رمزگشایی از بیاعتمادی عمیق رهبر چین به «ژنرالهای ارتش» | شی درحال تسویه حساب است
به گزارش اقتصادنیوز، شیجینپینگ رهبر چین، ۱۳ سال صرف ساختن ارتشی کرد که بتواند با ارتش ایالات متحده رقابت کند. اما هرچه نیروهای نظامی چین قدرتمندتر شدند، اعتماد او به ژنرالهایی که خود برای اداره این ارتش انتخاب کرده بود کمتر شد.
نیویورک تایمز در گزارشی نوشت: پاکسازیای که رهبر چین، شی جینپینگ علیه نخبگان نظامی به راه انداخته، در نشست اخیر قانونگذاران چین کاملا آشکار بود. یک سال پیش، تصاویر تلویزیون دولتی حدود ۴۰ ژنرال را در سالن نشان میداد. این بار اما فقط تعداد اندکی باقی مانده بودند.
اقتصادنیوز: چین با نزدیک شدن به زمان سفر رئیس جمهور ایالات متحده به جمهوری خلق چین، پکن به دنبال امتیاز گرفتن از ترامپ و تهران است.
با این حال، شی نشان داد که این وضع که با تحولات دوران مائو رقابت میکند؛ هنوز پایان نیافته است. او با چهرهای سرد به افسران باقیمانده هشدار داد که مراقب بیوفایی باشند. او گفت: «ارتش هرگز نباید افرادی داشته باشد که قلبشان بهطور کامل با حزب نباشد.»
این جمله، اشارهای علنی و نادر از سوی شی به یکی از بدترین بحرانهای سیاسی ۱۳ سال زمامداریاش بود: او اعتمادش را به رهبری نظامیای که یک دهه برای بازسازی آن وقت گذاشته بود، از دست داده است.
دستاوردی که تهدید شده است
این بحران یکی از مهمترین دستاوردهای شی را تهدید میکند: تبدیل ارتش چین به نیرویی عظیم با ناوهای هواپیمابر جدید، موشکهای هایپرسونیک و زرادخانه هستهای در حال گسترش. این اتفاق در حالی رخ میدهد که رقابت چین و آمریکا شدت گرفته و دولت ترامپ نیز قدرت نظامی آمریکا و محدودیتهای آن را در ونزوئلا و ایران به نمایش گذاشته است.
آمادگی جنگی چین ممکن است سالها بهخاطر همین پاکسازیهایی که شی آنها را برای پاکسازی و تقویت ارتش ضروری میداند مختل شود. آنچه ابتدا شبیه مبارزهای محدود با فساد بود، به برکناری گسترده دهها افسر ارشد تبدیل شد و سرانجام در اوایل امسال به سقوط ژانگ یوشیا، عالیترین فرمانده یونیفورمپوش چین، انجامید؛ کسی که بهنظر میرسید از نزدیکان شی باشد.
بر اساس برخی روایتها، شکاف نهایی میان آنها زمانی شکل گرفت که شی قصد داشت ژنرال مسئول پاکسازیها را به مقامی همتراز ژانگ ارتقا دهد. ژانگ مخالفت کرد و چند ماه بعد کنار گذاشته شد.
شدت این کارزار هفته گذشته دوباره آشکار شد؛ زمانی که دادگاه نظامی چین دو وزیر دفاع سابق را به اعدام با تعلیق دوساله به جرم رشوهخواری محکوم کرد. احتمالا آنها تا پایان عمر در زندان خواهند ماند.
چرا شی به پاکسازی دست زده است؟
فسادی که شی به دنبال ریشهکن کردن آن است واقعی است. اما سخنرانیهای داخلی قبلی او که جزئیاتشان تاکنون منتشر نشده بود، عامل دیگری را هم آشکار میکند: رهبری که در هر نشانه نافرمانی، بذر تهدیدی سیاسی علیه حکومت خود را میبیند. تحلیلگران میگویند او به این نتیجه رسیده بود که فرماندهانی که برای مدرنسازی ارتش انتخاب کرده، دیگر قابل اعتماد نیستند و وفاداری و کارآمدی آنها زیر سایه فساد و روابط باندی از بین رفته است.
