آیا میتوان مینهای دریایی را با موشک به دریا پرتاب کرد؟ | درباره سامانه موشکی فجر-۵ چه میدانیم؟ | کدام کشورها توانایی مینگذاری هوایی دارند؟
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از اکوایران، ایالات متحده پس از یک وقفه یکماهه در جنگ با ایران، یکشنبه شب با حمله به اهدافی در جزیره لارک، حملات خود را از سر گرفت و تهران نیز در مقابل به پایگاههای ایالات متحده مستقر در منطقه حمله کرد.
تشدید درگیریها پس از وقفهای یک ماهه
به نوشته الجزیره، کارشناسان میگویند دلیل ادعا شده از سوی آمریکا برای از سرگیری حملات چندان باورپذیر نیست، اما ایران در سازگار کردن تسلیحات متعارف با نیازهای خود مهارت دارد.
مقامهای آمریکایی ادعا میکنند این حملات با هدف جلوگیری از استفاده تهران از موشک برای مینگذاری در تنگه هرمز انجام شده است و آنها موشکاندازهای ایرانی مستقر در جزیره لارک را هدف قرار دادند. آمریکا این حمله را «اقدامی محدود و دقیق» علیه نیروهای مینگذار توصیف کرد.
تیم هاوکینز، سخنگوی سنتکام، گفت ارتش آمریکا که در حال حاضر بنادر ایران در داخل و اطراف تنگه هرمز را محاصره کرده، مشاهده کرده بود که کسانی در حال آماده شدن برای شلیک موشکهای حامل مینهای دریایی بوده است.
تهران این حمله را با عنوان «اقدامی تجاوزکارانه» محکوم کرده و پس از آن حملات تلافیجویانهای را علیه دو پایگاه ارتش آمریکا در اردن انجام داد.
آیا میتوان مینهای دریایی را با موشک به دریا پرتاب کرد؟
هارلن اولمن، افسر ارشد بازنشسته نیروی دریایی آمریکا، به الجزیره گفت ادعای آمریکا درباره «مینهای پرتابشده با موشک» چندان قابلباور نیست. او احتمال داد که آمریکا اطلاعاتی دریافت کرده باشد مبنی بر اینکه ایران قصد دارد از پرتابگرهای مستقر روی کشتیها برای مینگذاری استفاده کند، اما برای کماهمیت جلوه دادن این تهدید، آن را به شکل دیگری مطرح کرده باشد.
اولمن گفت: «به نظرم وقتی یک موشک به آب برخورد میکند، شدت ضربه میتواند به مینها آسیب زیادی وارد کند.» او افزود: «آنها [ایران] گزینههای زیادی برای کار گذاشتن این مینها دارند؛ بنابراین دوست دارم بدانم سنتکام چرا فکر میکند ایران از موشک استفاده میکرده است؛ چون از نظر من این روش بسیار، بسیار تازه است.»
شناورهایی در تنگه هرمز در سواحل بندرعباس در ایران، ۲۸ آگوست ۲۰۲۶/عکس از خبرگزاری وانا
بااینحال، خود ایران نیز توانایی استفاده از موشک برای مینگذاری دریایی را به نمایش گذاشته است. در ژانویه ۲۰۲۵، تلویزیون ایران ظاهراً تصاویری از استفاده سپاه پاسداران از سامانه راکتی چندگانه فجر-۵ برای مینگذاری در جریان یک رزمایش دریایی پخش کرد.
فجر-۵ یک سامانه میانبرد است که اساساً برای شلیک راکتهای مجهز به کلاهک جنگی طراحی شده و روی کامیونهایی نصب میشود که توانایی حرکت در زمینهای دشوار را دارند.
مینها معمولاً توسط کشتیهای سطحی تخصصی، زیردریاییها یا هواپیماها مستقر میشوند. این مینها میتوانند در بستر دریا قرار بگیرند یا کمی بالاتر از کف دریا مهار شوند و منتظر بمانند تا با شناسایی میدان مغناطیسی یا ارتعاش کشتیهای در حال عبور، منفجر شوند. برخی مینها نیز میتوانند درست زیر سطح آب شناور بمانند و هنگام برخورد با کشتی منفجر شوند.
گمان میرود ایران پیش از این به استفاده از ناوگان قایقهای تندرو و کوچک تهاجمی خود برای انداختن تعداد نامعلومی مواد منفجره در آبهای هرمز و سپس فرار سریع از منطقه متکی بوده باشد. بسیاری از این قایقها از سوی ارتش آمریکا هدف قرار گرفتهاند.
به گفته کارشناسان، برای پاکسازی تنگه هرمز سنتکام مجبور بوده عملیاتی بسیار زمانبر و دشوار را برای شناسایی و انفجار کنترلشده تکتک مینها انجام دهد. نیروی دریایی آمریکا معمولاً در عملیات مینروبی از ناوشکنهای مینروب کلاس اونجر استفاده میکند؛ این شناورها با موادی ساخته شدهاند که شناسایی ارتعاشات مغناطیسی آنها را دشوارتر میکند.
درباره سامانه موشکی فجر-۵ ایران چه میدانیم؟
ایران مدتهاست به نوآوری در تاکتیکهای کمهزینه اما پرقدرت، یا همان «جنگ نامتقارن»، شهرت دارد.
