راهکار مرعشی برای عبور از بحران‌ها: هیچ راهی کم‌هزینه‌تر از اصلاح امور ایران وجود ندارد | عطریانفر: باید از رویکرد امنیت محور در اداره کشور عبور کرد
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از روزنامه سازندگی، نشست دبیران استان‌های حزب کارگزاران سازندگی ایران، صبح پنج‌شنبه در تهران برگزار شد. در این نشست، اعضای ستاد مرکزی حزب، از‌جمله سیدحسین مرعشی؛ دبیرکل، محمد عطریانفر؛ معاون سیاسی، امیر اقتناعی؛ معاون اجرایی و هماهنگی، یدالله طاهرنژاد؛ معاون اجتماعی، علی‌محمد نمازی؛ معاون استان‌ها، سیدمحمود علیزاده‌طباطبایی؛ معاون حقوقی و فائزه هاشمی؛ رئیس سازمان زنان حزب، همراه جمعی دیگر از اعضای ستاد مرکزی حزب کارگزاران حضور داشتند.
در این نشست، پس از استماع دیدگاه‌ها و نظرات دبیران اول استان‌ها، اعضای ستاد مرکزی نیز به بیان دیدگاه‌های خود درباره شرایط امروز ایران، چشم‌انداز پیش‌روی کشور و نقش و جایگاه حزب کارگزاران سازندگی در وضعیت کنونی پرداختند. محمد قوچانی، رئیس کمیته سیاسی حزب، سخنران اصلی این نشست بود که مشروح اظهارات او در همین شماره منتشر شده است. در ادامه، گزارش بخشی از مباحث مطرح‌شده در این نشست را می‌خوانید.
دو خطای حاکمیت در مواجهه با بحران
سیدحسین مرعشی، دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی ایران، در این جلسه با انتقاد از نحوه مواجهه حاکمیت با حوادث دی‌ماه، بر ضرورت خویشتن‌داری، جلوگیری از تکرار بحران‌ها، تبدیل جریان واگرایی به همگرایی و اولویت دادن به اصلاحات و رشد اقتصادی تأکید کرد. او با مرور تجربه‌های سیاسی و اجرایی گذشته، معتقد است که عبور از بحران‌های کنونی بیش از هر چیز به تغییر شیوه اداره کشور و پذیرش ضرورت اصلاحات نیاز دارد.
مرعشی حوادث ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه را از روزهای بسیار تلخ تاریخ معاصر ایران توصیف کرد و با اشاره به شرایطی که پیش از وقوع این حوادث در کشور شکل گرفته بود، گفت: «مهم‌ترین مسئله‌ای که در این دو روز اتفاق افتاد، این بود که نظام جمهوری اسلامی مطلقاً متوجه حساسیت زمان نشده بود». او توضیح داد که پیش از وقوع حوادث، به برخی مسئولان درباره شرایط پیش‌رو هشدار داده بود.
به گفته دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی، مجموعه‌ای از تحولات داخلی و خارجی، از فراخوان‌های اعتراضی و پیام دونالد ترامپ درباره احتمال ورود برای دفاع از مردم ایران گرفته تا عملیات آمریکا در ونزوئلا و بازداشت نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور این کشور، شرایطی را رقم زده بود که نیازمند درک دقیق حساسیت‌های زمانی از سوی حاکمیت بود. برهمین اساس، دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی ایران معتقد است که نخستین خطای حاکمیت، ناتوانی در درک شرایط و حساسیت زمانی بود و خطای دوم، نداشتن ظرفیت تحمل ناآرامی‌ها پس از آشکار شدن ابعاد بحران. مرعشی با انتقاد از نحوه برخورد با معترضان تأکید کرد که هدف باید جلوگیری از تکرار چنین حوادثی باشد و افزود: «اول باید با پیشگیری و نگاه درست به مسئله، از این حوادث درس بگیریم».
دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی در ادامه، به تجربه مسعود پزشکیان در مدیریت اجرایی اشاره کرد و گفت که با وجود ویژگی‌های مثبت او، کسانی‌که از نامزدی‌اش حمایت کردند، باید پیش‌تر به این پرسش توجه می‌کردند که فردی که سابقه اداره یک استان یا مدیریت یک بحران سیاسی و اجتماعی را نداشته، چگونه می‌تواند در جایگاه رئیس شورای عالی امنیت ملی با بحران‌های بزرگ مواجه شود.
مرعشی با یادآوری دوران استانداری خود در کرمان گفت که در دو مقطع در جیرفت و یک مقطع در بردسیر، با اعتراض‌های گسترده مردمی مواجه شده بود. او توضیح داد که در یکی از این موارد، انتقال آب به رفسنجان با اعتراض مردم روبه‌رو شد و جمعیت زیادی به خیابان آمدند.
مرعشی می‌گوید در مقام رئیس شورای تأمین، دستور داده بود نیروهای مستقر در پاسگاه فقط در صورت حمله به پاسگاه از خود دفاع کنند و تا حد امکان از برخورد با مردم خودداری شود؛ حتی اگر معترضان به اموال عمومی آسیب بزنند. او افزود که در آن حوادث، شهرداری نیز به آتش کشیده شد، اما با وجود خسارت‌ها، کسی کشته نشد. پس از آن، با تعطیلی ادارات منطقه برای مدتی، شرایط به‌تدریج تغییر کرد و در نهایت، به گفته مرعشی، حدود ۵۰۰ نفر از مردم برای بازگشایی ادارات مراجعه و عذرخواهی کردند. او گفت که دو بار نیز در جیرفت شرایط مشابهی را تجربه کرده است و نتیجه گرفت که ناآشنایی با مدیریت اجرایی و بحران می‌تواند به تصمیم‌های شتاب‌زده و صدور دستورهای شدید منجر شود.
ضرورت عبور از گذشته و جلوگیری از تکرار بحران
مرعشی در بخش دیگری از سخنانش با طرح این پرسش که آیا حاکمیت حاضر است برای جبران حوادث گذشته اقدامی انجام دهد، گفت که بسیاری از مسائل تاریخی و سیاسی کشور همچنان حل‌نشده باقی مانده‌اند؛ از جمله حوادث سال ۱۳۸۸ و حوادث دی‌ماه ۱۴۰۴. او با اشاره به دشواری جبران گذشته، تأکید کرد که مسئله اصلی باید جلوگیری از تکرار حوادث مشابه در آینده باشد و حزب کارگزاران نیز باید بر ایجاد سازوکاری برای مدیریت بحران‌ها و تغییر شیوه اداره کشور تمرکز کند.
مرعشی برای توضیح این رویکرد به تجربه اروپا پس از دو جنگ جهانی اشاره کرد و گفت که این قاره پس از جنگ‌هایی که ده‌ها میلیون کشته بر جای گذاشتند، به‌جای تمرکز صرف بر تعیین مقصران و ارزیابی مسئولیت‌های گذشته، به‌دنبال ایجاد ترتیباتی رفت که از تکرار جنگ جلوگیری کند. او پرسید: «آیا ما می‌توانیم در ایران، بعد از این‌همه حوادث پرهزینه، میان جامعه مدنی و نهادهای حاکمیتی و همچنین میان احزاب سیاسی، به موضع و شیوه‌ای در اداره کشور برسیم که دیگر با این بحران‌ها مواجه نشویم؟» دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی در ادامه تأکید کرد که این مسئله باید به یکی از محورهای اصلی فعالیت حزب تبدیل شود.
مرعشی در ادامه، با اشاره به نتایج نظرسنجی‌های پس از جنگ، از تغییر گرایش‌های جامعه گفت. به گفته او، در سه یا چهار نظرسنجی، حدود ۵۵درصد پاسخگویان معتقد بوده‌اند که جمهوری اسلامی باید اصلاح شود و حدود ۱۵درصد نیز این نظام را اصلاح‌ناپذیر دانسته‌اند. او این تغییر گرایش را مهم ارزیابی کرد و با تأکید بر تجربه سیاسی خود گفت: «در حال حاضر، هیچ راهی کم‌هزینه‌تر از اصلاح امور ایران و اصلاح جمهوری اسلامی، وجود ندارد».
