نگرانی کشورهای عربی از گسترش جنگ | ایران در آستانه انتخابات آمریکا انگیزه زیادی برای افزایش حملات دارد | فرصتی برای وارد کردن هزینه سیاسی به ترامپ
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از شفقنا، حملات مجدد ایران به پایگاههای آمریکا در کشورهای عربی، سطح تنش و مخاطرات را برای قدرتهای منطقهای افزایش داده است؛ برخی از این کشورها میگویند امید خود را به اینکه راهی برای خروج از جنگ وجود داشته باشد از دست دادهاند و معتقدند اوضاع پیش از انتخابات ماه نوامبر بدتر خواهد شد.
نگرانی اصلی این است که ایران در شرایط کنونی، بهویژه در آستانه انتخابات میاندورهای آمریکا، انگیزه زیادی برای افزایش حملات داشته باشد؛ مسئلهای که احتمال گسترش درگیری در منطقه را بیشتر میکند.
یک دیپلمات عرب گفت: ایران مایل است این وضعیتِ تشدید و تلافیِ کنترلشده تنش را تا انتخابات میاندورهای ادامه دهد.
او استدلال کرد که حکومت تهران فرصتی دارد تا با وارد آوردن هزینه سیاسی به دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و حزب او، به آنها آسیب بزند.
حمیدرضا عزیزی از گروه بینالمللی بحران، که با دیپلماتهای فعلی و سابق ایران در تماس است، گفت حکومت ایران این وضعیت را راهی برای وادار کردن ترامپ به تغییر موضع میبیند؛ آن هم در مقطعی که به دلیل افزایش قیمت نفت و نامحبوب بودن جنگ در میان رأیدهندگان آمریکایی، رئیسجمهور ایالات متحده در موقعیتی آسیبپذیر قرار دارد.
«اگر ایران بخواهد تنش را تشدید کند، باید این کار را در هفتههای آینده انجام دهد تا ترامپ تحت فشار قرار بگیرد و بخواهد کاری مانند بازگشت به دیپلماسی انجام دهد.»
این وضعیت باعث افزایش احساس ناامیدی در سراسر منطقه شده است، زیرا کشورهای منطقه خود را برای بدتر شدن اوضاع آماده میکنند.
نخستین دیپلمات عرب گفت: نقطه پایان این ماجرا چیست؟ افزایش توان نظامی بسیار بیشتر از افزایش تلاشهای دیپلماتیک است. به نظر من، شاهد تشدید بیشتر تنشها خواهیم بود.
یک دیپلمات عرب دیگر گفت ایران، به نوعی، چارهای جز افزایش حملات ندارد.
«ایران احساس میکند فشار اقتصادی، در کنار حملات نظامی گسترده، ممکن است باعث شود اهرم فشار خود را از دست بدهد. بنابراین تلاش میکند با تغییر شرایط و ایجاد درد و هزینه بیشتر، وضعیت را تغییر دهد.»
موج حملات از روز یکشنبه در حال شدت گرفتن بوده است؛ زمانی که نیروهای آمریکایی به پرتابگرهای موشکی ایران در جزیرهای در تنگه هرمز حمله کردند. روز چهارشنبه، ایران اعلام کرد که به داراییها و تجهیزات آمریکا در بحرین، اردن، عراق و کویت حمله کرده است. همچنین یک نفتکش با پرچم عربستان سعودی روز چهارشنبه هدف حمله ایران قرار گرفت و در این حمله دو خدمه فیلیپینی کشته شدند. روز پنجشنبه نیز ارتش کویت اعلام کرد که «تهدیدهای موشکی و پهپادی» از سوی ایران را رهگیری کرده است.
حوثیهای یمن نیز حملات خود را افزایش دادهاند و در نزدیکی تنگه بابالمندب حملات بیشتری انجام میدهند.
روز جمعه، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، اردن را بهشدت مورد انتقاد قرار داد و پرسید وزیر خارجه این کشور تا چه زمانی تصور میکند ایران باید منتظر بماند تا در برابر متجاوزی که نه به حاکمیت این کشور عربی احترام میگذارد و نه به حاکمیت ایران، پاسخ دهد؟
محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور ایران، نیز در شبکههای اجتماعی نوشت: از این پس، پاسخ ما نامتقارن، چندلایه و سلبکننده امنیت از متجاوز خواهد بود.
ترامپ تأکید کرده است که اجازه نخواهد داد محاسبات سیاسی بر تصمیمهای او درباره ایران تأثیر بگذارد، اما نامحبوب بودن این درگیری در میان رأیدهندگان و قیمت بالای بنزین، جمهوریخواهان را در موضعی تدافعی قرار داده است.
معاون رئیسجمهور، جیدی ونس، برای توصیف درگیریها استفاده از واژه «جنگ» را رد کرد و تلاش آمریکا برای بازگشایی اجباری تنگه هرمز را اقدامی در خدمت بازارهای جهانی انرژی توصیف کرد که مستلزم پذیرفتن برخی فداکاریها خواهد بود.
