مغز متفکر جنگ اوکراین در بن بست | نخبگان روسی توقف جنگ را میخواهند | وقتی روسیه خسته میشود، تغییر از راه میرسد؟
بهگزارش اقتصادنیوز، شاید کمتر کسی به اندازه الکساندر دوگین، متفکر روسی، برای ارائه توجیه عقلانی حمله روسیه به اوکراین تلاش کرده باشد. سالها پیش از آغاز جنگ، دوگین یک نظام فکری کامل با عنوان «نئواوراسیاگرایی» طراحی کرد تا توضیح دهد که چرا روسیه با بزرگترین وسعت سرزمینی جهان، باید بخشی از خاک همسایگان خود را تصرف کند و در این مسیر هزاران نفر را به کام مرگ بفرستد.
اقتصادنیوز: با نزدیک شدن به تابستان، نیروهای اوکراینی بار دیگر شاهد افزایش حملات و تلاش نیروهای روسیه، برای نفوذ به خاک خود هستند؛ اما اینبار چیزی متفاوت است: روحیه سربازان و فرماندهان اوکراین، و خوشبینی برای برقراری یک آتشبس واقعی.
کتابها و سخنرانیهای دوگین باعث شد تا لقب ذهن پوتین را به او داده و در نزدیکی او به شخص پوتین، اغراق کنند. بااینحال، دیدگاههای او بازتابدهنده فضای فکری حامیان جنگ در مسکو است؛ آنهایی که همچنان از این جنگ دفاع کرده و آن را برای خود و دیگران توجیه میکنند.
طرفداران جنگ دیگر حرفی برای گفتن ندارند
سایمون شوستر در آتلانتیک نوشت: با اینحال، اگر به اظهارات اخیر دوگین نگاه کنیم، به نظر میرسد که حتی او و دیگر طرفداران جنگ هم دیگر روایت منسجمی برای توضیح آن در اختیار ندارند. دوگین هفته گذشته در گفتوگویی با کسنیا سوبچاک، چهره مشهور شبکههای اجتماعی روسیه، تلاش کرد تا منطق جنگ در اوکراین را توضیح دهد، اما حرفهای او بیش از آنکه روشنکننده باشد، گیجکننده بود.
پاسخ او حتی به پرسش ساده «امروز برای چه ارزشهایی میجنگیم؟» مجموعهای ازپاسخهای عجیب و نامنسجم بود؛ آنقدر عجیب که مصاحبهکننده به سختی میتوانست خنده خود را کنترل کند.
روایت آخرالزمانی از روسیه پساجنگ
تصویری که دوگین از روسیه پس از جنگ ارائه داد، بیشتر به یک رمان آخرالزمانی شباهت داشت. او گفت آینده روسیه بر پایه زندگی روی زمین بنا خواهد شد و مردم در یک مهاجرت گسترده و تقریبا مذهبی شهرها را ترک خواهند کرد. او این مهاجرت را با خروج قوم یهود از مصر مقایسه کرد.
به ادعای او، شهرهای روسیه به ویرانههای باستانی جدید تبدیل خواهند شد و مردم دوباره به زندگی روستایی بازمیگردند. ارتباط آنها نیز از طریق اینترنت روستاهای روسیه برقرار خواهد شد؛ شبکهای بسته که در برابر نفوذ دشمنان محافظت خواهد شد.
فاصله میان واقعیت و روایتها رسمی
نویسنده مدعی شد: دولت روسیه سالهاست که روایتهای خاصی از واقعیت را منتشرکرده است. طبق قانون، روسها حق ندارند جنگ اوکراین را جنگ بنامند و باید از اصطلاح «عملیات ویژه نظامی» استفاده کنند. پوتین نیز بارها از مردم خواسته تا باور کنند که اوکراین آغازگر این درگیری بوده است.
اوکراین دست کم گرفته شده بود؟
این روزها پهپادهای اوکراینی تقریبا هر شب اهداف صنعتی در سراسر روسیه را هدف قرار میدهند. پالایشگاههای نفت آسیب میبینند، زنجیرههای حملونقل مختل میشوند و فرودگاهها گاهی برای چند روز تعطیل میشوند. از سوی دیگر، بیش از یک میلیون روس در این جنگ کشته یا به شدت مجروح شدهاند؛ رقمی که پنهان کردن آن تقریبا ناممکن بوده و اکثر خانوادهها را تحت تأثیر قرار داده است.
