حملات سایبری به اروپا با امضای روسی | هکرهای روسیه خود را ایرانی جا میزنند؟ | سه راهبرد متفاوت چین در حملات سایبری
به گزارش اقتصادنیوز، درحالی که مقامات فرانسوی حملات سایبری به سامانههای سرمایشی فروشگاههای این کشور را به ایران نسبت میدهند، وجود شباهت این حملات به برخی عملیاتهای مخرب روسیه در اروپا، تردیدهایی درباره عامل واقعی آنها ایجاد کرده است.
همزمان، گزارشهای تازه نشان میدهد که چین با بهرهگیری از هوش مصنوعی، راهبردهای متنوعی از حملات سریع و گسترده تا نفوذهای پنهانی و بلندمدت را دنبال میکند.
اقتصادنیوز: متوقف کردن حرکت جهان به سوی جنگ، به گستردهترین تعهد جمعی ممکن نیاز دارد. پرسش پیش روی نسل ما این است که آیا حاکمیت قانون را حفظ خواهیم کرد یا اجازه میدهیم جهان بار دیگر به سوی حاکمیت زور بازگردد؟
حملات به یخچالهای فروشگاهها؛ ردپای ایران یا روسیه؟
تام یورن در وبسایت اندیشکده لافر نوشت: با توجه به وجود شباهت این عملیات به حملات پیشین روسیه، بسیاری در عاملیت این اقدامات تردید دارند.
مجموعه حملات از ماه اوت آغاز شد؛ زمانی که فریزرهای فروشگاههای نظامی آمریکا در دستکم شش پایگاه نظامی بهطور ناگهانی از کار افتادند.
در ماه اکتبر، خردهفروشان فرانسوی هدف حملات مشابه قرار گرفتند و اوایل نوامبر نیز بیش از ۱۱۵ فروشگاه در بلژیک، هلند، سوئد، لوکزامبورگ، ایرلند و استونی با اختلال روبهرو شدند.
هفته گذشته یخچالهای سازمان ملی انتقال خون فرانسه نیز هک شدند و دمای آنها از راه دور افزایش یافت. سامانههای نظارتی تغییرات را شناسایی کردند و کارکنان پیش از وارد آمدن خسارت توانستند مشکل را برطرف کنند.
با این حال، موردی که مقامهای فرانسوی مشخصاً ایران را مسئول آن معرفی کردند، حملات روزهای ۱۱ و ۱۲ اکتبر به خردهفروشان فرانسوی است. بر اساس گزارش «ریسکی بولتن»، حدود ۷۰۰ فروشگاه در سراسر فرانسه هدف قرار گرفتند. علاوه بر گروه فروشگاهی اینترمارشه، فریزرهای فروشگاههای زنجیرهای کازینو، لوکلرک، کوپراتیو یو، مترو و کارفور نیز آسیب دیدند. چند قصابی، کارخانه مواد غذایی و حتی یک کشتارگاه هم در میان اهداف بودند.
هکرها دمای فریزرها را بهشدت افزایش دادند و موجب آب شدن یخ و فاسد شدن مواد غذایی شدند. در ۱۵ محل نیز افزایش بیش از حد دما به آتشسوزی انجامید.
این حملات عمدتاً پنلهای تحت وب کنترلکنندههای سرمایشی شرکت دانفوس را هدف گرفتند؛ سامانههایی که به کارکنان و تیمهای فناوری اطلاعات اجازه میدهند دمای فریزرها را از راه دور کنترل کنند.
منابع اطلاعاتی ناشناس آمریکایی در صحبت با نیویورکتایمز مدعی شدهاند که به نتیجه مشابهی درباره مسئولیت ایران رسیدهاند و با اینحال، میزان اطمینان آنها پایین است و اطلاعات تازه ممکن است ارزیابیشان را تغییر دهد.
احتمال نقش روسیه پررنگتر از ایران است!
ابهام درباره عامل این حملات، بازدارندگی در برابر عملیات سایبری را دشوار میکند. مسئولیت سه مورد از حملات هنوز مشخص نشده و حتی درباره حمله منتسب به ایران نیز آمریکا با احتیاط اظهارنظر کرده است.
نویسنده در ادامه نوشت: اگر قرار بود میان ایران و روسیه یکی بهعنوان عامل این حملات انتخاب شود، نشانهها بیشتر به نفع روسیه است؛ چرا که این عملیات با الگوی حملات ترکیبی و مخرب مسکو در اروپا طی سالهای اخیر همخوانی بالایی دارد.
