اورعی: صنعت فولاد دیگر نمیتواند روی انرژی ارزان حساب کند | انرژی ارزان مزیت نیست، رانت است | ما تولیدکننده فولاد انرژیبری هستیم
به گزارش اقتصادنیوز، هاشم اورعی، تحلیلگر حوزه انرژی و استاد دانشگاه صنعتی شریف، در همایش «صنعت فولاد و سنگآهن در دوران تحول» با اشاره به شرایط بحرانی انرژی در کشور گفت: وضعیت انرژی در صنعت را کمتر از بحران نمیدانم، بلکه معتقدم این وضعیت به سمت فاجعه در حال حرکت است.
وی افزود: در همین همایش گفته شد که ۱۰ تا ۱۵ درصد از تولید از دست رفته است. در هر صنعتی، کاهش ۱۰ تا ۱۵ درصدی تولید با توجه به هزینههای ثابت و سایر هزینهها، میتواند صنعت را به سمت افول ببرد؛ بنابراین شرایط واقعاً بحرانی است.
اقتصادنیوز: فرهاد نیلی اقتصاددان در همایش صنعت فولاد و سنگ آهن بر ضررت یک تغییر پارادایم در نظام تأمین مالی صنعت فولاد تاکید کرد.
اورعی با بیان اینکه یکی از مشکلات اصلی کشور، نداشتن «صورت مسئله واحد» است، اظهار کرد: مدتی است به این نتیجه رسیدهام که دلیل نرسیدن به نتیجه این است که مشکل، ظاهراً در صورت مسئله ماست. ما صورت مسئله واحدی نداریم و هرکس به دنبال صورت مسئله خودش است. با این شرایط، یک کشور نمیتواند به نتیجه مطلوب برسد.
این استاد دانشگاه با اشاره به سابقه فعالیت خود در حوزه دانشگاه و ارتباط با صنعت و معدن ادامه داد: بیش از ۴۰ سال است که در دانشگاه فعالیت میکنم و از طرفی در خانوادهای صنعتی و معدنی بزرگ شدهام و تا حدودی با صنعت آشنا هستم. ارتباط من با صنعت فولاد نیز در همین حد است، اما تلاش میکنم در این بحث، موضوع انرژی و فولاد را در کنار یکدیگر ببینم.
وی با تأکید بر اینکه مشکلات صنعت فولاد صرفاً به خود این صنعت محدود نمیشود، گفت: به نظر من مشکلات صنعت فولاد و بسیاری از مشکلاتی که امروز درباره آنها صحبت میکنیم، معلول هستند و باید به دنبال علت باشیم.
اورعی ادامه داد: سالها انرژی ارزان به عنوان یک نهاده در صنعت کشور نهادینه شده بود. سنگآهن نسبتاً فراوان، گاز ارزان و برق یارانهای، همگی در انتخاب فناوری و همچنین بیتوجهی به پیشرفت فناوری تأثیرگذار بودند. ما به خواب رفتیم و تصور کردیم انرژی ارزان یک مزیت دائمی است و با اتکا به آن، کار بزرگی انجام میدهیم.
استاد دانشکده برق دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به تکرار عبارت «مزیت» در اظهارات مسئولان گفت: در این همایش بارها از مزیت صحبت شد. من این مزیت را «رانت» تعبیر میکنم که البته تفاوت این دو مفهوم، خود بحثی چالشی و طولانی است.
وی افزود: شرایطی ایجاد شده که امروز تولیدکننده بزرگ فولاد در جهان هستیم، اما به جای اینکه صرفاً به این موضوع افتخار کنیم، باید از خودمان بپرسیم چرا تولیدکننده فولاد انرژیبری هستیم. مسئله امروز صنعت همین است.
اورعی با بیان اینکه نگاه قدیمی به انرژی دیگر پاسخگو نیست، تصریح کرد: کار به جایی رسیده که دیگر نمیتوانیم با نگاه قدیمی و سنتی، انرژی ارزان را به عنوان یک نهاده در اختیار صنعت فرض کنیم. واقعیت امروز کشور این است که با کمبود گاز در زمستان و کمبود برق در تابستان مواجه هستیم.
وی ادامه داد: حداقل ۱۰ سال است که میگویم گاز نداشتن را نباید مسئلهای مخصوص زمستان و بیبرقی را مشکلی مخصوص تابستان بدانیم. از سالها قبل مفهوم «ناترازی» را مطرح کردم و امروز به همان شرایطی رسیدهایم که نسبت به آن هشدار داده میشد.
