طبیبیان: هیچ کشوری با یک «فرمول جادویی» توسعه پیدا نمیکند | ایران نه باید «آمریکایی» شود، نه «اروپایی» و نه «چینی» اما باید از تجربه همه آنها استفاده کند
به گزارش اقتصادنیوز، دکتر محمد طبیبیان، اقتصاددان در بخشی از گفتوگوی خود با اقتصادنیوز در پاسخ به این پرسش «آیا شرایط امروز ایران و پشت سر گذاشتن جنگ، نسبت به دورههای قبل از تحریم تفاوتی ایجاد کرده که الگوی توسعه کشور را تغییر دهد؟» اظهار کرد: قطعاً. اقتصاد ایران امروز با اقتصاد ایران پیش از تحریمها یکسان نیست و نمیتوان انتظار داشت با بازگشت شرایط خارجی به وضعیت بهتر، همه چیز خودبهخود به نقطه قبل برگردد. جنگ، تحریم، کاهش سرمایهگذاری، فرسایش زیرساختها، مهاجرت نیروی انسانی، کاهش سرمایه اجتماعی و بیثباتی سیاستگذاری، همگی آثار بلندمدت دارند.
اقتصادنیوز: دکتر محمد طبیبیان، اقتصاددان می گوید: «پایان جنگ و رفع تحریم فرصت است، نه توسعه؛ توسعه زمانی اتفاق میافتد که قواعد بازی اقتصاد اصلاح شود.»
او ادامه داد: بنابراین اگر فرصتی برای شروع یک دوره جدید ایجاد شود، هدف نباید صرفاً بازگشت به گذشته باشد. باید از این فرصت برای ایجاد یک اقتصاد مقاومتر، رقابتیتر و بهرهورتر استفاده کرد. برای مثال، اگر درآمد نفت افزایش پیدا کند، سؤال اصلی نباید این باشد که این درآمد را چگونه خرج کنیم؛ سؤال باید این باشد که چگونه از این درآمد برای افزایش ظرفیت تولید در ده یا بیست سال آینده استفاده کنیم.
طبیبیان افزود: به همین دلیل، برنامه توسعه جدید ایران باید بیش از گذشته بر سرمایه انسانی، فناوری، بهرهوری، زیرساخت، انرژی، آب، محیط زیست و ادغام اقتصاد ایران با اقتصاد جهانی تمرکز کند.
طبیبیان در پاسخ به این پرسش «مهمترین ویژگیهایی که ایران میتواند از تجربه آمریکا، اروپا و چین یاد بگیرد چیست؟» نیز گفت: اگر بخواهم همه بحث را در یک جمله خلاصه کنم، مهمترین درس این کشورها برای ایران پذیرش اصول علمی در سیاستگذاری و سازماندهی اقتصاد و جامعه است. از آمریکا میتوان اهمیت رقابت، نوآوری، کارآفرینی و بازارهای سرمایه را آموخت؛ از اروپا اهمیت نهادهای اجتماعی، تأمین اجتماعی، خدمات عمومی و تنظیم بازار را؛ و از چین اهمیت سرمایهگذاری، توسعه زیرساخت، صادرات و استفاده هدفمند از ظرفیت دولت در فرایند توسعه را.
این اقتصاددان افزود: اما شاید درس مهمتر این باشد که هیچکدام از این کشورها با یک «فرمول جادویی» توسعه پیدا نکردهاند.
-توسعه زمانی اتفاق میافتد که قواعد بازی اقتصادی درست باشند.
- اگر حقوق مالکیت امن نباشد، سرمایهگذاری نمیشود.
- اگر رقابت وجود نداشته باشد، بهرهوری افزایش پیدا نمیکند.
- اگر سیاستگذاری بیثبات باشد، سرمایه بلندمدت وارد اقتصاد نمیشود.
- اگر دولت ناکارآمد باشد، منابع هدر میرود.
- و اگر نظام حمایت اجتماعی وجود نداشته باشد، هزینه اصلاحات اقتصادی میتواند به شکل نابرابر بر مردم تحمیل شود.
او در ادامه تاکید کرد: بنابراین ایران نه باید «آمریکایی» شود، نه «اروپایی» و نه «چینی». باید از تجربه همه آنها و سایر کشورهای موفق استفاده کند و نهادهای متناسب با شرایط خود را بسازد. به نظر من اگر روزی یک فرصت بزرگ سیاسی و اقتصادی برای ایران ایجاد شد، بزرگترین اشتباه این است که تصور کنیم با آزاد شدن منابع، فروش بیشتر نفت یا ورود سرمایه خارجی، توسعه خودبهخود اتفاق خواهد افتاد. منابع میتوانند فرصت ایجاد کنند؛ اما این نهادها هستند که منابع را به توسعه تبدیل میکنند. اگر بخواهیم از فرصت آینده استفاده کنیم، باید همزمان سه کار انجام دهیم:
طبیبیان در پایان گفت: روابط خارجی را عادی و اقتصاد را به جهان متصل کنیم؛ فضای داخلی را برای رقابت و سرمایهگذاری امن و پیشبینیپذیر کنیم؛ و دولت را از یک بازیگر اقتصادی بزرگ و غیرشفاف، به یک دولت توانمند، پاسخگو و تنظیمگر تبدیل کنیم. در آن صورت، پایان جنگ و رفع تحریم میتواند واقعاً به آغاز یک دوره جدید تبدیل شود؛ در غیر این صورت، ممکن است فقط یک دوره کوتاه رونق ایجاد شود و پس از مدتی همان مشکلات ساختاری دوباره خود را نشان دهند. به طور خلاصه: «پایان جنگ و رفع تحریم فرصت است، نه توسعه؛ توسعه زمانی اتفاق میافتد که قواعد بازی اقتصاد اصلاح شود.