تحلیلگران همچنین میگویند این بحران تضاد میان دو هدف اصلی شی را آشکار کرده است: «آمادگی برای جنگ و تحمیل وفاداری»
در نهایت، شی یک ژنرال باتجربه جنگی را که در بازسازی ارتش نقش کلیدی داشت کنار گذاشت و او را با یک بازجو و مسئول پاکسازی جایگزین کرد؛ کسی که اکنون، در کنار شی، تنها عضو باقیمانده شورای عالی نظامی چین است.
به دست گرفتن کنترل سلاح
در سالهای ابتدایی قدرت، شی ظاهرا مصمم بود به سرنوشت سلفش، هو جینتائو، دچار نشود؛ رهبری که بسیاری معتقد بودند نتوانسته بود اقتدار خود را بر فرماندهان ارتش تثبیت کند.
ضعف هو در سال ۲۰۱۱ و هنگام سفر رابرت گیتس، وزیر دفاع وقت آمریکا، به پکن آشکار شد. گیتس از هو درباره آزمایش جنگنده رادارگریز چین پرسید؛ خبری که همان صبح در وبسایتهای چینی منتشر شده بود.
بهنظر میرسید هو هیچ اطلاعی از این موضوع ندارد. گیتس بعدا به خبرنگاران گفت: «بهنظر میرسید رهبری غیرنظامی از این آزمایش غافلگیر شده است.»
پس از به قدرت رسیدن در ۲۰۱۲، شی تحقیقاتی را علیه فرماندهانی آغاز کرد که در دوران هو ثروتمند و بیشازحد قدرتمند شده بودند؛ از جمله افرادی که پیشتر بهدلیل جایگاهشان دستنیافتنی تلقی میشدند.
در سال ۲۰۱۴، شی صدها افسر ارشد را به گوتیان، شهری در شرق چین، فراخواند؛ جایی که طبق روایتهای حزب کمونیست، مائو تسهتونگ در سال ۱۹۲۹ اصل بنیادینی را بنا گذاشت که هنوز دولت چین بر آن استوار است: حزب فرمانده اسلحه است.
شی در آنجا هشدار داد که کنترل حزب کمونیست بر نیروهای مسلح به شکلی خطرناک تضعیف شده است.
او مشکلاتی را که به ارث برده بود شرح داد: «ایمان به ارزشهای حزب کاهش یافته، فساد و رابطهبازی آشکار شده و نافرمانی گسترش یافته است.» او حتی از رزمایشهایی مثال زد که آنقدر ساختگی بودند که سربازان بهجای اسلحه، از بیل و چوب استفاده میکردند.
پوسیدگی درون ارتش
برای شی، نماد این فساد ژنرال شو سایهو بود؛ نایبرئیس بازنشسته کمیسیون مرکزی نظامی که زمانی در بالاترین سطوح ارتش آزادیبخش خلق قرار داشت. شو متهم شده بود در ازای ارتقای افسران، رشوههای کلان گرفته است.
شی در نسخهای منتشرنشده از سخنرانیاش در گوتیان که در داخل ارتش دستبهدست شده بود، گفت: «شو سایهو همیشه با ظاهری جدی از وفاداری و عشق ابدی به حزب حرف میزد. اما در واقع، در اعماق وجودش مدتها بود که از حزب فاصله گرفته و در فساد و تباهی غرق شده بود.»
شی همچنین از رخدادهای خارجی نگران بود. او به نمونههایی در خاورمیانه و اتحاد جماهیر شوروی اشاره میکرد؛ رهبرانی که پس از آن سقوط کردند که ارتشهایشان در برابر شورشها رهایشان کردند.
شی جینپینگ با احترامی عمیق نسبت به ارتش آزادیبخش خلق وارد قدرت شد. پدرش از رهبران انقلابی بود که در کنار مائو جنگیده بود. خود شی نیز در اوایل دوران کاریاش، منشی وزیر دفاع چین بود. او معتقد بود برای تضمین وفاداری ارتش به حزب کمونیست و شخص خودش، باید کار سیاسی را احیا کند؛ یعنی همان نظام آموزش ایدئولوژیک، بررسی و نظارتی که افسران و سربازان را قابل اعتماد نگه میداشت.