این استاد دانشگاه با تأکید بر اینکه مسئله اصلی صنعت، صرفاً قیمت انرژی نیست، گفت: باید بپذیریم که قیمت انرژی با هزینه انرژی یکسان نیست. ممکن است قیمت گاز یا برق پایین باشد، اما اگر انرژی در دسترس نباشد، آن انرژی عملاً به درد صنعت نمیخورد و دیگر مزیت محسوب نمیشود.
اورعی با اشاره به سه مفهوم «قیمت اسمی»، «قیمت واقعی» و «قیمت اقتصادی» اظهار کرد: ما یک قیمت اسمی داریم؛ مثلاً قیمت هر مترمکعب گاز یا هر کیلووات ساعت برق. قیمت واقعی نیز وجود دارد، اما مسئله اصلی ما امروز قیمت اقتصادی انرژی است. قیمت اقتصادی حاصل جمع قیمت واقعی انرژی و هزینه عدم دسترسی به آن است.
وی خاطرنشان کرد: مشکل امروز صنعت ما، بیش از آنکه قیمت اسمی انرژی باشد، هزینه عدم دسترسی به انرژی است. وقتی برق یا گاز در زمان مورد نیاز در اختیار صنعت قرار نگیرد، حتی انرژی ارزان نیز نمیتواند مزیت ایجاد کند.
اورعی با اشاره به افزایش قیمت برق در بازار سبز گفت: هفته گذشته دیدم قیمت مبادله برق در بازار سبز به حدود ۱۳ هزار و ۲۵۰ تومان به ازای هر کیلووات ساعت رسیده است. این موضوع نشان میدهد که شرایط انرژی در کشور تغییر کرده و حتی اگر در گذشته انرژی ارزان را مزیت صنعت میدانستیم، امروز دیگر نمیتوان به سادگی چنین فرضی را پذیرفت.
وی تأکید کرد: حتی اگر فرض کنیم انرژی ارزان است، اما هزینه تولید به دلیل عدم دسترسی و محدودیتهای انرژی بالا باشد، نتیجه تفاوتی نمیکند. بنابراین به نظر من هیچ راهی وجود ندارد جز اینکه صنعت کشور، از جمله صنعت فولاد، برای بقا حتماً نگاه خود را نسبت به انرژی تغییر دهد.
اقتصادنیوز: استاد دانشگاه علامه گفت: چین و روسیه برندگان اصلی جنگ فعلی هستند و طبیعی است که به صورت غیرمستقیم تلاش کنند نه توافق پایداری که به عادیسازی روابط منجر شود شکل بگیرد و نه تابآوری ایران در مقابل این جنگ کاهش پیدا کند. فرسایشی شدن جنگ و ادامه وضعیت ناامنی، مطلوبترین وضعیت برای بازیگران رقیب ایالات متحده در چرخش از رویکرد هژمونیک به یکجانبهگرایی است.
اورعی در ادامه با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه صنعت به تأمین انرژی گفت: نباید تصور کنیم که با جدا کردن هزینههای انرژی از برق دولتی و یارانهای، مشکل صنعت حل خواهد شد؛ چراکه وزارت نیرو در سالهای پیش رو نیز قادر نخواهد بود انرژی مورد نیاز صنایع را به شکل پایدار تأمین کند.
وی افزود: ما در سالهای گذشته بیش از حد روی مسابقه تولید و مصرف تمرکز کردهایم، در حالی که در این مسابقه، تولید همیشه بازنده است. هیچگاه نتوانستیم و نباید هم انتظار داشته باشیم که صرفاً با افزایش ظرفیت تولید برق، خود را به رشد مصرف و تقاضا برسانیم.
اورعی تصریح کرد: صنعت ما حتماً باید به فکر راهکارهای جایگزین باشد. تحت هیچ شرایطی نمیتوان انتظار داشت که وزارت نیرو بتواند برق دولتی و وزارت نفت بتواند گاز دولتی مورد نیاز صنایع را به صورت پایدار تأمین کند.
این استاد دانشگاه با اشاره به وضعیت ناترازی گاز اظهار کرد: پیشبینیها نشان میدهد کسری گاز در ماههای سرد زمستان میتواند به حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ میلیون مترمکعب در روز برسد. برخی برآوردها نیز این رقم را حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون مترمکعب در روز اعلام میکنند.
