پشتپرده تاکتیک نظامی ایران در حملات به پایگاههای آمریکا | ذخایر موشکهای رهگیر پاتریوت آمریکا چرا کاهش پیدا کرد؟ | استفاده ایران از شیوه روسیه
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از شفقنا، روزنامه نیویورک تایمز روز چهارشنبه گزارش داد که در طول پنج روز پرتنش در ماه گذشته، ایران موجهایی از پهپادها و موشکها را به سوی نیروهای آمریکایی مستقر در سه پایگاه در اردن پرتاب کرد و امیدوار بود بتواند از سد پدافند هوایی قدرتمند ایالات متحده عبور کند.
ایران با استفاده از موشکهای پیشرفتهای که میتوانند ناگهان مسیر خود را تغییر دهند، سامانههای دفاعی این پایگاهها را بهشدت تحت فشار قرار داد و آمریکاییها را وادار کرد ذخایر محدود موشکهای رهگیر پاتریوت خود را مصرف کنند.
در روز پنجم، ایرانیها موفق شدند از این پدافند عبور کنند.
یک موشک در ۱۷ جولای به واحدهای مسکونی پیشساخته در یکی از این پایگاهها اصابت کرد و سه سرباز آمریکایی را کشت و بیش از ۱۰۰ نفر را زخمی کرد. مقامهای پنتاگون بعداً اذعان کردند که در حملات آن هفته در اردن، دهها نیروی نظامی دیگر نیز زخمی شده و چندین فروند هواپیما آسیب دیدهاند.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در پاسخ به پرسشی درباره این حمله مرگبار ادعا کرد: ما تقریباً همه موشکها را سرنگون کردیم. یکی از آنها از پدافند عبور کرد.
این حملات، همزمانی مرگبار دو روند مهم را آشکار میکند: نخست اینکه ایران با ادامه جنگ به رقیبی ماهرتر تبدیل شده و یاد گرفته است چگونه از پدافند هوایی آمریکا عبور کند؛ آن هم در شرایطی که میدان جنگ را گسترش داده و بیشتر خاورمیانه را دربر گرفته است.
دوم اینکه ذخایر موشکهای رهگیر پنتاگون بهسرعت کاهش یافته و این تسلیحات هر روز در جریان این درگیری که بهصورت مقطعی ادامه داشته، ارزشمندتر شدهاند.
این دو روند بر نکتهای تأکید میکنند که در ماههای پس از آغاز جنگ، بهتدریج آشکار شده است: حتی یک ابرقدرت جهانی با حضور نظامی گسترده و ارتشی قدرتمند نیز میتواند توسط رقیبی ضعیفتر در تنگنا قرار گیرد؛ بهویژه اگر آن رقیب حاضر باشد برای یافتن هرگونه برتری ممکن، به جنگ نامتقارن روی بیاورد.
بر اساس اظهارات دو فرد آگاه که نخواستند نامشان فاش شود، پنتاگون در این جنگ بیش از ۱,۵۰۰ موشک رهگیر پاتریوت مصرف کرده و اکنون کمتر از ۱,۷۰۰ فروند دیگر در اختیار دارد. ایالات متحده در طول سال ۲۰۲۵ حدود ۶۰۰ موشک رهگیر تولید کرده بود.
این کاهش سریع ذخایر در شرایطی رخ میدهد که نیروهای ایرانی در حال مطالعه جنگ دیگری هستند. روسیه در اوکراین از ترکیبی از موشکهای بالستیک و کروز برای منحرف کردن توجه پدافند هوایی اوکراین استفاده کرده و سپس پهپادها را بهسرعت وارد میدان کرده است.
ست جی. جونز، رئیس بخش دفاع و امنیت در مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی، گفت: وقتی طیفی از موشکها و پهپادها همزمان وارد میشوند، ایرانیها کار را برای پدافندهای هوایی دشوارتر میکنند.
«آنها عملاً از تاکتیک روسیه بهره گرفتهاند تا حفاظت از نقاط مختلف در سراسر منطقه خلیج فارس را دشوارتر کنند.»