پیشینه عملیات سایبری روسیه نیز این احتمال را تقویت میکند. هکرهای روسی در گذشته خود را بهجای عوامل تهدید سایبری ایران جا زدهاند. در سال ۲۰۱۹، مرکز ملی امنیت سایبری بریتانیا گزارش داد که گروه روسی «تورلا» با ربودن ابزارها و بدافزارهای ایرانی، عملیات جاسوسی سایبری در خاورمیانه انجام داده است.
ایران انگیزه کافی برای حملات سایبری علیه اروپا ندارد
نویسنده مدعی می شود؛ از سوی دیگر، ایجاد آشوب در اروپا چندان با الگوی فعالیت سایبری ایران همخوانی ندارد. حملات سایبری ایران در اوایل سال جاری بیشتر زیرساختهای آبرسانی آمریکا را هدف قرار داده بود. این عملیاتها بهگونهای طراحی شده بودند که بدون ایجاد خطر جدی برای تشدید درگیری نظامی متعارف، تأثیر سیاسی قابلتوجهی در آمریکا داشته باشند. اما حمله و هک کردن سامانههای سرمایشی فروشگاههای اروپایی، با چنین محاسباتی سازگار به نظر نمیرسد.
نیویورکتایمز نیز گزارش داده است که مقامهای امنیتی سابق غربی نمیتوانند توضیح روشنی برای این موضوع پیدا کنند که چرا ایران، در شرایطی که درگیر جنگ با آمریکاست، باید اروپا را هدف قرار دهد.
دولت فرانسه اعلام کرده است سفیر ایران را احضار و شدیدترین اعتراض خود را به این حملات اعلام خواهد کرد. پاریس همچنین قصد دارد با شرکای اروپایی خود درباره اعمال تحریمهای جدید گفتوگو کند. با این حال آیا احضار سفیر و اعمال چند تحریم واقعاً میتواند مانع چنین حملاتی شود؟
در هر صورت، عاملان این حملات حوزهای را برای ایجاد اختلال پیدا کردهاند که ظرفیت زیادی برای آسیبرسانی و ایجاد نارضایتی عمومی دارد. نگرانی اصلی این است که حمله به فریزرهای هوشمند تنها آغاز استفاده از آسیبپذیریهای گستردهتر در زیرساختهای متصل به اینترنت باشد.
سه راهبرد متفاوت چین در حملات سایبری
چین در عملیات سایبری خود از راهبردهای متفاوتی استفاده میکند. برخی گروهها با کمک هوش مصنوعی تلاش میکنند تا منشأ حملات خود را پنهان کنند و برخی دیگر، سرعت و گستردگی عملیات را در اولویت قرار میدهند؛ حتی اگر ردپای دیجیتالی بیشتری بر جای بگذارند.
مسیر اول؛ استفاده از هوش مصنوعی برای افزایش سرعت
شرکت کراوداسترایک در ماه اکتبر گزارشی درباره یک بازیگر جاسوسی سایبری چینی به نام «ویپور پاندا» منتشر کرد که از ابزار هوش مصنوعی آرتکس برای افزایش توان عملیاتی خود استفاده میکند. آرتکس یک چارچوب متنباز و خودکار آزمون نفوذ است که میتواند چندین مسیر حمله را بهطور همزمان دنبال کند؛ از جمله برنامههای تحت وب، خدمات ابری، سامانههای ایمیل و شبکههای خصوصی مجازی.
این ابزار در صورت ناکامی یک مسیر، گزینههای جایگزین را امتحان میکند و به یک اپراتور انسانی امکان میدهد تا چندین عملیات نفوذ را همزمان مدیریت کند.
ویپور پاندا طی ۱۱ روز از اواسط اکتبر، بیش از ۲۰۰ سازمان را هدف قرار داد؛ از جمله وزارتخانههای امور خارجه در آمریکای لاتین، اروپا، آسیا و خاورمیانه و همچنین سازمانهای فعال در حوزه نیمهرساناها، صنایع دفاعی، اندیشکدهها و شرکتهای مخابراتی.
با این حال، سرعت بالای این حملات باعث شده تا ردپای دیجیتالی زیادی بر جای بماند. گروه اطلاعات تهدیدات گوگل اعلام کرده است که تعامل آرتکس با تنها یک سرور وب در یکی از حملات، ۲۴۰ رویداد ثبتشده در گزارشهای سیستمی ایجاد کرده است.
