ایران در پساجنگ از نگاه یک اقتصاددان | ایران از زیر بار تحریمها خارج خواهد شد | حاکمیت، راه سازش با مردم را پیش میگیرد
به گزارش اقتصادنیوز، طی ماههای اخیر همزمان با افزایش ریسکهای ژئوپلیتیک، موضوعاتی چون آینده تنگه هرمز، احتمال محدود شدن تجارت دریایی ایران و تشدید فشار بر اقتصاد دیجیتال، به یکی از مهمترین دغدغههای تحلیلگران اقتصادی تبدیل شده است. در شرایطی که بسیاری از کشورهای منطقه به دنبال ایجاد مسیرهای جایگزین برای صادرات انرژی هستند، این پرسش مطرح میشود که اقتصاد ایران تا چه اندازه در برابر تحولات جدید منطقهای آسیبپذیر است و آیا مزیتهای ژئوپلیتیک سنتی ایران همچنان کارکرد گذشته را دارند یا نه.
اقتصادنیوز: یک اقتصاددان میگوید:هوشمندانهترین رویکرد این است که کاری کنیم نام کشورمان در صفحه اول روزنامههای دنیا نیاید. باید این تبلیغات، هیاهو و جنجال رسانهای را کنار گذاشت و در آرامش به تولید ثروت و چارهجویی برای درسهای پرشمار این سرزمین فکر کرد.
از سوی دیگر، اختلال در اینترنت بینالملل و فشار بر کسبوکارهای آنلاین، نگرانیها درباره مهاجرت سرمایه انسانی و تضعیف اقتصاد دیجیتال را افزایش داده است؛ بخشی که در سالهای اخیر یکی از معدود حوزههای پویا در اقتصاد ایران محسوب میشد. مجموعه این تحولات باعث شده بحث «انزوای اقتصادی ایران» بار دیگر به مرکز تحلیلها بازگردد.
در همین راستا، اقتصادنیوز با علی سرزعیم، اقتصاددان، درباره آینده اقتصاد ایران، سرنوشت پیوندهای تجاری کشور با جهان و چشمانداز روابط خارجی گفتوگو کرده است.
مشروح گفتوگوی اقتصادنیوز را در ادامه میخوانید.
****
*آقای سرزعیم! به نظر میرسد اقتصاد ایران در خطر حذف کامل از زنجیره اقتصاد جهانی قرار دارد. به نظر شما چه مؤلفههایی ایران را در این مسیر قرار داده است و راهکار خروج از آن چیست؟ آیا مسیر خروج همچنان از دالان سیاست و بهطور مشخص سیاست خارجی عبور میکند؟
حضور ما در زنجیره ارزش جهانی محدود به تأمین انرژی، مواد پتروشیمی و فولاد بوده است. بنابراین، اگر خدای ناکرده محاصرهای جدی علیه کشور صورت بگیرد، حتی همین پیوند حداقلی نیز قطع خواهد شد و اقتصاد ما بهطور کامل درونگرا خواهد شد.
*همزمان با اینکه گفته شد وزارت اقتصاد طرحی برای بیمه کشتیهای عبوری از تنگه تدوین کرده که به واسطه آن اطلاعات کشتیها دریافت شود. خبر رسیده که امارات در پی ایجاد خط لوله نفتی برای دور زدن تنگه است. گرچه عملیاتی شدن این مسیر زمانبر خواهد بود ولی از نگاه برخی تحلیلگران این پالس را میدهد که تنگه هرمز نمی تواند یک مزیت و کارت بازی طولانی مدت در دست ایران باشد. نگاه شما چیست؟
این تحلیل هم درست است و هم جنبههای دیگری دارد. واقعیت این است که تا دو سه سال آینده، خط لولهها و مسیرهای انتقال نفت و حتی گاز فعال خواهند شد. هرچند ممکن است این مسیرها از نظر اقتصادی چندان بهصرفه نباشند، اما کشورهای منطقه برای تأمین امنیت خود مجبور به انتخاب این مسیرها برای دور زدن جنوب هستند.
اهمیت راهبردی تنگه هرمز هرگز به صفر نخواهد رسید
با این حال، مسئله اینجاست که اهمیت خلیج فارس تنها به نفت و گاز محدود نمیشود، بلکه به دلیل محصولات پتروشیمی نیز هست. حمل و نقل این محصولات را نمیتوان به راحتی تغییر داد؛ بنابراین اهمیت راهبردی تنگه هرمز هرگز به صفر نخواهد رسید.
* با وضع فعلی تنگه هرمز، و مختل شدن روند تجارت ایران از این تنگه، اقتصاد ایران چقدر با چالش روبرو خواهد شد؟
باید توجه داشت که تنگه هرمز برای ما بسته نیست، بلکه برای دیگران بسته است. آنچه برای ما مطرح است، موضوع محاصره دریایی است. سؤال اساسی این است که آیا عمده نفت صادراتی ما به چین، شامل این وضعیت میشود یا خیر؟ اگر چین از این محاصره معاف باشد، آسیبهای وارده به ما کمتر خواهد بود، اما اگر این معافیت وجود نداشته باشد، قطعاً آسیبهای بسیار زیادی را متحمل خواهیم شد.
مگر چقدر ارتباطات خارجی داشتیم که اکنون نگران قطع شدن آن باشیم؟
*همزمان با این وضعیت در تنگه هرمز طی نزدیک به سه ماه اخیر با قطع کامل اینترنت بین الملل روبرو بوده ایم و اقتصاددیجیتال و دیگر کسب و کارها را با چالش روبر کرده است، برخی خبرها هم حکایت از موج جدیدی از مهاجرت استارتاپها و فعالان حوزه فناوری داشت که اینبار مقصد مهاجرت افغانستان و تاجیکستان بوده است. به نظر میرسد قطع اینترنت به عنوان شریان ارتباط بخشی از جامعه با جهان، بیش از پیش جامعه ایران را از جهان جدا کرده است. این جدا افتادگی، علاوه بر خسارتهای اقتصادی، چه تبعات سیاسی خواهد داشت؟
مسئله اصلی ما در حال حاضر تنها ارتباط با جهان نیست، بلکه مسئله اساسی «اقتصاد دیجیتال» است. خدمات دیجیتال ما از طریق سامانههایی ارائه میشود که در سطح جهانی فعالیت میکنند. بنابراین، آسیبی که از این ناحیه به داخل کشور وارد میشود، بسیار فراتر از موضوع جدا افتادن از جهان است. در حال حاضر بسیاری از افرادی که در حوزه اقتصاد دیجیتال فعالیت میکردند، دچار مشکلات و مصائب بزرگی شدهاند. نگرانی اصلی ما باید معطوف به این گرفتاریها باشد؛ وگرنه ما پیش از این هم مگر چقدر ارتباطات خارجی داشتیم که اکنون نگران قطع شدن آن باشیم؟ ایران در این زمینه کشوری نسبتاً منزوی بود.
*این جدا افتادگی، ایران را به کدام سو میبرد؟ چه آیندهای را برای ایران متصور هستید؟
حقیقت این است که من برخلاف بسیاری، چندان بدبین نیستم. اتفاقاً فکر میکنم جمهوری اسلامی پس از این وقایع، از زیر بار تحریمها خارج خواهد شد. احتمالاً حاکمیت راه سازش با مردم را در پیش خواهد گرفت و روابط خارجی ما نیز تا حدودی به سمت نرمال شدن حرکت میکند. بنابراین، من نسبت به آینده ناامید نیستم و تصور نمیکنم که ما در مسیر انزوای شدید قرار بگیریم.
