برندگان و بازندگان جنگ در تنگه هرمز | جنگ علیه ایران چگونه اقتصاد انرژی را دگرگون کرد؟ | استقبال از خودروهای برقی شتاب گرفته است
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از شفقنا، شش ماه پس از آنکه حملات آمریکا و اسرائیل تولید سوختهای فسیلی در خاورمیانه را مختل کرد و تنگه هرمز را به میدان نبرد دریایی تبدیل کرد، جهان اکنون تصویر کاملتری از این موضوع به دست میآورد که جنگ علیه ایران چگونه اقتصاد انرژی را دگرگون کرده است.
اقتصادنیوز: بغدادالیوم نوشت: بسته شدن تنگه هرمز از سوی ایران، دولت عراق را به جستجوی مسیرهای جایگزین برای صادرات نفت در خارج از این تنگه وادار کرده است.
چند گزارش جدید نشان میدهند که این درگیری، با افزایش چشمگیر قیمت سوختهای فسیلی، دولتها، شرکتها و مصرفکنندگان را نیز به سمت انرژیهای تجدیدپذیر سوق داده است و در این میان، مجموعهای مشخص از برندگان و بازندگان در حال ظهور است.
بر اساس دادههای مرکز تحقیقات انرژی و هوای پاک، یک سازمان غیرانتفاعی مستقر در هلسینکی، واردکنندگان جهانی سوختهای فسیلی از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، بیش از ۳۳۰ میلیارد دلار هزینه اضافی پرداخت کردهاند؛ رقمی معادل تولید ناخالص داخلی فنلاند در سال ۲۰۲۵. در همین حال، افزایش قیمت انرژی برای شماری از کشورهای تولیدکننده نفت و گاز خارج از منطقه جنگی، سود هنگفتی به همراه داشته است.
اقتصادهایی که پیش از جنگ در مسیر کنار گذاشتن سوختهای فسیلی حرکت کرده بودند نیز این بحران را بهتر پشت سر گذاشتهاند. برای مثال، مرکز تحقیقات انرژی و هوای پاک برآورد کرده است که پروژههای انرژی تجدیدپذیری که از سال ۲۰۲۰ در چین به بهرهبرداری رسیدهاند، به این کشور امکان دادهاند بین ماه مارس تا جولای، از واردات نزدیک به ۸ میلیارد دلار سوخت فسیلی جلوگیری کند.
این تحولات در نهایت میتوانند بر محیط زیست نیز تأثیر بگذارند. بر اساس تحلیل اولیه از انتشار گازهای گلخانهای تا اواسط سال ۲۰۲۶ که توسط سازمان غیرانتفاعی کلایمت تِرِیس انجام شده، انتشار جهانی گازهای گلخانهای در مجموع طی نیمه نخست سال نسبتاً مهار شده و تنها ۰.۲ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش یافته است.
تینگ سو، تحلیلگر ارشد کلایمت تریس، گفت: انرژیهای تجدیدپذیر همچنان در حال رشد هستند. این واقعاً میتواند خبر خوبی باشد.
با این حال، او افزود که نوسانات ناشی از اختلالات در تنگه هرمز، پیشبینی روندهای بلندمدت را دشوار میکند.
برندگان: فناوریهای پاک و تولیدکنندگان سوختهای فسیلی خارج از خلیج فارس
چین به یکی از ذینفعان این تغییر مسیر تبدیل شده است و در شرایطی که افزایش سرسامآور قیمت نفت و گاز علاقه به پنلهای خورشیدی، باتریها و خودروهای برقی را افزایش داده، از سلطه خود بر تولید فناوریهای سبز بهره میبرد.
بر اساس دادههای بلومبرگانایاف، چین از زمان آغاز درگیری، پنج ماه متوالی رکورد صادرات فناوریهای پاک را از نظر ارزش دلاری ثبت کرده است. در ماه جولای، خودروسازان چینی بیش از نیم میلیون خودروی برقی و هیبریدیِ قابل شارژ را به بازارهای خارجی فروختند؛ رقمی که تقریباً ۱۵۰ درصد بیشتر از یک سال قبل بود.
تولیدکنندگان نفت و گاز در آمریکای شمالی و جنوبی نیز از سودهای بادآورده بهرهمند شدهاند. همزمان با آنکه خریداران از تأمینکنندگان حوزه خلیج فارس فاصله گرفتند، شرکتهای سوخت فسیلی در آمریکا، کانادا و آمریکای لاتین تولید خود را افزایش دادند.
هرچند برقراری آتشبس میتواند بخشی از صرفه قیمتی ناشی از شرایط جنگی در عرضه را از بین ببرد، پژوهشگران انتظار دارند برخی از این تغییرات بازار همچنان باقی بمانند.
رافائل رابیولو، تحلیلگر بیانایاف، در این گزارش گفت: رونقی که در بخش معدن آمریکای لاتین ایجاد شده، میتواند ادامه پیدا کند.
با شتاب گرفتن روند برقیسازی در سراسر جهان به دلیل افزایش هزینه سوخت، تقاضا برای مواد معدنی حیاتی مانند مس و لیتیوم در بلندمدت به نفع تولیدکنندگان بزرگ این مواد، از جمله شیلی و پرو، خواهد بود.