به گفته دو مقام آمریکایی، در یکی از روزهای همان هفته مرگبار در ماه گذشته، نیروهای آمریکایی در خاورمیانه حدود ۵۰ موشک رهگیر پاتریوت شلیک کردند که هر فروند از آنها حدود ۴ میلیون دلار ارزش دارد.
پنتاگون در ماههایی که از پایان درگیریهای عمده در اوایل آوریل میگذرد، همچنان با تهدید قدرتمندی مواجه بوده است ولی تلاش کرده آن را کماهمیت جلوه دهد.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، در اوایل ماه آوریل مدعی شد برنامه موشکی ایران «عملاً نابود شده» و پرتابگرها و موشکهای این کشور «منهدم و تقریباً بهطور کامل بیاثر شدهاند».
بخش عمده موشکها و پرتابگرهای ایران در تأسیسات عظیم زیرزمینی نگهداری میشدند؛ تأسیساتی که نیروهای آمریکایی و اسرائیلی در پنج هفته نخست جنگ بهشدت بمباران کردند. اما ایران بسیاری از این سایتها را حفاری کرد و شلیک موشکها را از سر گرفت؛ اقدامی که موجب شد رفتوآمد کشتیها در تنگه هرمز تقریباً متوقف شود و نیروهای آمریکایی در منطقه نیز با تهدید مواجه شوند.
ولی نصر، استاد مدرسه مطالعات پیشرفته بینالمللی دانشگاه جانز هاپکینز، گفت که رئیسجمهور دونالد ترامپ و مشاوران امنیت ملی او تصور میکردند این درگیری کوتاه خواهد بود و ذخایر موشکهای رهگیر پاتریوت پنتاگون را به خطر نخواهد انداخت.
اما به گفته او و دیگر کارشناسان مسائل ایران، تهران از زمانی که این درگیری بیش از پنج ماه پیش آغاز شد، منتظر چنین لحظهای بوده است. رهبران ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه در ژوئن ۲۰۲۵ ملاحظه کرده بودند که نیروهای اسرائیلی و آمریکایی با چه سرعتی ذخایر موشکهای رهگیر بالستیک خود را برای سرنگون کردن موج حملات پهپادی و موشکی ایران مصرف میکنند.
مرگبارترین حملات ایران علیه نیروهای آمریکایی در اردن، پایگاه هوایی «موفق السلطی» در اَزرق را هدف قرار داد؛ یک تأسیسات نظامی در اردن که نیروی هوایی آمریکا بهطور فزایندهای از آن بهعنوان یک مرکز مهم برای استقرار دهها فروند هواپیما و چند هزار نیروی نظامی استفاده کرده است.
بسیاری از نیروهای آمریکایی که پیشتر در کویت، بحرین، قطر و امارات متحده عربی مستقر بودند، پیش از جنگ و در جریان آن به پایگاههایی مانند «موفق السلطی» در اردن منتقل شدند؛ پایگاههایی که از ایران دورتر بودند و در برابر حملات پهپادی و موشکهای بالستیک امنتر ارزیابی میشدند.
یک مقام ارشد ارتش آمریکا که نخواست نامش فاش شود، گفت در روزهای بلافاصله پس از حمله ۱۷ جولای، فرماندهان نظامی آمریکا سامانههای پدافند هوایی را در اردن و دیگر نقاط منطقه تقویت کردند.
متخصصان نظامی آمریکایی که حملات پهپادی و موشکی در اوکراین را نیز مطالعه کردهاند، ماههاست با فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا همکاری میکنند و تجربیات و درسهای آموختهشده از آن جنگ را با یکدیگر به اشتراک میگذارند. دو نفر از سه سربازی که در اردن کشته شدند، به واحدهای پدافند هوایی مستقر در آلمان تعلق داشتند که بخشی از این تلاش بودند.
این واقعیت جدید پیامدهای ژئوپلیتیکی نیز به همراه دارد.
مقامهای آمریکایی گفتند در اواخر ماه جولای، ترامپ از هگست درباره کاهش ذخایر تسلیحات آمریکا سؤال کرد و بدین ترتیب گزارش روزنامه واشنگتن پست را تأیید کردند.
