نقشه ترامپ برای تضعیف روابط ایران و عراق و انحلال حشدالشعبی | پیشنهادهای اقتصادی آمریکا به علی الزیدی چیست؟
بهگزارش اقتصادنیوز، از زمان حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ که به سرنگونی رژیم صدام حسین انجامید، روابط واشنگتن و بغداد همواره پیچیده و پرنوسان بوده است. در این میان، عملکرد الزیدی، نخستوزیر جدید این کشور در هفتههای نخست انتصاب، برای آمریکا امیدوارکننده به نظر میرسد.
اقتصادنیوز: دفتر نخستوزیری عراق اعلام کرده هدف سفر الزیدی به آمریکا عبارت است از: تقویت همکاریهای اقتصادی و توسعهای با آمریکا، جذب سرمایهگذاری خارجی، افزایش حضور شرکتهای آمریکایی در پروژههای زیرساختی عراق، توسعه صنعت نفت و انرژی، گسترش همکاریهای راهبردی میان بغداد و واشنگتن
دیوید شنکر در نشنالاینترست نوشت: بااینحال، ارتباط گسترده ایران و عراق همچنان مانعی جدی بر سر راه بهبود روابط بغداد و واشنگتن است؛ مانعی که عبور از آن برای نخستوزیر جدید آسان نخواهد بود با وجود پیشرفتهای قابلتوجه، عراق همچنان فاصله زیادی تا برآورده کردن انتظارات دولت ترامپ در زمینه مهار نفوذ ایران دارد.
دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا، نسبت به وضعیت عراق و نخستوزیر جدید آن، علی الزیدی خوشبین است. او بهتازگی انتصاب الزیدی را آغاز فصلی جدید و فوقالعاده در روابط دو کشور توصیف کرده است.
انتظارات واشنگتن از دولت جدید عراق چیست؟
دولت ترامپ انتظارات بالایی از رهبری الزیدی دارد. اولویت اصلی واشنگتن خلع سلاح و انحلال «حشد الشعبی» یا نیروهای بسیج مردمی (PMF) است.
این گروه که از سوی آمریکا در فهرست سازمانهای تروریستی قرار گرفته است، شامل کتائب حزبالله، حرکت حزبالله النجباء، عصائب اهلالحق و چند گروه دیگر است. نویسنده مدعی شد: هرچند بودجه این نیروها از سوی دولت عراق تأمین میشود، اما آنها در عمل به تهران پاسخگو هستند.
این گروهها در یک دهه اخیر بارها نیروها، تأسیسات و متحدان آمریکا را در منطقه هدف قرار دادهاند.
تلاش آمریکا برای کاهش وابستگی عراق به انرژی ایران
واشنگتن علاوه بر مسئله حشدالشعبی، اهداف دیگری را نیز در عراق دنبال میکند. دولت ترامپ خواهان گسترش روابط تجاری و سرمایهگذاری با بغداد و همچنین دستیابی شرکتهای آمریکایی به قراردادهای اقتصادی در عراق است. پایان دادن به وابستگی عراق به انرژی ایران نیز از دیگر اولویتهای آمریکا به شمار میرود.
گزارشها حاکی از آن است که دولت ترامپ بغداد را برای همکاری با سوریه و اردن در پروژههای جدید خط لوله نفت به سمت مدیترانه تحت فشار قرار داده است تا وابستگی منطقه به تنگه هرمز کاهش یابد. همچنین، واشنگتن امیدوار است تا عراق با رهبری الزیدی، به یک شریک قابلاعتماد در مبارزه با تروریسم تبدیل شود.
همپوشانی دستور کار نخستوزیر جدید با اهداف واشنگتن
دستور کار علی الزیدی در عراق در بسیاری از موارد با اهداف دولت ترامپ همپوشانی دارد، اما موفقیت او قطعی نیست.
الزیدی چهرهای تازهکار در سیاست عراق است و نخستوزیری نخستین مسئولیت دولتی او به شمار میرود. او نه تنها با مخالفت نیروهای نزدیک به ایران روبهروست، بلکه با مقامهایی نیز مواجه است که از روابط نزدیک با تهران سود میبرند.
با این حال، الزیدی که پیشینه فعالیت اقتصادی دارد، بهخوبی میداند که جذب سرمایهگذاری آمریکا تا حد زیادی به وضعیت امنیتی عراق وابسته است. بدون پیشرفت در خلع سلاح شبهنظامیان و کاهش ارتباط ایران و عراق، نزدیکتر شدن روابط بغداد و واشنگتن بعید به نظر میرسد.
دولت جدید دست بهکار شده است
با وجود این چالشها، الزیدی شروعی سریع و نسبتا مثبت داشته است. دولت او در کمتر از دو ماه پس از آغاز به کار، قراردادهایی با چند شرکت بزرگ انرژی آمریکایی از جمله شورون، هالیبرتون و KBR امضا کرده است. همچنین توافقی با شرکت استارلینک برای ارائه خدمات اینترنت پرسرعت در سراسر عراق منعقد شده است.
