آمریکا در دو راهی ایران و یمن | روزنه دیپلماتیک در عمان بسته شد؟ | ضربات ادامهدار حوثیها بر شریان نفتی عربستان
به گزارش اقتصادنیوز، روز یکشنبه خاورمیانه شاهد موج تازهای از تنشها بود. حملات جدید به عربستان سعودی و کشتیهای عبوری در خلیج فارس، نگرانیها درباره امنیت مسیرهای حیاتی انتقال انرژی را بار دیگر به اوج رسانده است.
در این میان، حمله به خط لوله استراتژیک عربستان و پیشروی نیروهای حوثی در سواحل دریای سرخ، چشمانداز اختلال بیشتر در عرضه نفت جهان را تقویت کرده و معاملهگران انتظار دارند که قیمت نفت با بازگشایی بازارها بار دیگر جهش کند.
این تحولات در حالی رخ میدهد که جنگی که آمریکا و اسرائیل شش ماه پیش علیه ایران آغاز کردند، وارد مرحلهای شده که نه نشانی از توافق پایدار در آن دیده میشود و نه سازوکار روشنی برای مهار درگیریها.
اقتصادنیوز:بازار جهانی انرژی همزمان با بحران پالایش در روسیه، با اختلالی بسیار بزرگتر در خاورمیانه روبهروست؛ منطقهای که بخش مهمی از نفت جهان از آن عبور میکند.
حمله همزمان به هرمز و جنوب عربستان
المانیتور در گزارشی نوشت: سازمان امنیت دریایی بریتانیا اعلام کرده که یک کشتی هنگام عبور در تنگه هرمز، هدف اصابت موشک قرار گرفته است. این حمله باعث آتشسوزی در شناور شد و خدمه آن ناچار به ترک کشتی شدند.
همزمان، ایران نیز اعلام کرد که یک کشتی تجاری ایرانی در نزدیکی سواحل این کشور هدف حمله قرار گرفته که در نتیجه آن یک نفر کشته و چهار خدمه زخمی شدهاند.
در عربستان نیز رسانههای دولتی تصاویر خسارت وارد شده به خانهها و یک مسجد در استان جازان را منتشر کردند؛ حملهای که به گفته ریاض از سوی حوثیهای یمن انجام شده است. حوثیها علاوه بر این، مدعی شدند یک پایگاه نظامی عربستان در استان همجوار را نیز هدف قرار دادهاند.
شهرهای جنوبی عربستان از هفته گذشته بارها شاهد هشدارهای امنیتی بودهاند؛ حملاتی که روز جمعه با حمله پهپادی به خط لوله ۱۲۰۰ کیلومتری شرق به غرب این کشور به اوج رسید.
ضربه به شریان جایگزین نفت عربستان
خط لوله شرق به غرب عربستان یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت این کشور است؛ مسیری که نفت را از خلیج فارس به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل میکند و امکان دور زدن تنگه هرمز را فراهم میسازد. اما این مسیر اکنون نیز زیر فشار قرار گرفته است.
به گفته معاملهگران نفت و خریداران نفت عربستان که با رویترز گفتوگو کردهاند، ذخایر نفت موجود در بندر ینبع تنها برای پنج تا هفت روز صادرات کافی است؛ آن هم در صورتی که خط لوله همچنان از مدار خارج بماند.
اگر تعمیرات طولانی شود، حدود چهار درصد از عرضه جهانی نفت در معرض خطر قرار خواهد گرفت؛ رقمی که علاوه بر میلیونها بشکه نفتی است که پیشتر به دلیل اختلال در تردد کشتیها از طریق تنگه هرمز از بازار حذف شده است.
دولت عربستان هنوز جزئیات دقیقی درباره میزان خسارت یا زمان بازگشت این خط لوله منتشر نکرده است. منابع مختلف برآوردهای متفاوتی را برای تعمیر کامل ارائه کردهاند؛ از چند روز تا چند هفته برای تعمیر کامل. تصاویر ماهوارهای نیز ستونهای عظیم دود را در چندین نقطه از مسیر خط لوله نشان دادهاند.
دروازه اشکها در کنترل حوثیها؟
همان روزی که خط لوله هدف حمله قرار گرفت، حوثیها کنترل جزیره راهبردی پریم را در میانه تنگه بابالمندب به دست گرفتند؛ آبراهی که به دروازه اشکها مشهور است و ورودی دریای سرخ را کنترل میکند.
این پیشروی تنها به تصرف یک جزیره محدود نمانده است. به گفته ماجد المذحجی، از مدیران اندیشکده مرکز صنعا، حوثیها اکنون کنترل جزایر حنیش و زقر را نیز در اختیار گرفتهاند و ممکن است بهزودی جزیره میون را نیز تصرف کنند؛ نقطهای که بر خود تنگه بابالمندب اشراف کامل دارد.
به گفته او، تسلط بر این جزایر به معنای افزایش توان حوثیها و در نتیجه ایران برای اثرگذاری بر مسیر حرکت کشتیها، نرخ بیمه دریایی و هزینه حملونقل انرژی و کالا خواهد بود.