در نتیجه، فاصله میان آنچه روسها با چشم خود میبینند و آنچه کرملین درباره جنگ میگوید، به اندازهای شده که حتی جنگطلبانی مانند دوگین نیز نمیتوانند آن را پر کنند. به همین دلیل، بسیاری از نظریهپردازان امپریالیسم روسی به جای ارائه استدلالهای روشن، به حرفهای پراکنده روی آوردهاند؛ حرفهایی که بیشتر برای گیج کردن مخاطب به نظر میرسند تا قانع کردن او.
تلاش برای منحرف کردن توجهات عمومی
دوگین در بخشهایی از گفتوگوی خود با سوبچاک، ورزش موجسواری را شر توصیف کرد و گفت باید با طرفداران آن برخورد شود، بدون آنکه دلیل مشخصی را ارائه دهد. او همچنین به «چبوراشکا»، محبوبترین شخصیت کارتونی روسیه که بارها نماد تیم المپیک این کشور بوده، حمله کرد.
چنین دیدگاههایی نه در روسیه و نه در جای دیگری طرفداران سیاسی قابل توجهی ندارند. این اظهارات بیشتر تلاشی برای منحرف کردن توجه از این واقعیت است که دوگین دیگر توضیح قانعکنندهای برای جنگی که سالها از آن دفاع کرده، ندارد.
نخبگان روسیه از جنگ خستهاند
میخائیل زیگار، نویسنده چندین کتاب درباره نخبگان روسیه میگوید: فضای حاکم بر طبقه سیاسی و اقتصادی روسیه به شدت تغییر کرده است.
او معتقد است که همه از جنگ خسته شدهاند. به گفته زیگار، یک یا دو سال پیش بسیاری از روسهای ثروتمند و بانفوذ حتی در گفتوگوهای خصوصی نیز از ادامه جنگ حمایت میکردند، زیرا از پیامدهای شکست میترسیدند. آنها میگفتند شاید آغاز جنگ اشتباه بوده باشد، اما اکنون چارهای جز پیروزی وجود ندارد. این درحالی است که امروز دیگر چنین حرفهایی شنیده نمیشود. اکنون بسیاری از همان افراد میگویند جنگ به بنبست رسیده و باید متوقف شود.
اوضاع در جبهههای نبرد درحال تغییر است
نویسنده مدعی شد: نشانههای شکاف در اجماع حاکم بر کرملین، از بهار امسال آشکار شد؛ یعنی زمانی که پیشروی نیروهای روسیه در شرق اوکراین متوقف شد. فرماندهان روس هر ماه دهها هزار سرباز را از دست میدادند، اما بدون آنکه دستاورد سرزمینی قابل توجهی به دست آورند.
در جبهه جنوبی نیز پهپادهای اوکراینی شروع به هدف قرار دادن کاروانهای نظامی روسیه در مسیر اصلی ارتباطی میان روسیه و کریمه کردند. کنترل این جاده یکی از مهمترین موفقیتهای روسیه در جنگ بود، اما اکنون در دو سوی آن بقایای کامیونهای حامل تسلیحات و تجهیزات نظامی دیده میشود.
همزمان، مقامهای کریمه مجبور شدند به دلیل کاهش ارسال سوخت از روسیه، سهمیهبندی سوخت را آغاز کنند.
حملات پهپادی اوکراین در مناسبتهای مهم روسیه
نقطه عطف بعدی، در اوایل ماه گذشته و همزمان با مراسم سالانه روز پیروزی برگزار شد. تهدید حملات پهپادی اوکراین باعث شد تا برگزارکنندگان رژه را کوتاهتر کنند و بخش زیادی از تجهیزات نظامی را از برنامه حذف کنند.