این میزان فعالیت نشان میدهد که ابزارهای خودکار، با وجود سرعت بالا، ممکن است در مقایسه با هکرهای انسانی ماهر، آسانتر شناسایی شوند.
مسیر دوم؛ پاک کردن ردپای عملیات
گروه سایبری SilkParasite نیز از هوش مصنوعی برای توسعه و گسترش مجموعه ابزارهای مخرب خود استفاده میکند. این گروه با کمک هوش مصنوعی میتواند بدافزارهای جدیدی تولید کند و توان عملیاتی خود را افزایش دهد. یکی از اهداف این رویکرد، پیچیدهتر کردن شناسایی منشأ حملات و دشوار ساختن انتساب آنها به عاملان اصلی است. به این ترتیب، هوش مصنوعی نهتنها سرعت و دامنه حملات سایبری را افزایش میدهد، بلکه تشخیص هویت مهاجمان را نیز دشوارتر میکند.
مسیر سوم؛ استفاده از دستگاههای آلوده
در سوی دیگر، گروه «ولت تایفون» رویکردی کاملاً متفاوت دارد. این گروه به نفوذ در زیرساختهای حیاتی آمریکا متهم است و هدف آن حفظ دسترسی به این زیرساختها برای ایجاد اختلال احتمالی در صورت وقوع درگیری نظامی است.
شبکهای به نام «سیلنتترین» که ولت تایفون از آن استفاده میکند، از زنجیرههایی موقت از دستگاههای آلوده تشکیل شده است. اپراتورها با سوءاستفاده از رابطهای وب دستگاههای خانگی و اداری، تجهیزات اینترنت اشیا و سایر دستگاههای واسطه، مسیرهای ارتباطی موقتی ایجاد میکنند و فعالیت خود را از طریق آنها به اهداف موردنظر میرسانند.
این زنجیرهها در کمتر از دو دقیقه ایجاد میشوند و پس از پایان عملیات، آثار فعالیت از دستگاهها پاک میشود. هر زنجیره میتواند در کمتر از ۱۰ دقیقه برپا و جمعآوری شود و بهطور متوسط حدود چهار ساعت دوام دارد.
شواهد نشان میدهد که این عملیات برخلاف فعالیت ویپور پاندا، عمدتاً تحت کنترل انسانهاست. بخش عمده فعالیت شبکه سیلنتترین در ساعات کاری چین، از دوشنبه تا جمعه و بین ساعت ۹ صبح تا ۱۰ شب، انجام شده است. این الگو نشان میدهد که حفظ دسترسی پنهانی و بلندمدت، همچنان به نظارت مستقیم اپراتورهای انسانی نیاز دارد.
بنابراین، سه نمونه از فعالیت سایبری چین تفاوت رویکردها را نشان میدهد: ویپور پاندا از هوش مصنوعی برای افزایش سرعت حملات استفاده میکند؛ سیلکپارازیت با کمک هوش مصنوعی ابزارهای بدافزاری خود را گسترش میدهد تا شناسایی منشأ حملات دشوارتر شود؛ و ولت تایفون با رویکردی آهسته و حسابشده، دسترسی پنهانی خود به زیرساختهای حساس را حفظ میکند. چین بسته به هدف عملیات، میتواند سریعتر، پرصداتر یا پنهانکارتر عمل کند؛ روندی که در سال ۲۰۲۶ و با کمک هوش مصنوعی ابعاد تازهای پیدا کرده است.
افزایش تردیدها نسبت به عاملیت حملات
بنابراین، شواهد موجود نشان میدهد که نسبت دادن حملات سایبری اخیر به ایران، دستکم در شرایط کنونی، با تردیدهای جدی روبهروست. هرچند منابع آمریکایی مدعی نقشآفرینی ایران هستند، اما سطح اطمینان آنها پایین ارزیابی شده و الگوی عملیاتی حملات نیز با شیوههای شناختهشده گروههای سایبری ایرانی همخوانی روشنی ندارد.
در مقابل، شباهت این حملات به روشهای مورد استفاده هکرهای روسی، بهویژه در هدفگیری زیرساختهای غیرنظامی و بهرهگیری از ابزارهای مخرب، قابلتوجه است. سابقه استفاده گروههای روسی از ابزارهای سایبری ایران برای پیشبرد عملیات خود نیز بر پیچیدگی تشخیص عامل اصلی میافزاید. بنابراین، با وجود نبود شواهد قطعی برای انتساب حملات، ارزیابی الگوی عملیاتی آنها این احتمال را تقویت میکند که روسیه در پشت این عملیات قرار داشته باشد.