بازندگان: کشورهای خلیج فارس و مناطق وابسته به واردات
در منطقه خلیج فارس، حملات پهپادی و انفجارها به تأسیسات کلیدی آسیب زدهاند؛ از جمله بزرگترین پالایشگاه نفت عربستان سعودی و یک پایانه مهم صادرات گاز طبیعی مایع (الانجی) در قطر. برآورد دانشگاه رایس نشان میدهد که در کنار گلوگاههای ایجادشده در حملونقل دریایی، میزان کاهش اولیه صادرات در سراسر خلیج فارس در ماه مارس به طور متوسط تقریباً ۲ میلیارد دلار در روز بوده است.
جدا از درآمدهای از دسترفته، این جنگ همچنین به تأسیسات زیرساختی انرژی به ارزش حداکثر ۵۸ میلیارد دلار آسیب زده است؛ زیرساختهایی که طبق برآورد آوریل شرکت مشاورهای ریستاد انرژی، تعمیر آنها هزینههای سنگینی خواهد داشت.
این درگیری همچنین روند گذار منطقه به سوی اقتصادی سبزتر را تهدید میکند. تحلیلگران بیانایاف در گزارش خود گفتند: این جنگ هزینه استقراض در منطقه را افزایش داده و در کوتاهمدت، اقتصاد پروژههای تولید برق پاک را تضعیف کرده است.
اقتصادهای وابسته به واردات، مانند ژاپن و کره جنوبی، در همین حال از پیامدهای جانبی این بحران آسیب میبینند. این دو کشور آسیایی که پیش از آغاز جنگ ایران برای تأمین بخش عمده نفت مورد نیاز خود به محمولههای عبوری از تنگه هرمز وابسته بودند، چارهای جز پذیرفتن قیمتهای بالاتر سوخت نداشتند. در آفریقا نیز، جایی که بسیاری از کشورها واردکننده خالص فرآوردههای نفتی پالایششده هستند، جهش قیمتها به تشدید یک بحران اقتصادی گستردهتر دامن زده است. برای نمونه، اتیوپی اخیراً شاهد موج فروش ارز خود بود که دولت این کشور را وادار کرد برای دفاع از «بیر» ــ واحد پولیِ تضعیفشده این کشور ــ میلیاردها دلار از ذخایر ارزی خود را مصرف کند.
گذار شتابگرفته
بار افزایش قیمت انرژی بهطور نامتناسبی بر دوش اقتصادهای در حال توسعه افتاده است. بر اساس یافتههای مرکز تحقیقات انرژی و هوای پاک، کشورهای فقیرتر برای جذب شوک قیمتی، معادل ۱ درصد اضافی از تولید ناخالص داخلی خود هزینه کردهاند. این رقم بیش از دو برابر فشار اقتصادیای است که کشورهای ثروتمندتر متحمل شدهاند.
در حالی که کشورهای آفریقایی تلاش میکنند از سوختهای فسیلی فاصله بگیرند، برای افزودن ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر با شتاب در حال تلاش هستند. دادههای بلومبرگ نیو انرژی فاینانس نشان میدهد که این منطقه در مجموع، در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، ۳۷ درصد تجهیزات خورشیدی بیشتری از چین وارد کرده است؛ در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته. این رونق کنونی در سراسر قاره گسترش یافته و از آفریقای جنوبی تا نیجریه، جمهوری دموکراتیک کنگو و مصر را دربر گرفته است.
ایتان زیندلر، تحلیلگر بلومبرگ نیو انرژی فاینانس، گفت: در کشورهایی که از مصرفکنندگان در برابر افزایش قیمت سوخت بهخوبی محافظت نمیشود، مردم با سرعت بسیار زیادی در حال تغییر الگوی مصرف انرژی خود هستند.
همین روند در سراسر کشورهای در حال توسعه آسیا نیز در حال وقوع است. برای مثال، در فیلیپین ــ جایی که کمبود اولیه سوخت دولت را واداشت برای صرفهجویی در مصرف انرژی، هفته کاری چهارروزه را اجباری کند ــ تقاضا برای محصولات خورشیدی بهشدت افزایش یافته است. در ماه مارس، واردات تجهیزات خورشیدی چینی توسط این کشور نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۶۲ درصد افزایش یافت.
استقبال از خودروهای برقی (EV) نیز شتاب گرفته است. بر اساس دادههای بلومبرگ نیو انرژی فاینانس، فروش ماهانه خودروهای برقی در فیلیپین و اندونزی در ماههای ژوئن و ژوئیه، تقریباً دو برابر مدت مشابه در سال ۲۰۲۵ بوده است. در هند نیز فروش ماهانه خودروهای برقی سواری در این دو ماه به ۳۰ هزار دستگاه رسید؛ در حالی که این رقم در سال گذشته کمتر از ۲۰ هزار دستگاه بود.
بر اساس تحلیل کلایمت تِرِیس، در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، کاهش جزئی انتشار گازهای گلخانهای در چین و آمریکا ــ دو کشور بزرگ جهان از نظر میزان انتشار آلایندهها ــ با افزایش انتشار در هند و برزیل خنثی شد.
سو، تحلیلگر ارشد کلایمت تریس، گفت: در همین حال، نتایج این بررسی نشان میدهد نگرانیها درباره اینکه اختلالات امسال در بازار انرژی به افزایش چشمگیر و کوتاهمدت استفاده از نیروگاههای زغالسنگ منجر شود، به واقعیت تبدیل نشد. برعکس، در شش ماه نخست سال، انرژیهای تجدیدپذیر در واقع با سرعت بیشتری گسترش یافتند.