پنتاگون در مواضع علنی خود همچنان تأکید کرده است که با کمبود مواجه نیست. شان پارنل، سخنگوی ارشد پنتاگون، در بیانیهای گفت: ادعاها درباره کمبود مهمات آمریکا نادرست است. وقتی رسانههای جعلی و اخبار جعلی بهطور غیرمسئولانه این دروغها را تقویت میکنند، پیامد واقعی آن در جهان روشن است: دشمنان ما برای تحریک یا حمله به نیروهای آمریکایی جسارت بیشتری پیدا میکنند.
دو هفته پیش، ترامپ حملات هوایی علیه ایران را لغو کرد و ادعا کرد که رهبران عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر از او خواستهاند مذاکرات دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ را دنبال کند.
یک مقام سعودی که نخواست نامش فاش شود، گفت محمد بن سلمان، حاکم بالفعل عربستان سعودی، در یک تماس تلفنی به ترامپ گفته که حملات هوایی گسترده احتمالاً ایران را وادار خواهد کرد در واکنش، تأسیسات انرژی و دیگر زیرساختها را در عربستان و کشورهای همسایه هدف قرار دهد.
این مقام سعودی گفت با توجه به اینکه ذخایر موشکهای رهگیر آمریکا رو به کاهش بود و تهران نیز نشان داده بود که میتواند از این پدافندها عبور کند، تهدید وارد آوردن خسارتهای جدی کاملاً واقعی بود. به گفته این مقام، ولیعهد عربستان از ترامپ خواست تنشزدایی کند.
حمله به اردن نخستین باری نبود که ایران مهارتها و تاکتیکهای خود را در این جنگ با شرایط جدید تطبیق میداد.
در ماه آوریل، تهران یک فروند جنگنده آمریکایی اف-۱۵ ایگل را بر فراز جنوب ایران با استفاده از یک موشک زمینبههوای دوشپرتاب سرنگون کرد. خلبان و افسر تسلیحات هر دو از هواپیما خارج شدند. خلبان بهسرعت نجات یافت، اما افسر تسلیحات نزدیک به دو روز مفقود بود و از نیروهای امنیتی ایران مخفی میشد تا اینکه نیروهای عملیات ویژه آمریکا در عملیاتی او را نجات دادند.
یک مقام ارشد نظامی آمریکا گفت در این مورد، ایران از اوکراین درس گرفته بود و گروهی از پهپادها را در منطقهای مستقر کرده بود که جنگندههای آمریکایی به آن نفوذ کرده بودند. این مقام افزود که در مصاحبههایی با مقامهای پنتاگون، خدمه هواپیما گفتند اقدامات متقابل دفاعی اف-۱۵ ایگل تنها نیم ثانیه پیش از آنکه ایران این جنگنده پیشرفته ۶۰ میلیون دلاری را با یک موشک دوشپرتاب هدف قرار دهد، فرصت هشدار فراهم کرد.
به گفته یک مقام ارشد نظامی، مقامهای نظامی آمریکا به این نتیجه رسیدند که پهپادها سه اطلاعات حیاتی را در اختیار فرماندهان ایرانی قرار داده بودند که به آنها برای هدف قرار دادن اف-۱۵ ایگل کمک کرد: موقعیت جغرافیایی آن بر اساس جیپیاس، سرعت و جهت حرکت آن.
ترامپ اندکی پس از این حادثه از اعلام یک «وقفه» در درگیریها خبر داد. دو مقام نظامی گفتند مقامهای ارتش برای سازگار شدن با تاکتیکهای جدید ایران به زمان نیاز داشتند.
حتی در زمان وقفه در درگیریها نیز این تاکتیکها همچنان تکامل پیدا کردهاند.
وقتی شبهنظامیان حوثی در یمن ماه گذشته وارد جنگ شدند، کارشناسان ادعا کردند این اقدام نشاندهنده قصد ایران برای وادار کردن آمریکا و متحدانش به دفاع از خود در برابر حملات هوایی از تمامی جهات بود.
بازرسان بینالمللی همچنین مدعی هستند تهران بخشهایی از برنامه هستهای خود را در یک مجتمع زیرزمینی بهشدت مستحکم در مرکز ایران نگهداری میکند. این تأسیسات که آمریکا آن را «کوه کلنگ» مینامد، در عمق بیش از ۳۰۰ فوتی، بیش از ۹۰ متر زیر یک کوه قرار دارد.