بر اساس گزارشهای رسانههای ایرانی، سپاه پاسداران در ژانویه سال گذشته در جریان یک رزمایش دریایی، تاکتیک جدیدی برای مینگذاری دریایی را به نمایش گذاشت که در آن از سامانه راکتی چندگانه فجر-۵ از مواضع زمینی برای پراکنده کردن مینها در دریا استفاده میشد.
فجر-۵ راکت توپخانهای ۳۳۳ میلیمتری دوربرد و راکتانداز چندتایی متحرک ساخت ایران/عکس از ویکی مدیا
کارشناسان غربی در آن زمان این روش را «نوآورانه» اما همزمان «نگرانکننده» توصیف کردند؛ زیرا به سپاه امکان میداد هزاران مین را در مناطق وسیعی از آبها تنها با یک نوبت شلیک پراکنده کند. فجر-۵ که نخستین بار در دهه ۱۹۹۰ توسعه یافت، یک سامانه راکتی ۳۳۳ میلیمتری میانبرد است که معمولاً برای شلیک راکتهای توپخانهای استفاده میشود.
این سامانه میتواند حداکثر چهار راکت توپخانهای را از یک سامانه متحرک چندلولهای نصبشده روی کامیون شلیک کند. هر راکت به یک کلاهک ترکشزا به وزن ۱۷۵ کیلوگرم مجهز است که برای خرد شدن و ایجاد تعداد زیادی ترکش پرسرعت طراحی شده است.
برد شلیک این سامانه حدود ۷۵ کیلومتر است و عمدتاً توسط نیروهای زمینی برای هدف قرار دادن فرودگاهها و پایگاههای نظامی مورد استفاده قرار گرفته است؛ اما همین برد ۷۵ کیلومتری به این معناست که اگر فجر-۵ برای مینگذاری دریایی به کار گرفته شود، میتواند تقریباً سراسر عرض تنگه هرمز را پوشش دهد.
گونههای جدیدتر، مانند فجر-۵C، به سامانههای ناوبری بسیار دقیق مجهز شدهاند و میتوانند راکتها را تا برد ۱۳۰ کیلومتر شلیک کنند.
فجر-۵ چگونه میتواند برای مینگذاری استفاده شود؟
ایران تأیید نکرده که در حال حاضر از فجر-۵ یا هر سامانه راکتی دیگری برای استقرار مینهای دریایی استفاده میکند؛ اما از نظر تئوری، میتوان بهجای مواد منفجره معمول، کلاهک راکت را با مینهای دریایی پر کرد؛ همانگونه که ظاهراً در رزمایش دریایی سپاه در ژانویه ۲۰۲۵ نمایش داده شد.
پس از شلیک از یک کامیون مستقر در ساحل، راکتهای حامل مین میتوانند به سمت مختصات دریایی مورد نظر پرواز کنند و محفظه خود را در میانه مسیر باز کنند. سپس مینهای دریایی منفجرنشده از داخل محفظه آزاد شده و به سمت دریا سقوط میکنند.
برای جلوگیری از انفجار هنگام برخورد با آب، میتوان به مینها چترهای کوچک یا تجهیزات دیگری متصل کرد تا سرعت سقوط آنها را کاهش داده و امکان فرودی نرم را فراهم کنند. پس از ورود به آب، مینها میتوانند به کف دریا فرو بروند یا زیر سطح آب شناور بمانند.
از نظر فنی، یک شلیک موشکی میتواند دهها یا حتی صدها مین دریایی را حمل کند و آنها را در سراسر تنگه باریک هرمز پراکنده سازد. چنین روشی میتواند عملیات مینروبی را با حجم عظیمی از مینها مواجه کند و همزمان نیاز ایران به استفاده از قایقهای تندرو برای مینگذاری را کاهش دهد؛ قایقهایی که در معرض حمله نیروهای CENTCOM قرار دارند.
کدام کشورها توانایی مینگذاری هوایی دارند؟
بر اساس اطلاعات نیروی دریایی آمریکا، این کشور هماکنون از هواپیماها و پرتابگرها برای استقرار مینهای Quickstrike در دریا استفاده میکند.
Quickstrike نوعی مین کمعمق است که از یک بمب ۲ هزار پوندی، معادل حدود ۹۰۷ کیلوگرم، به همراه اجزای مخصوص مین، بال و مجموعه دم ساخته میشود و برای تحویل سریع و نسبتاً دقیق در برد متوسط توسط هواپیماهای نیروی دریایی و نیروی هوایی آمریکا طراحی شده است.
این مینها میتوانند در فاصله حدود ۲۵ کیلومتری از هدف و خارج از محدوده پدافند هوایی دشمن رها شوند. گونههای جدیدتر نیز از سامانه JDAM استفاده میکنند که امکان رهاسازی دقیقتر مینها از ارتفاعات بسیار بالاتر را فراهم میکند.
بر اساس اطلاعات نیروی دریایی آمریکا، JDAM یک کیت هدایت است که میتوان آن را به یک بمب معمولی و هدایتنشده اضافه کرد تا آن را به یک مهمات دقیق و «هوشمند» تبدیل کند.
آمریکا تاکنون این روش را تنها در رزمایشها و آزمایشهای آموزشی مورد استفاده قرار داده است. جدیدترین نمونه در ماه آوریل بود که نیروی دریایی آمریکا اعلام کرد یک مهمات هدایتشونده جدید موسوم به GBU-75 را آزمایش کرده است؛ مهماتی که قادر است اهداف دریایی را مورد اصابت قرار دهد یا از فاصله صدها کیلومتری توسط هواپیما مین دریایی مستقر کند.
