این کشور در برابر دلار آمریکا نسبت به سال 2013 حدود یک پنجم ارزش خود را از دست داد و نرخ برابری دلار و روبل از متوسط 9/ 31 روبل به ازای هر دلار به 6/ 38 روبل به ازای یک دلار رسید. در سال 2015 وضعیت برای روسیه دشوارتر شد و روبل در مقابل دلار سقوط قابل توجهی را تجربه کرد.

در سال 2015 به‌طور متوسط هر دلار با 25/ 61 روبل معامله شد که این به معنای کاهش 6/ 58 درصدی نرخ برابری پول روسیه در برابر دلار آمریکا نسبت به سال قبل بود. این افت در سال 2016 به حدود 9 درصد رسید و نرخ برابری هر دلار به‌طور متوسط برابر با حدود 67 روبل شد، اما در سه ماه نخست سال جدید میلادی وضع روبل بهتر شده است و نرخ برابری دلار به 7/ 58 روبل رسیده که حاکی از بهبود شرایط اقتصادی در روسیه است. این تغییرات در کاهش بهای سفر به این کشور و در نتیجه انتخاب آن از سوی مصرف‌کنندگان ایرانی موثر بوده است. با این وجود، از زاویه دیگری نیز نرخ ارز اهمیت دارد. نگاهی به تغییرات نرخ برابری ریال و دلار در همین فاصله تا حدودی می‌تواند پرده از راز افزایش شکاف گردشگری بین دو کشور بردارد.

اثرات دخالت‌های ارزی

بررسی نرخ برابری دلار و ریال نشان می‌دهد از سال 2014 به این سو و پس از جهش ارزی ایران در سال‌های 2011 و 2012، نرخ مبادله ریال در برابر دلار تغییرات چندانی را شاهد نبوده که البته این عدم تغییر گسترده با دخالت در بازار محقق شده است. در سال 2014، دلار در بازار ایران حتی با کاهش نرخ برابری در مقابل ریال همراه بود و در سال‌های 2015 و 2016 نیز به ترتیب نرخ برابری دلار در مقابل ریال تنها افزایشی معتدل به میزان 6/ 6 درصد و 9/ 3 درصد داشته است. این مطلب در واقع باز هم به معنی غیرواقعی شدن هزینه‌ سفر به روسیه در سال‌های 2014 تا 2016 و پرداخت غیرمستقیم بخشی از هزینه این سفر از سوی دولت بوده است که هزینه‌های سفر برای شهروندان ایرانی به این کشور را کاهش داده است.  درواقع به باور اقتصاددانان، نرخ ارز که با قیمتی واقعی در بازار ایران مبادله نمی‌شود، موجب این برون‌رفت سرمایه از کشور می‌شود. با این حال به‌دلیل کاهش ارزش پول روسیه در برابر ارزهای معتبر جهان در سال‌های اخیر، به‌طور کلی سفر به این کشور نیز ارزان شده است.

در کنار این موارد، عوامل دیگری مانند بهبود روابط بین دو کشور در سال‌های اخیر نیز نقش داشته و آسان‌سازی شرایط دریافت ویزا نیز می‌تواند تبادل گردشگر بین دو کشور را بیش از پیش کند.  از سوی دیگر، نرخ برابری غیرواقعی ارز که تا حدودی موجب سفرهای فزاینده خارجی ایرانیان شده، می‌تواند منجر به این شود که گردشگری داخلی رشد و توسعه پیدا نکند و اشتغال و درآمدزایی که بخش گردشگری می‌تواند به‌طور بالقوه ایجاد کند، به کشورهای دیگر انتقال پیدا کند. قیمت غیرواقعی نرخ ارز در این چارچوب به مفهوم ایجاد انگیزه برای شهروندان ایرانی به سفرهای خارجی بوده و در واقع نوعی یارانه دادن به اقتصاد کشورهایی محسوب می‌شود که از ایران گردشگر دریافت می‌کنند. گرچه گردشگران ایرانی همواره به این نکته اشاره می‌کنند که هزینه‌ سفر معقول و مناسب در ایران زیاد است و آنها ترجیح می‌دهند چنین هزینه‌ای را برای سفر به یک کشور خارجی بپردازند.

گزارش از امیر شاملویی