سقوط نگین درخشان ابوظبی؛ پرونده مالی منچستر سیتی چگونه مدل سرمایه‌گذاری جهانی اعراب خلیج فارس را به چالش می‌کشد؟

به گزارش اقتصادنیوز، حکم تاریخی لیگ برتر انگلستان علیه باشگاه منچستر سیتی (تحت مالکیت اماراتی‌ها) به دلیل تخلفات مالی، جنجال رسانه‌ای بزرگی به پا کرده است؛ کارشناسان معتقدند پیامدهای این ماجرا ممکن است فراتر از زمین فوتبال رفته و بر سرمایه‌گذاری‌های کشورهای حوزه خلیج فارس در حوزه ورزش و سایر صنایع تأثیر بگذارد.

سقوط نگین درخشان ابوظبی

به نوشته المانیتور، باشگاه فوتبال منچستر سیتی مدت‌هاست که همچون نگینی درخشان در میان دارایی‌های بین‌المللی ابوظبی و نمادی شاخص از سرمایه‌گذاری‌های کلان و پرزرق‌وبرق ورزشی توسط کشورهای فوق‌ثروتمند حوزه خلیج فارس بوده است. اما اکنون، این دارایی ارزشمند به‌طور ناگهانی به باری برای امارات متحده عربی تبدیل شده است.

صدور حکم تاریخی لیگ برتر علیه این باشگاه اماراتی در ماه سپتامبر، پس از تحقیقاتی چندساله که نشان داد منچستر سیتی در ۱۱۴ مورد از ۱۱۵ اتهام وارده مقصر شناخته شده، طوفانی رسانه‌ای به راه انداخت. این اتهامات شامل انعقاد قراردادهای «صوری» با شرکای تجاری به‌منظور افزایش مصنوعی درآمدهای باشگاه و کاهش هزینه‌ها در طول نه فصل مسابقات می‌شود.

پیامدهای این ماجرا بسیار فراتر از زمین فوتبال است. گزارش‌ها حاکی از آن است که این حکم روابط دیپلماتیک بریتانیا و امارات را تیره کرده و نگرانی‌هایی را درباره احتمال اعمال فشار ابوظبی بر دولت بریتانیا برای مداخله در پرونده ایجاد کرده است. این کشور حوزه خلیج فارس که از حکم صادره خشمگین است، به‌سرعت هشدار داد که شدت این حکم می‌تواند سرمایه‌گذاری‌های آتی در بریتانیا را به خطر بیندازد.

تلاطم در روابط با لندن

زمان‌بندی این ماجرا برای بریتانیا بسیار نامناسب است؛ چرا که درست در زمانی رخ داده که هر دو کشور در پی گسترش روابط اقتصادی و گرم‌تر شدن مناسبات خود در دوران نخست‌وزیری جدید بریتانیا، «اندی برنهام» بودند؛ کسی که پیش‌تر در مقام شهردار منچستر، روابط کاری نزدیکی با مقامات اماراتی برقرار کرده بود.

نخستین نشانه‌ها از میزان تلاطمی که این بحران در روابط ایجاد کرده، احتمالاً به‌زودی آشکار خواهد شد؛ چرا که قرار است بریتانیا و امارات متحده عربی در ۱۵ اکتبر نشستی را با محوریت سرمایه‌گذاری در لندن برگزار کنند. باید دید که آیا این رویدادِ ویترین‌مانند برای انعقاد قراردادها، طبق برنامه پیش خواهد رفت یا خیر.

چالشی برای الگوی سرمایه‌گذاری جهانی کشورهای حوزه خلیج فارس

در درازمدت، این رسوایی می‌تواند تأثیری ماندگار بر الگوی کلی سرمایه‌گذاری جهانی کشورهای حوزه خلیج فارس داشته باشد. دولت‌های منطقه همواره ورزش را به عنوان ابزاری برای اعمال نفوذ و همچنین بستری برای فعالیت‌های تجاری سودآور به کار گرفته‌اند؛ چنان‌که عربستان سعودی و قطر نیز اقدام به خرید باشگاه‌های تراز اول اروپایی کرده‌اند.