گزارشهایی نیز منتشر شده است که نشان میدهد حملات حوثیها حتی به خود خط لوله شرق به غرب عربستان نیز کشیده شده است؛ موضوعی که در صورت تأیید، مهمترین مسیر جایگزین هرمز را نیز به نقطهای ناامن تبدیل میکند.
جهش قیمت نفت و رکورد تازه دیزل آمریکا
بازار انرژی واکنش خود را پیش از پایان هفته نشان داده است.
قیمت نفت خام از مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرده است. این سطح از ماه ژوئیه تاکنون مشاهده نشده بود. در آمریکا نیز قیمت متوسط دیزل برای نخستین بار از ۶.۲۰ دلار به ازای هر گالن عبور کرده و رکورد تاریخی تازهای ثبت کرده است.
دیزل، برخلاف بنزین، نقش کلیدی در حملونقل کالا، کشاورزی و صنایع سنگین دارد و افزایش قیمت آن میتواند اثرات تورمی گستردهتری بر اقتصاد داشته باشد.
مذاکرات عمان به تعویق افتاد
در میانه این تشدید تنشها، روزنه دیپلماتیکی که قرار بود در عمان گشوده شود نیز بسته شد.
قرار بود روز دوشنبه ایران و کشورهای عرب حوزه خلیج فارس در مسقط درباره آینده تردد کشتیها در تنگه هرمز گفتوگو کنند. تهران این نشست را فرصتی برای ارائه چارچوب جدید اداره آبراه میدانست.
اما وزیر خارجه عمان، بدر البوسعیدی، شامگاه یکشنبه اعلام کرد که این نشست به منظور دستیابی به اجماع به تعویق افتاده است.
او تأکید کرد عمان همچنان متعهد به حمایت از گفتوگوهایی است که به ثبات و همکاری پایدار منطقهای منجر شود.
خبرگزاری فارس نیز به نقل از یک مقام وزارت خارجه ایران اعلام کرد که تعویق نشست بنا به درخواست برخی کشورهای منطقه و با تصمیم مشترک تهران و مسقط صورت گرفته است.
پیشتر عراق از اعزام هیأت خود خبر داده بود. وزیران خارجه عربستان و قطر نیز قرار بود در این نشست حضور داشته باشند. بحرین اما اعلام کرده بود با هیچ مقام ایرانی دیدار نخواهد کرد.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، نیز در گفتوگویی با روزنامه العربی الجدید تأکید کرد که حتی در صورت دستیابی به توافق با عمان، تهران تا زمانی که آمریکا مطالباتش را نپذیرد، تنگه هرمز را باز نخواهد کرد.
دوراهی واشنگتن میان ایران و یمن
تحولات اخیر، معادلهای پیچیده پیش روی دولت ترامپ قرار داده است. هدفهای اعلامی عملیات خشم حماسی که از فوریه آغاز شد، یعنی پایان برنامه هستهای ایران، جلوگیری از حملات منطقهای تهران و ایجاد زمینه برای تغییر رفتار نظام ایران؛ هنوز محقق نشدهاند.
در مقابل، ایران با وجود تحمل خسارتهای نظامی و اقتصادی، تلاش میکند تا خود را پیروز این نبرد معرفی کند و اکنون حتی از احتمال دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از هرمز سخن میگوید.
از سوی دیگر، حملات حوثیها واشنگتن را میان دو انتخاب دشوار قرار داده است: حمایت مستقیمتر از عربستان و ورود به جبههای تازه در یمن، یا پذیرفتن افزایش فشار اقتصادی بر متحدان منطقهای.
حوثیها که از سال ۲۰۱۴ صنعا را در اختیار دارند، بیش از یک دهه با ائتلاف تحت رهبری عربستان جنگیدهاند، اما تا هفتههای اخیر اغلب از ورود جدی به جنگ گستردهتر خاورمیانه خودداری کرده بودند.
اکنون پیشروی آنها در سواحل دریای سرخ، بزرگترین تشدید درگیریهای یمن طی سالهای اخیر محسوب میشود.
درخواست کمک محمد بن سلمان از ترامپ
سه منبع آگاه به رویترز گفتهاند که محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، روز پنجشنبه در تماس تلفنی با دونالد ترامپ خواستار کمک نظامی آمریکا برای مقابله با حوثیها شده است. اما پاسخ واشنگتن فعلا به ارائه حمایت اطلاعاتی محدود بوده است.
ترامپ روز شنبه اصل این تماس را تأیید کرد و در عین حال مدعی شد که حوثیها نیز با دولت آمریکا تماس گرفتهاند و از واشنگتن خواستهاند تا از ورود به جنگ یمن خودداری کند.
هزینه احتیاط بالا میرود
این موضع نشان میدهد که کاخ سفید در حالی که تلاش میکند فشار بر ایران را حفظ کند، همچنان از گشوده شدن جبههای جدید در یمن پرهیز دارد؛ اما حملات تازه به عربستان، ناامنی هرمز و پیشروی حوثیها در بابالمندب نشان میدهد هزینه این احتیاط برای بازار انرژی و امنیت منطقه روزبهروز سنگینتر میشود.