وی ادامه داد: فرض کنید مدیرعامل یک شرکت گاز در یکی از استانهای سرد شمال و شمالشرق کشور هستید؛ وقتی مردم در استانهایی مانند گیلان و مازندران یا مناطق سردسیر دیگر نیاز به گاز برای گرمایش دارند، طبیعی است که اولویت تأمین انرژی با خانوارها باشد. حتی اگر مدیرعامل یک کارخانه فولاد هم باشیم، در چنین شرایطی ناچاریم بپذیریم که مردم در اولویت قرار دارند و انرژی ابتدا به بخش خانگی اختصاص پیدا کند.
اورعی با بیان اینکه این مسئله، محدودیت ساختاری در نظام تأمین انرژی کشور ایجاد کرده است، گفت: ما در توزیع انرژی، بخش غیرمولد اقتصاد و مصرف خانگی را در اولویت قرار دادهایم و همین مسئله میتواند شرایط بخش تولید را در حوزه انرژی دشوارتر کند.
وی با اشاره به ضرورت بازتعریف مزیت انرژی در صنعت اظهار کرد: در گذشته انرژی ارزان را مزیت میدانستیم، اما نگاه آینده باید بر سه ویژگی «انرژی پاک، پایدار و رقابتی» متمرکز باشد. امروز هزینه تولید، هزینه کربن و قابلیت اطمینان تأمین انرژی، سه مؤلفهای هستند که باید در تصمیمگیریهای صنعتی مورد توجه قرار گیرند.
استاد دانشکده برق دانشگاه صنعتی شریف با طرح این پرسش که آیا صنعت فولاد ایران میتواند با انرژی ارزان، پایدار و منطبق با الزامات کربنی بازار جهانی به فعالیت خود ادامه دهد، گفت: باید ببینیم آیا با شرایط فعلی میتوانیم سهم خود را در بازار جهانی فولاد حفظ کنیم یا خیر.
اورعی با اشاره به آمار انجمن جهانی فولاد درباره کاهش شدت مصرف انرژی در تولید فولاد در جهان گفت: طبق اعلام انجمن جهانی فولاد، در سال ۱۹۶۰ برای تولید یک تن فولاد خام میزان مشخصی انرژی مصرف میشد، اما این میزان تا سال ۲۰۲۴ حدود ۵۸ درصد کاهش یافته است.
وی افزود: آمار دقیق ایران را در اختیار نداریم، اما بر اساس تجربهای که طی سالهای طولانی داشتهام، شدت مصرف انرژی در ایران نهتنها کاهش پیدا نکرده، بلکه در سالهای اخیر افزایش نیز داشته است. ما از معدود کشورهایی هستیم که شدت مصرف انرژی در آنها روندی فزاینده داشته است.
اورعی ادامه داد: در یک بررسی ۲۰ ساله میان ۱۹۲ کشور، تنها شش کشور با افزایش شدت مصرف انرژی مواجه بودهاند. ایران در این میان وضعیت نامطلوبی دارد و این زنگ هشدار را باید جدی گرفت.
وی تأکید کرد: اگر بخواهیم با همین روش ادامه دهیم، قطعاً با مشکل مواجه خواهیم شد. حتی اگر بتوانیم مسئله انرژی را حل کنیم، از منظر زیستمحیطی و الزامات کربنی نیز ممکن است بازار جهانی اجازه ندهد سهم فعلی خود را در بازار فولاد حفظ کنیم.
این استاد دانشگاه پیشنهاد کرد: باید انرژی را به عنوان یک «دارایی استراتژیک» ببینیم، نه صرفاً یک هزینه. همچنین باید به سمت خودتأمینی انرژی حرکت کنیم.
اورعی با اشاره به طرحهایی که در دولت سیزدهم برای ایجاد ظرفیت تولید برق توسط صنایع مطرح شد، گفت: در آن دوره موضوع اختصاص مگاوات به صنایع مطرح شد تا خود صنایع برای ایجاد ظرفیت تولید برق اقدام کنند. اما باید توجه داشت که فولادساز، فولاد تولید میکند و سیمانساز، سیمان؛ تولید برق تخصص و فعالیت دیگری است.