با این حال، پادشاهی‌های خلیج فارس همواره کوشیده‌اند تا صندوق‌های ثروت ملی و شرکت‌های وابسته به دولت خود را به عنوان سرمایه‌گذاران جهانیِ حرفه‌ای و کارآمد معرفی کنند که تصمیماتشان نه بر پایه سیاست، بلکه بر مبنای بازدهی اقتصادی استوار است. جنجال پیرامون باشگاه «منچستر سیتی» این الگو را زیر ذره‌بین برده و ممکن است پرسش‌هایی را درباره سرمایه‌گذاری‌های آتی در بخش‌های راهبردی — از هوش مصنوعی گرفته تا صنعت سرگرمی — ایجاد کند.

مرزهای مبهم

 از زمانی که شیخ منصور بن زاید در سال ۲۰۰۸ مالکیت باشگاه منچستر سیتی را در اختیار گرفت، این تیم به یکی از قدرت‌های برتر فوتبال جهان تبدیل شده و هشت عنوان قهرمانی لیگ را کسب کرده است. تحت مدیریت این عضو خاندان سلطنتی امارات - که هم‌زمان معاون رئیس‌ امارات نیز هست - برند این باشگاهِ پرستاره پیوند عمیقی با کشور امارات پیدا کرده است؛ به‌طوری که شرکت هواپیمایی دولتی «اتحاد» حامی مالی ورزشگاه و پیراهن‌های این تیم محسوب می‌شود.

همین امر، تفکیک این مناقشه از کلیت روابط دوجانبه را دشوار می‌سازد. باشگاه مذکور هرگونه تخلفی را رد کرده و نسبت به حکم صادره درخواست تجدیدنظر داده است. در گزارشی که اول اکتبر توسط بلومبرگ و به نقل از منابع ناشناس منتشر شد، فاش گردید که مقامات اماراتی به بریتانیا هشدار داده‌اند که این جنجال می‌تواند تمایل ابوظبی به سرمایه‌گذاری‌های آتی در بریتانیا را کاهش دهد. در همان روز، روزنامه تلگراف گزارش داد که امارات تهدید کرده سرمایه‌گذاری در یک قطب فناوری پیشرفته در حدفاصل آکسفورد و کمبریج را لغو خواهد کرد.

این تهدیدها حائز اهمیت هستند، زیرا امارات به یکی از مهم‌ترین منابع تأمین سرمایه خارجی برای بریتانیا بدل شده است. ابوظبی اعلام کرده که از سال ۲۰۲۱ تاکنون، در قالب یک مشارکت راهبردی شامل حوزه‌های دفاعی، فناوری و علوم زیستی، نزدیک به ۴۰ میلیارد دلار سرمایه به بریتانیا سرازیر کرده است؛ رقمی که سه برابرِ هدف‌گذاری اولیه بوده است.

سرمایه دولتی یا خصوصی

به گفته استفان رول، پژوهشگر ارشد «موسسه امور بین‌الملل و امنیتی آلمان» که به‌تازگی پژوهشی درباره فعالیت صندوق‌های ثروت ملی کشورهای حوزه خلیج فارس به عنوان ابزارهای سیاست خارجی منتشر کرده است، نگرانی فوری لزوماً این نیست که این حکم باعث شود سرمایه‌گذاران این منطقه از حوزه ورزش‌های بین‌المللی کناره‌گیری کنند؛ بلکه این حکم می‌تواند استدلالی دیرینه را درباره ماهیت سرمایه‌گذاری‌های آن‌ها تضعیف کند.