او در ادامه به دیدار خود با اکبر هاشمی‌رفسنجانی در آستانه انتخابات مجلس ششم اشاره کرد. به گفته مرعشی، او و برخی دیگر از فعالان سیاسی از هاشمی پرسیده بودند که چرا با وجود سابقه طولانی ریاست‌جمهوری و ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام، قصد ورود به مجلس را دارد.
مرعشی نقل کرد که هاشمی در پاسخ گفته بود ایران در یک دوراهی قرار دارد: در یک مسیر، ممکن است نیروهایی موفق به سرنگونی جمهوری اسلامی شوند، اما نتوانند نظام بهتری جایگزین کنند و وضعیت کشور از شرایط موجود نیز بدتر شود؛ در مسیر دیگر، ممکن است حاکمیت فضای سیاسی را ببندد و جمهوریت را از میان ببرد.
به روایت مرعشی، هاشمی هدف خود را جلوگیری از حرکت کشور به سوی هر یک از این دو مسیر و تلاش برای گرفتن امتیازهایی از رهبری، باز کردن فضا برای جوانان و قرار دادن نظام در مسیر درست عنوان کرده بود. او با اشاره به تداوم اعدام‌ها و هزینه‌های انسانی ناشی از تحولات سیاسی گفت که جابه‌جایی نظم سیاسی به‌معنای برقراری فوری امنیت نیست و نمی‌توان انتظار داشت که پس از تغییر حکومت، کشور بلافاصله از درگیری و خشونت فاصله بگیرد.
از دست رفتن سهم ایران در بازار جهانی نفت
دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی در بخش اقتصادی سخنان خود، به کاهش سهم ایران در بازار جهانی نفت اشاره کرد و گفت که ایران در سال ۱۳۵۶، با تولید حدود پنج تا پنج‌ونیم میلیون بشکه نفت در روز، نزدیک به ۹درصد بازار جهانی نفت را در اختیار داشت. او افزود که سهم ایران از این بازار در حال حاضر به حدود ۳.۵درصد کاهش یافته و تأکید کرد که عدم‌النفع ناشی از کاهش سهم ایران در بازار جهانی نفت تاکنون از چهار هزار میلیارد دلار فراتر رفته است.
مرعشی این رقم را در کنار بحث‌های جاری درباره آزادسازی حدود ۱۲میلیارد دلار از منابع مالی ایران قرار داد و گفت که این مقایسه نشان می‌دهد تحولات و تصمیم‌های پرهزینه چگونه می‌توانند منافع اقتصادی کشور را در بلندمدت تحت‌تأثیر قرار دهند. او در ادامه با تأکید بر مسئولیت سیاسی و اجتماعی حزب کارگزاران گفت که اعضای حزب باید با خویشتن‌داری، بزرگواری و پرهیز از خودخواهی برای اصلاح امور کشور تلاش کنند.
او با اشاره به تشدید شکاف‌ها در جامعه گفت که جریان واگرایی، چه در میان مخالفان جمهوری اسلامی در خارج از کشور و چه در میان نیروهای وفادار به نظام، به مسئله‌ای خطرناک برای آینده ایران تبدیل شده است. او تأکید کرد که باید برای تبدیل جریان‌های واگرا به جریانی همگرا تلاش کرد که هدف مشترک آن اصلاح واقعی امور ایران باشد.