کرملین با حمایت دونالد ترامپ خواستار یک آتشبس کوتاه شد تا این مراسم بدون مشکل برگزار شود. در واکنش، ولودیمیر زلنسکی با لحنی کنایهآمیز اعلام کرد که به روسیه اجازه میدهد تا رژه خود را در میدان سرخ برگزار کند.
عمر آتشبس کوتاه بود
این آتشبس تنها چند روز دوام آورد. در نیمه دوم ماه مه، روسیه حملات خود علیه کییف را شدت بخشید و در برخی شبها دهها موشک بالستیک و صدها پهپاد را ظرف چند ساعت شلیک کرد.
اوکراین نیز با حمله به زیرساختهای انرژی روسیه پاسخ داد؛ راهبردی که زلنسکی آن را تحریمهای دوربرد مینامد.
شبکههای اجتماعی روایتهای متفاوتی ارائه میدهند
شبکههای اجتماعی نیز تصویری متفاوتی از جنگ را نسبت به روایتهای رسمی ارائه میدهد.
برخی از اینفلوئنسرهای روس جنگ را بنبست توصیف کردند و برخی دیگر خواستار آتشبس شدند تا ارتش بتواند راهبرد جدیدی تدوین کند. یکی از ویدئوهای انتقادی خطاب به دولت، دهها میلیون بازدید گرفت و سازنده آن ویکتوریا بونیا، بلاگر مشهور ساکن موناکو را به چهرهای غیرمنتظره در مخالفت با کرملین تبدیل کرد.
جنگ دیگر هیچ توجیهی ندارد
نینا خروشچوا، پژوهشگر حوزه تبلیغات سیاسی در دانشگاه نیواسکول نیویورک معتقد است که کرملین دیگر هیچ پیام منسجمی برای دفاع از جنگ ندارد.
به گفته خروشچوا، امروز دیگر هیچ توضیحی، هیچ منطقی و هیچ توجیهی باقی نمانده است. این جنگ در برابر هیچ بررسی جدیای دوام نمیآورد.
تردید حلقه نزدیک به کرملین
نکته جالب دیگر این است که بهنظرمیرسد خود دوگین نیز که سالها ایده جنگ تمدنی میان روسیه و غرب را تبلیغ کرده بود، دچار تردید شده است.
او در پایان ماه گذشته در پیامی در شبکههای اجتماعی هشدار داد که روسیه ممکن است جنگ را ببازد. دوگین نوشت: با نخبگان فعلی، شانس ما نه فقط برای پیروزی، بلکه حتی برای حفظ انسجام کشور نیز بسیار اندک است.
نامه کنایهآمیز زلنسکی به پوتین
چند روز بعد، همین نخبگان برای شرکت در مجمع اقتصادی سالانه سنپترزبورگ راهی این شهر شدند؛ نشستی که پوتین طی دو دهه گذشته در زادگاه خود برگزار کرده است.
اما در همان روز نخست، دستهای از پهپادهای اوکراینی به شهر حمله کردند، به یک کشتی جنگی در بندر کرونشتات آسیب رساندند و یک پایانه نفتی را به آتش کشیدند. صبح روز بعد، شرکتکنندگان اجلاس در حالی برای دریافت کارتهای ورود خود صف کشیده بودند که ستونهای دود هنوز در آسمان دیده میشد.
عصر همان روز، زلنسکی نامهای سرگشاده خطاب به پوتین منتشر کرد و نوشت که پهپادهای اوکراینی بیش از ۹۶۰ کیلومتر پرواز کردهاند تا سری به این مجمع بزنند. او هشدار داد تا زمانی که روسیه آتشبس را نپذیرد و مذاکرات پایان جنگ را آغاز نکند، حملات به شهرهای روسیه ادامه خواهد یافت.
زلنسکی در این نامه نوشت: همه ما میبینیم که روسها دیگر با این واقعیت راحت نیستند. آنها از اینکه هیچ پایانی برای جنگ شما دیده نمیشود، ناراضیاند.
او نامه را با هشداری ظریف اما معنادار به پایان رساند: این واقعیتی از تاریخ روسیه است که شما به خوبی آن را میدانید؛ وقتی روسیه خسته میشود، تغییر از راه میرسد.