رول به «المانیتور» گفت: «انتظار ندارم حکم پرونده منچستر سیتی، تمایل پادشاهی‌های حوزه خلیج فارس به سرمایه‌گذاری در ورزش‌های بین‌المللی را به‌طور بنیادین تغییر دهد.» به گفته او، چنین سرمایه‌گذاری‌هایی همچنان برای کسب وجهه بین‌المللی، اعمال نفوذ سیاسی و تنوع‌بخشی به اقتصاد، سودمند باقی می‌مانند.

با این حال، این جنجال ممکن است اثبات این ادعا را که این سرمایه‌گذاری‌ها صرفاً اقداماتی تجاری و مستقل از منافع سیاسی هستند، دشوارتر کند. رول اظهار داشت: «در واقع، پادشاهی‌های حوزه خلیج فارس بارها مرز میان سرمایه دولتی و خصوصی را کمرنگ کرده‌اند.» او خاطرنشان کرد که مشارکت با شرکت‌های سرمایه‌گذاری خصوصی و سایر نهادهای سرمایه‌گذاری، اغلب تفکیک اهداف تجاری از منافع سیاسی کلان‌تر را دشوار می‌سازد.

اگر ابوظبی آشکارا تهدید کند که از سرمایه‌گذاری‌های خود در بریتانیا به عنوان اهرم فشاری در این مناقشه استفاده خواهد کرد، حفظ این تمایز می‌تواند بسیار دشوار شود. به گفته رول «پیامدهای این مسئله می‌تواند فراتر از امارات متحده عربی رفته و پرسش‌های گسترده‌تری را درباره استقلال سیاسی سرمایه‌گذاری‌های حوزه خلیج فارس، نه تنها در ورزش بلکه در سایر بخش‌ها، مطرح کند».

افول قدرت نرم؟

رسوایی منچستر سیتی در شرایطی رخ می‌دهد که سرمایه‌گذاری‌های ورزشی کشورهای حوزه خلیج فارس، پس از سال‌ها تلاش برای تصاحب دارایی‌های ارزشمند و پرطرفدار، با فشارهای فزاینده‌ای روبرو شده‌اند. قطر مالکیت باشگاه پاری‌سن‌ژرمن را در اختیار دارد و صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان سعودی نیز مالک نیوکاسل یونایتد است و میلیاردها دلار در رشته‌های گلف، اتومبیل‌رانی و سایر ورزش‌ها هزینه کرده است.

اما منطق حاکم بر این سرمایه‌گذاری‌ها اکنون با واقعیت‌های موجود محک می‌خورد. عربستان سعودی هم‌زمان با افزایش فشارهای مالی، در حال بازنگری در اولویت‌های هزینه‌کرد خود است؛ در حالی که قطر نیز با ارزیابی پیچیده‌ای درباره دستاوردهای اقتصادی و اعتباریِ میزبانی جام جهانی ۲۰۲۲ دست‌به‌گریبان است. این در حالی است که فضای ژئوپلیتیکی گسترده‌تر تغییر کرده است، و جنگ علیه ایران تصویر با دقت پرورش‌یافته خلیج فارس را به عنوان مقصدی پایدار برای گردشگری، تجارت و ثروت - و مکانی برای رویدادهای ورزشی بزرگ - تحت تأثیر قرار داده است.

با این حال، ناتالی کوچ، جغرافیدان سیاسی و استاد دانشگاه سیراکیوز که در مورد خلیج فارس مطالعه می‌کند، در مورد تفسیر بیش از حد ساده سرمایه‌گذاری‌های ورزشی به عنوان «قدرت نرم» دولت هشدار می‌دهد. او این اصطلاح را کلیشه‌ای می‌داند که می‌تواند افراد و منافع رقیب پشت چنین معاملاتی را مبهم کند. کوچ به جای اینکه امارات متحده عربی را به عنوان یک بازیگر واحد که یک استراتژی منسجم را دنبال می‌کند، در نظر بگیرد، به نخبگان فردی که این سرمایه‌گذاری‌ها را انجام می‌دهند و منافع سیاسی و مالی که دنبال می‌کنند اشاره می‌کند.