وی تصریح کرد: البته شرایط امروز اجازه نمیدهد وارد همه ابعاد این بحث شویم، اما واقعیت این است که باید نگاه خود را نسبت به مسئله انرژی تغییر دهیم. صنعت فولاد برای ادامه مسیر، دیگر نمیتواند بر فرض دائمی بودن انرژی ارزان و دولتی تکیه کند.
اورعی، با اشاره به ضرورت تغییر پارادایم مدیریتی در صنعت فولاد گفت: صنعت فولاد امروز دو راه پیش رو دارد؛ یا میتواند به مسیر فعلی ادامه دهد و با اتکا به حمایتها و قوانین، شرایط موجود را حفظ کند، یا اینکه به سمت یک سیستم مدیریتی حرفهای و متکی بر خلق ارزش حرکت کند.
وی افزود: به نظر من مسئله اصلی صنعت فولاد، صرفاً کمبود انرژی نیست. کمبود و نبود انرژی معلول است. هیچ کشوری به صورت تصادفی با چنین شرایطی مواجه نمیشود. این وضعیت، نتیجه سیاستها و تصمیمهایی است که در طول سالها اتخاذ شده است.
اورعی تصریح کرد: ما واقعاً باید به سیستم مدیریتی متکی بر رانت پایان دهیم و به دنبال نقشآفرینی بلندمدت و مؤثر صنعت فولاد در اقتصاد ملی باشیم.
این استاد دانشگاه با اشاره به شرایط فعلی و فرصت بازسازی صنایع گفت: امروز یک فرصت طلایی پیش روی ما قرار گرفته است. قرار است بخشهایی از صنعت بازسازی شوند؛ اما تأکید من این است که صرفاً به دنبال «بازسازی» نباشیم.
وی ادامه داد: وقتی کارخانهای هزار مشکل دارد، نباید فقط همان کارخانه را با همان ساختار و همان نگاه قبلی بازسازی کنیم. خدا این فرصت را در اختیار ما قرار داده که از این زاویه به موضوع نگاه کنیم و امکان «نوسازی» را فراهم کرده است. بنابراین باید هدف خود را تغییر دهیم.
اورعی تأکید کرد: امروز باید فراتر از تمایلات فردی، صنفی و حتی حزبی، منافع ملی را در نظر بگیریم. ما بهشدت نیازمند بازطراحی نظام مدیریتی حاکم بر صنعت فولاد هستیم.
وی افزود: در صنعت فولاد باید تفکر خود را تغییر دهیم و از تمرکز بر حفظ شرایط موجود، به سمت خلق ارزش در یک فضای رقابتی حرکت کنیم. اگر مسیر اول را ادامه دهیم، مطمئن هستم که دیر یا زود این صنعت با مشکلات جدی مواجه خواهد شد.
استاد دانشکده برق دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به آمار و روندهای موجود در صنعت اظهار کرد: اعداد و شاخصهایی که امروز ارائه شد، نشان میدهد شرایط روزبهروز سختتر میشود. هرچه در مسیر فعلی جلو برویم، مشکلات نیز پیچیدهتر و حل آنها دشوارتر خواهد شد.
اورعی خاطرنشان کرد: اگر این روند ادامه پیدا کند، تقاضا برای حمایتهای دولتی و منابع صندوق توسعه ملی نیز روزبهروز بیشتر میشود و فهرست درخواستها طولانیتر خواهد شد. این مسیر نمیتواند آینده پایداری برای صنعت فولاد ایجاد کند.
وی با تأکید بر ضرورت حرکت به سمت مدیریت حرفهای گفت: باید از سیستم مدیریتی متکی بر رانت و مناسبات غیرحرفهای فاصله بگیریم و به سمت مدیریت حرفهای حرکت کنیم. مدیریت حرفهای یعنی مدیریتی که اساس آن بر خلق ارزش استوار باشد.
اورعی در ادامه با اشاره به تجربهای از یک گفتوگوی رسانهای گفت: یک خبرنگار از مدیرعامل شرکتی در صنعت پتروشیمی سؤال فنی پرسید، اما مدیرعامل برای پاسخ به این سؤال، فرد دیگری را وارد بحث کرد. این مثال نشان میدهد منظور من از مدیریت حرفهای چیست؛ مدیر یک مجموعه صنعتی باید نسبت به حوزه فعالیت خود اشراف و دانش کافی داشته باشد.