برای تأکید بر روحیه انضباطی جدید، رسانهها شی را در حال خوردن برنج ساده و سوپ کدو غذای مشهور و ساده ارتش سرخ اولیه نشان دادند.
رئیس همهچیز را کنترل میکند
شی از همان سالهای نخست قدرت، سیستمی موسوم به مسئولیت رئیس را نیز تثبیت کرد؛ ساختاری که کنترل او بر ارتش را عمیقتر کرد و به او امکان دسترسی اطلاعاتی مستقیم در سراسر نیروهای نظامی داد. او تأکید میکرد توانایی انتخاب فرماندهان مناسب را دارد.
شی همچنین مناطق نظامی قدیمی را با فرماندهیهای جدید جایگزین و بسیاری از نهادهای مرکزی ارتش را منحل کرد؛ نهادهایی که بهنظر او مانع کنترل مؤثر بودند. هدف او این بود که چین بتواند نیروهای زمینی، هوایی و دریایی را برای نمایش قدرت در خارج از کشور هماهنگ کند و در عین حال، این ارتش مدرن کاملاً وفادار باقی بماند.
ژنرال ژانگ یوشیا از جمله فرماندهانی بود که مامور اجرای این چشمانداز شد. او افسری خشن اما کاریزماتیک بود که در جنگ مرزی طولانی چین و ویتنام از سال ۱۹۷۹ خوش درخشیده بود. پدر او نیز ژنرال انقلابیای بود که در کنار پدر شی جنگیده بود.
شی پیشتر او را به کمیسیون مرکزی نظامی ارتقا داده و ریاست اداره تسلیحات ارتش را به او سپرده بود؛ نهادی که مسئول خرید تسلیحات جدید بود و در عین حال بهدلیل کنترل قراردادها و بودجهها، به مرکز فساد تبدیل شده بود.
درو تامپسون، مقام سابق پنتاگون که در سال ۲۰۱۲ با ژنرال ژانگ دیدار کرده بود، گفت: او از خانوادهای ممتاز در حزب کمونیست میآمد و این کاملاً مشخص بود. فکر میکنم ترکیب پیشینه خانوادگی، تجربه جنگی، اعتمادبهنفس، شناخت تسلیحات و آمادگی برای تغییر، او را برای شی جذاب کرده بود.
تا سال ۲۰۱۸، شی ظاهراً از نتایج اصلاحاتش راضی بود. او در جلسه کمیسیون مرکزی نظامی گفت با وجود باقیماندن مشکلات، این تغییرات تحولی تاریخی بوده که ارتش را نجات داده است.
وقتی شی در سال ۲۰۲۲ سومین دوره رهبریاش را آغاز کرد، برخلاف انتظارها ژنرال ژانگ را در کمیسیون نظامی نگه داشت. ژانگ در ۷۲ سالگی باید بازنشسته میشد، اما شی او را به عالیترین ژنرال چین تبدیل کرد و مأموریت داد تا هدف دستیابی به جهش بزرگ نظامی تا سال ۲۰۲۷ را دنبال کند.
آخرین مرد ایستاده
اما تنها کمی بیش از نیم سال بعد، در ۲۰۲۳، ظاهر باثبات ارتش ترک برداشت. شی ناگهان فرمانده نیروی موشکی و معاون او را برکنار کرد؛ اقدامی فوقالعاده در بخشی از ارتش که مسئول موشکهای هستهای و متعارف است. هرگز توضیح علنیای برای این پاکسازی داده نشد. سپس وزیر دفاع چین نیز بدون توضیح برکنار شد.
ناگهان بهنظر رسید پروژه تحول ارتش آزادیبخش خلق، گرفتار همان فساد و نافرمانیای شده که شی مدعی حذف آنها بود.
این بار، شی فرماندهانش را به یانآن، پایگاه مقدس انقلاب مائو، برد و خواستار تشدید «اصلاحات سیاسی» شد. در دو سال بعد، دهها افسر بلندپایه برکنار یا ناپدید شدند.