کوچ به المانیتور گفت: «بیشتر این معاملاتی که مردم به عنوان نمونه‌هایی از اعمال قدرت نرم توسط دولت‌ها توصیف می‌کنند، معمولاً فقط نخبگانی مانند شیخ منصور هستند که سعی می‌کنند چیزی را که می‌خواهند به دست آورند و سپس از زبان ملی‌گرایانه برای توجیه آن استفاده می‌کنند». این دیدگاه پیامدهای پرونده منچستر سیتی را تغییر می‌دهد، اما همچنان ابوظبی را گرفتار تیترهای ناخوشایندی می‌کند که به اعتبار بین‌الملل‌اش ضربه می‌‌زند. در پاسخ، کوچ انتظار دارد شاهد «سرسختی نخبگان» باشد، مشابه آنچه خاندان حاکم قطر انتقادات غربی پیرامون جام جهانی را رد کرد.

اما این تضمینی برای عقب‌نشینی از صنعتی که همچنان پرسود و از نظر فرهنگی برای نخبگان خلیج فارس مطلوب است، نیست. به گفته کوچ گفت: «تا زمان سودآوری، آن‌ها به سرمایه‌گذاری خود ادامه خواهند داد. اگر عواقب مالی ناشی از حکم منچسترسیتی آنقدر شدید باشد که برای گروه فوتبال سیتی شیخ منصور منطقی نباشد، ممکن است او عقب‌نشینی کند».

او افزود، سایر باشگاه‌های تحت حمایت خلیج فارس نیز ممکن است با بررسی دقیق‌تری روبرو شوند - نه به این دلیل که آنها کار اشتباهی انجام داده‌اند، بلکه به این دلیل که پرونده منچسترسیتی نشان داده است که هر یک از بازیگران کشورهای خلیج فارس مورد توجه بیشتری قرار خواهند گرفت که ممکن است برای سایر تیم‌ها اعمال نشود.

تنزل روابط: جواهری که نمی‌فروشید!

اگر ابوظبی به دلیل اختلافی که شامل یک باشگاه فوتبال می‌شود، علیه بریتانیا تلافی کند، این وضعیت دولت برنهام را تنها چند ماه پس از به قدرت رسیدن در تنگنا قرار می‌دهد.

این بدان معنا نیست که سرمایه‌های خلیج فارس ناگهان از اروپا و سایر بازارها ناپدید می‌شوند. انگیزه‌های اقتصادی در هر دو طرف بسیار قدرتمند هستند. اما شرایط این رابطه می‌تواند تغییر کند، زیرا دولت‌ها روی اهرم سیاسی که سرمایه‌های خلیج فارس می‌توانند بخرند، حساب می‌کنند. برعکس، پرونده منچستر سیتی همچنین خطرات اجازه دادن به سرمایه‌گذاری‌ها برای پیوند خوردن با اعتبار ملی و نخبگان حاکم را نشان می‌دهد، به طوری که یک اختلاف تجاری به یک اختلاف دیپلماتیک تبدیل می‌شود.

در ماه ژوئن، خلدون المبارک، رئیس منچستر سیتی، که همچنین رئیس صندوق ثروت ابوظبی، مبادله، است، این باشگاه را به عنوان «نوعی جواهر که نمی‌فروشید» توصیف کرد. مجازات نهایی لیگ برتر، پس از تعیین، می‌تواند ابوظبی را مجبور به انجام همین کار کند.

طنز ماجرا این است که منچستر سیتی زمانی نمونه‌ای تقریباً بی‌نقص از مدل سرمایه‌گذاری خلیج فارس بود که طبق برنامه عمل می‌کرد و یک دارایی ورزشی در حال ورشکستگی را به یک داستان موفقیت جهانی تبدیل می‌کرد. اکنون این توافق می‌تواند یک داستان عبرت‌آموز باشد.