اولویت باید اقتصاد باشد
دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی ایران در ادامه تأکید کرد که در شرایط کنونی نمی‌توان همه مطالبات را در کوتاه‌مدت محقق کرد و باید اولویت‌های کشور را به‌درستی تشخیص داد. او با اشاره به فشارهای خارجی گفت که دونالد ترامپ و اسرائیل نتوانسته‌اند جمهوری اسلامی را از پا درآورند، اما اقتصاد کشور می‌تواند به نقطه آسیب‌پذیر اصلی تبدیل شود. مرعشی با اشاره به تورم صددرصدی، درباره پیامدهای آن هشدار داد و تأکید کرد که برای جلوگیری از تشدید بحران، باید امتیازهای لازم در کوتاه‌مدت داده شود، کشور از جنگ دور بماند و زمینه برای رشد اقتصادی فراهم شود. به گفته دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی، ایران برای غلبه بر مشکلات خود به یک دوره ۲۰ ساله رشد اقتصادی بالا، در حدود ۱۰درصد، نیاز دارد. مرعشی در پایان با تأکید بر ضرورت پرهیز از خودخواهی، غرور، خودکم‌بینی و تمامیت‌خواهی در عرصه سیاسی، گفت: «حزب کارگزاران سازندگی باید بایستد و کمک کند که جمهوری اسلامی در مسیر اصلاح قرار بگیرد».
سایه امنیت بر سیاست
محمد عطریانفر، عضو شورای مرکزی و معاون سیاسی دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی ایران نیز در این نشست، با تأکید بر ضرورت تقویت کار جمعی و پرهیز از نادیده گرفتن نقش افراد در فعالیت‌های حزبی، گفت که مسیر پیش‌رو با همدلی و تلاش تیمی، قابل پیمودن است و می‌توان به آینده‌ای بهتر امیدوار بود.
عطریانفر در ادامه، مطالعه کتاب «بر لبه تنهایی» نوشته ولی نصر را به حاضران توصیه کرد و گفت این اثر، با وجود آنکه می‌تواند زمینه‌ساز بحث و اختلاف‌نظر باشد، تلاشی برای ارائه تصویری از منظومه فکری نویسنده درباره تحولات سیاسی و اجتماعی ایران است. به گفته او، محور اصلی کتاب، تبیین چیستی و چرایی رفتار حاکمیت ایران در شرایط کنونی است. در روایت ولی نصر، انقلاب ایران اگرچه به سقوط رژیم پهلوی انجامید، اما شکل‌گیری نظام سیاسی پس از انقلاب را نمی‌توان صرفاً به خود انقلاب محدود کرد؛ بلکه باید نقش جنگ ایران و عراق و پیامدهای آن را نیز در این روند در نظر گرفت.
عطریانفر با تشریح این دیدگاه توضیح داد که جنگ، ایران را با واقعیت تنهایی در عرصه قدرت جهانی و ضرورت اتکا به ظرفیت‌های داخلی برای دفاع از استقلال و موجودیت خود روبه‌رو کرد. از این منظر، تجربه جنگ و نگرانی از تهدیدهای بیرونی، به تقویت رویکردی امنیت‌محور در اداره کشور انجامید که به‌تدریج در بخش‌های مختلف ساختار سیاسی و مناسبات حکمرانی گسترش یافت.
او با اشاره به پیامدهای چنین نگاهی گفت که غلبه رویکرد امنیتی می‌تواند به افزایش مداخلات نهادهای مختلف در امور اجرایی و محدود شدن اختیارات دستگاه‌های مسئول منجر شود. به باور او، نقش تعیین‌کننده نمایندگان ولی‌فقیه در استان‌ها، مداخلات نهادهای اطلاعاتی در حوزه‌های گوناگون و آنچه او مداخلات گسترده دستگاه قضایی در امور اجرایی توصیف کرد، از جمله مسائلی است که در چارچوب این تحلیل قابل بررسی است.
معاون سیاسی دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی ایران در ادامه تأکید کرد که هرگاه موضوعی در تعارض با برداشت امنیت‌محور از بقای نظام و استقلال کشور قرار بگیرد، ممکن است با مقاومت مواجه شود. از نگاه او، عبور از این وضعیت و تغییر جهت‌گیری‌های موجود، نیازمند تلاش مستمر، فعالیت حزبی و تقویت کار جمعی است.