«ما واقعاً در اینجا دو گزینه داریم: میتوانیم کنار بکشیم که در آن صورت، کل جهان وضعیت بسیار بدتری پیدا خواهد کرد، چون دیگر دسترسی تضمینشدهای به نفت و گاز وجود نخواهد داشت؛ ضمن اینکه کشورهای عربی حوزه خلیج فارس به ما میگویند این بدترین اتفاقی است که میتواند در جهان رخ دهد. یا میتوانیم بپذیریم که ایرانیها به کشتیها شلیک خواهند کرد و ما هم هر کاری را که لازم باشد انجام خواهیم داد تا اطمینان حاصل کنیم تلاشهای آنها به یک بحران انرژی در سراسر جهان منجر نمیشود.»
او برای کشورهایی که بیشترین تبعات این رویکرد را متحمل خواهند شد، تسلی چندانی نداشت و تأثیر حملات اخیر را کماهمیت جلوه داد.
وی افزود: در حال حاضر، هیچ تیراندازیای در جریان نیست. میدانم که در برخی مناطق، درگیریها شدت گرفته است.
میانجیهای منطقهای مانند عمان، پاکستان و قطر همچنان تلاش میکنند مذاکرات را از سر بگیرند، اما مشخص نیست که دولت ترامپ دلیلی برای کاهش فشارهای همزمان اقتصادی و نظامی خود میبیند یا خیر.
بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، روز پنجشنبه در مطلبی که در فایننشال تایمز منتشر کرد، از تلاش کشورش برای دستیابی به توافقی با ایران درباره تنگه هرمز دفاع کرد و در عین حال از گرایش برخی رهبران جهان انتقاد کرد که «تصمیم میگیرند خودشان، بدون دیپلماتها، دیپلماسی را انجام دهند».
برخی دیگر نیز میگویند هرگونه بازگشت به مذاکرات باید هدفی روشن داشته باشد. انور قرقاش، مقام ارشد اماراتی، روز یکشنبه خواستار «رویکردی واقعبینانهتر شد که فراتر از تفاهمنامهای باشد که نتوانست یک نقشه راه عملی و قابل قبول ارائه کند».
به گفته خبرگزاری امارات، ترامپ روز پنجشنبه با محمد بن زاید، رئیس امارات متحده عربی، گفتوگو کرد. کاخ سفید از تأیید این دیدار یا اظهارنظر درباره موضوعات مورد بحث در آن خودداری کرد.
با این حال، یک مقام کاخ سفید تأکید کرد که روابط با متحدان عرب حوزه خلیج فارس در بهترین وضعیت خود قرار دارد.
این مقام گفت: رئیسجمهور روابط فوقالعادهای با همه شرکای ما در خلیج فارس دارد و ایالات متحده از پیش از آغاز عملیات «خشم حماسی» بهطور منظم با تمام متحدان منطقهای خود در تماس بوده است.
تریتا پارسی، معاون اجرایی مؤسسه کوئینسی ــ که از کاهش مداخلات آمریکا در خارج از کشور حمایت میکند ــ گفت بر اساس گفتوگوهایش با مقامهای کشورهای خلیج فارس، «آنها بهشدت نگران هستند و در حال حاضر انتظار غالب در منطقه این است که یا درست پیش از انتخابات میاندورهای یا بلافاصله پس از آن، دور سوم بزرگ جنگ آغاز خواهد شد».
«برداشت من این است که در این کاخ سفید، اساساً هیچ آمادگیای برای پذیرفتن استدلالهایی در حمایت از دیپلماسی وجود ندارد.»
ایرانیها نیز ممکن است دلایل دیگری برای تشدید درگیریها در مقطع کنونی ببینند. یک دیپلمات عرب دیگر به حمله مرگبار روز سهشنبه به یک مراسم عروسی در جنوب ایران اشاره کرد که بر اساس تحلیل رویترز، احتمالاً با استفاده از یک مهمات آمریکایی انجام شده است.
این دیپلمات گفت: این موضوع در ایران دارد جنبه احساسی پیدا میکند.
با این حال، نگرانی از ایجاد یک چرخه تشدید تنش در همه جا یکسان نیست.
داگ سیلیمن، که در نخستین دولت ترامپ بهعنوان سفیر آمریکا در عراق خدمت کرده و همچنان با افرادی در منطقه در ارتباط است، گفت: من از سوی دولتهای خلیج فارس نگرانیای درباره تشدید تنش احساس نکردهام، چون این تشدید بیشتر در حوزه لفاظی بوده تا اقدام نظامی. برداشتی که من دارم این است که فعلاً کارمان تمام شده است.
حامیان کارزار فشار آمریکا میگویند این فشار در نهایت ایران را وادار به عقبنشینی خواهد کرد و این امر در نهایت به نفع منطقه خواهد بود.
میعاد ملکی، مقام پیشین وزارت خزانهداری آمریکا در نخستین دولت ترامپ، استدلال کرد که همسایگان ایران نخستین قربانیان بودهاند.
او گفت دولت ترامپ فرصتی برای تغییر و دگرگون کردن ایران به دست آورده، اما «این پنجره تا انتخابات بعدی باز نخواهد ماند».
با این حال، حتی اگر این کارزار موفق شود، فشار آمریکا علیه ایران خسارتهایی بالقوه بلندمدت ایجاد کرده است.
الکس واتانکا، که در مؤسسه خاورمیانه تحولات ایران را دنبال میکند، وضعیت کنونی را برای قدرتهای منطقهای یک فاجعه توصیف کرد.
«اینکه بگوییم همه اقتصادهای حوزه خلیج فارس، صرفنظر از نتیجه این جنگ، برای آیندهای قابل پیشبینی گروگان ایران شدهاند، اغراق نیست.»