با گسترش این کارزار، قدرت ژنرال ژانگ شنگمین، مسئول تحقیقات، نیز افزایش یافت. او با وجود تجربه اندک عملیاتی، پلههای ترقی را طی کرده بود. در نیروی موشکی، کمیسر سیاسی بود و وظیفه تحمیل وفاداری به حزب را داشت. او همچنین به خوشنویسی سنتی چینی علاقهمند بود.
بعدها او به نهادی تازهتأسیس برای تحقیق درباره فساد و بیوفایی در ارتش منتقل شد. رشد او نشاندهنده اهمیتی بود که شی برای کنترل ایدئولوژیک و وفاداری سیاسی قائل بود؛ حتی در حالی که بر آمادگی جنگی نیز تأکید میکرد.
تا پایان ۲۰۲۵، این پاکسازیها نهتنها ساختار ارتش، بلکه توازن قدرت میان فرماندهان باقیمانده را نیز تغییر داده بود. تحلیلگران معتقد بودند هرچه تحقیقات عمیقتر میشد، تنش در میان نخبگان نظامی افزایش مییافت؛ بهویژه میان فرماندهانی که بر آمادگی جنگی تمرکز داشتند و افسرانی که مسئول اعمال وفاداری سیاسی بودند.
با نزدیک شدن به انتقال رهبری بعدی حزب کمونیست در اواخر سال آینده، بهنظر میرسید شی نسبت به تهدیدهای احتمالی علیه اقتدارش حساستر شده است. ژنرال ژانگ یوشیا، فرمانده ارشد او، در ظاهر قدرتمندتر شده بود، زیرا بسیاری از رقبای بالقوهاش سقوط کرده بودند. اما او هم در امان نماند؛ تحقیقات، ژنرالهای نزدیک به او را نیز هدف قرار داده بود و این میتوانست خود او را هم درگیر کند.
در همین حال، ژنرال ژانگ شنگمین، مسئول تحقیقات، روزبهروز قدرتمندتر میشد.
به گفته کریستوفر جانسون، مقام سابق اطلاعاتی آمریکا، آخرین ضربه زمانی وارد شد که شی تلاش کرد ژنرال ژانگ شنگمین را به سمت نایبرئیس کمیسیون مرکزی نظامی منصوب کند.
ژنرال ژانگ یوشیا و معاونش، ژنرال لیو ژنلی، با این پیشنهاد مخالفت کردند؛ زیرا قرار دادن یک بازرس در چنین جایگاه قدرتمندی میتوانست ارتش آزادیبخش خلق را نیرویی غیرحرفهای جلوه دهد.
تاریخ مدرن چین نمونههایی از فرماندهانی دارد که تصور میکردند میتوانند بیش از حد به رهبرانشان فشار بیاورند. بهنظر میرسد ژانگ یوشیا نیز همین اشتباه را مرتکب شد.
جانسون گفت: «ژانگ یوشیا فکر میکرد اعتبار کافی برای بیان مخالفتش را دارد، اما مشخص شد که چنین نیست.»
وقتی او و معاونش اوایل امسال برکنار شدند، روزنامه رسمی ارتش آنها را متهم کرد که«بهشدت نظام مسئولیت رئیس، ساختاری که شی برای تثبیت کنترلش بر ارتش ایجاد کرده بود را زیر پا گذاشتهاند.
اما شی به اینجا بسنده نکرده است. او در آوریل برنامهای برای اصلاح ایدئولوژیک و بازسازی انقلابی در ارتش آغاز کرد؛ یعنی یک کارزار گسترده آموزش و تلقین سیاسی.
شی در جمع افسران ارشد سخنرانی کرد؛ نشانهای از اینکه کارزار تحمیل وفاداری همچنان ادامه خواهد داشت.
تصاویر تلویزیونی این نشست، ردیفهایی از افسران را نشان میداد که با دقت یادداشت برمیداشتند؛ در حالی که شی سخن میگفت و ژنرال ژانگ شنگمین، مجری و بازوی پاکسازیها، کنار او نشسته بود.