این قراردادها بدون تردید از سوی دولت ترامپ مورد استقبال قرار خواهند گرفت، اما در عین حال میتوانند برای اقتصاد عراق نیز مفید باشند.
حتی پیش از جنگ اخیر آمریکا بر علیه ایران هم، عراق با کسری بودجه سنگینی روبهرو بود. بغداد برای متعادلکردن بودجه خود بر افزایش تولید هیدروکربنها تمرکز کرده است. این بخش حدود ۹۰ درصد درآمدهای دولت عراق را تشکیل میدهد.
بر همین اساس، قراردادهای جدید بر افزایش تولید نفت از حدود ۵ میلیون بشکه در روز به ۷ میلیون بشکه در روز و همچنین جمعآوری گازهای همراه نفت متمرکز هستند؛ گازهایی که در حال حاضر بخش زیادی از آنها سوزانده میشود. جمعآوری این گازها میتواند وابستگی عراق به واردات گاز از ایران را کاهش دهد.
مبارزه با فساد در دستور کار است؟
الزیدی همچنین مبارزه با فساد را بهسرعت در دستور کار قرار داده است. در اواخر ژوئن، او کارزار گستردهای علیه فساد آغاز کرد و به دستگاه مبارزه با تروریسم عراق (CTS) مأموریت داد نزدیک به ۵۰ مقام دولتی و نماینده مجلس را بازداشت کند.
در جریان عملیات سپیدهدم، دو معاون وزیر نفت، مقامهایی از وزارت برق و چند نماینده پارلمان عراق بازداشت شدند. همچنین بیش از ۱۰۰ میلیون دلار پول نقد و دارایی ضبط شد. این اقدام با انتقاد برخی جریانهای داخلی، بهویژه سیاستمداران روبهرو شد، اما در غرب با استقبال و تحسین مواجه گردید.
حال پرسش اصلی این است که الزیدی مبارزه با فساد را تا کجا پیش خواهد بود. آیا او تا جایی پیش میرود که اعضای چارچوب هماهنگی شیعیان، ائتلافی که عملا او را به قدرت رساند نیز در معرض پیگرد قرار خواهند گرفت؟
گامهای محدود در مسیر خلع سلاح حشدالشعبی؟
نویسنده مدعی شد: با وجود دشواریها، به نظر میرسد که الزیدی در زمینه خلع سلاح برخی گروهها پیشرفتهایی محدود داشته است. در ماه ژوئن، پس از رایزنیهای گسترده دولت او با شورای عالی قضایی عراق، دو گروه شبهنظامی اعلام کردند که شاید حاضر باشند تا سلاحهای خود را به دولت عراق تحویل دهند.
بااینحال، هنوز مشخص نیست که این اقدام یک گام واقعی و غیرقابل بازگشت در مسیر خلع سلاح است، با تنها تلاشی برای انتقال سلاحها به حشد الشعبی تحت عنوان نگهداری.
منتقدان این طرح معتقدند که چنین اقدامی میتواند به نوعی اسب تروا تبدیل شود؛ یعنی گذشته این گروهها را بهصورت پاک کرده و زمینه نفوذ عمیقتر آنان در ساختار دولت عراق را فراهم کند.
علاوه بر این، دستکم سه گروه دیگر عراقی که از سوی آمریکا در فهرست سازمانهای تروریستی قرار گرفتهاند، از جمله فعالترین آنها، حاضر به گفتوگو درباره خلع سلاح نیستند.
لغو معافیتهای خرید انرژی ایران
خلع سلاح حشد الشعبی به زمان و اراده سیاسی زیادی نیاز دارد. دولت ترامپ برای تشویق بغداد، معافیتهای انرژی را که به عراق اجازه خرید انرژی از ایران میداد، لغو کرده است. همچنین واشنگتن در اوایل سال جاری بهطور موقت انتقال دلارهای آمریکا از بانک فدرال رزرو نیویورک به عراق را متوقف کرد.
این محدودیت الزیدی را وادار کرد تدابیر سختگیرانهتری برای جلوگیری از قاچاق به ایران اتخاذ کند. در آینده نیز دسترسی عراق به دلارهای خزانهداری آمریکا میتواند به اهرم فشار مهمی برای حفظ تمرکز الزیدی بر مسئله حشدالشعبی تبدیل شود.
مسیر طولانی و دشوار است...
ترامپ تاکنون نسبت به الزیدی ابراز خوشبینی کرده است و با توجه به عملکرد اولیه نخستوزیر عراق، این خوشبینی تا حدی قابل درک است. با این حال، تجربه نشان داده است که نخستوزیران عراقی که در ابتدا برای آمریکا امیدبخش به نظر میرسیدند، مانند مصطفی الکاظمی و محمد شیاع السودانی، در نهایت نتوانستند روابط ایران و عراق را محدود کنند و حتی در برخی موارد به تقویت گروههای وابسته به حشد الشعبی انجامیدند.
بنابراین، برای موفقیت عراق و بهبود روابط آمریکا و عراق، واشنگتن باید از خوشبینی بیش از حد پرهیز کرده و به تعامل مستمر، عمیق و بلندمدت با بغداد متعهد بماند. این مسیر، طولانی و دشوار خواهد بود.
