تجربه متفاوت خاویر میلی در آزادسازی اقتصاد؛ از نظریه تا قدرت | آیا می‌توان موفقیت میلی در آرژانتین را تکرار کرد؟
به گزارش اقتصادنیوز، کاترین مانگووارد، سردبیر مجله ریزن نوشت:
در سال ۱۹۸۴، میلتون فریدمن و همسرش رُز فریدمن کتاب کوتاهی با عنوان استبداد وضع موجود منتشر کردند. در آن زمان، بیش از سه سال از آغاز ریاست‌جمهوری رونالد ریگان گذشته بود و مارگارت تاچر نیز پنج سال بود که نخست‌وزیری بریتانیا را بر عهده داشت. فریدمن‌ها می‌کوشیدند پدیده‌ای ناامیدکننده را توضیح دهند: سیاستمداران می‌توانند با وعدۀ تغییرات چشمگیر در انتخابات پیروز شوند و حتی با حکمی واقعی وارد قدرت شوند و بعد دریابند که ماشین دولت به شکلی غیرمعمول، در دفاع از خود بسیار توانمند است.
فریدمن‌ها به این نتیجه رسیدند که مصلحان فقط شش تا نه ماه فرصت دارند تغییرات بزرگی ایجاد کنند، پیش از آنکه بوروکراسی خود را با شرایط جدید وفق دهد، گروه‌های ذی‌نفع سازماندهی شوند، قانون‌گذاران بار دیگر دلبستگی خود به شیوه‌های قدیمی را بازیابند و وضع موجود بار دیگر قدرت خود را تحمیل کند. نتیجۀ روشن این تحلیل آن بود که پیروزی در انتخابات، به‌هیچ‌وجه به معنای پیروزی در مسیر تحقق دولت کوچک و بازارهای آزاد نیست.
میلتون فریدمن و همسرش رز فریدمن
در ایالات متحده، لیبرتارین‌ها ــ‌حزب لیبرتارین را که دیگر نگویم‌ــ حتی در نخستین گام، یعنی پیروزی در انتخابات، نیز چندان موفق نبوده‌اند. بااین‌حال، اندیشه‌های لیبرتارین بسیار بیش از نامزدهای لیبرتارین موفق بوده‌اند. این اندیشه‌ها بر سیاست‌های مالیاتی، مقررات‌زدایی، اصلاح نظام عدالت کیفری، حق انتخاب مدرسه و حوزه‌های دیگر تأثیر گذاشته‌اند، بی‌آنکه عموماً به ظهور سیاستمدارانی بینجامند که مشتاق باشند خود را پیرو تمام‌وکمال این مجموعه از باورها معرفی کنند، یا رأی‌دهندگانی را بیابند که با اشتیاق خود را با این برچسب معرفی کنند.
جای سرزنش ندارد اگر لیبرتارینی که تمام عمر به این مکتب فکری پایبند بوده است، اندکی دربارۀ امکان تحقق اصلاحات واقعی بدبین باشد.
لیبرتارین‌ها عادت دارند خود را شورشیان فکری و افرادی بیرون از جریان اصلی قدرت بدانند. ما استدلال می‌کنیم که سیاستمداران باید از انجام چه کارهایی دست بردارند و سپس، وقتی آن‌ها به ناچار همان کارها را ادامه می‌دهند، گلایه می‌کنیم. اما کارنامۀ خاویر میلی، رئیس‌جمهور آرژانتین، چشم‌انداز متفاوتی را پیش روی ما قرار می‌دهد: وقتی کسی که سال‌ها به دولت حمله کرده است ــ‌کسی که گفته «نفرت من از دولت بی‌نهایت است»ــ ناگهان مسئول ادارۀ همان دولت می‌شود، چه اتفاقی می‌افتد؟
میلی در حالی در انتخابات پیروز می‌شود که خود را یک آنارکوکاپیتالیست معرفی می‌کند. (او اگرچه مرتباً به میلتون و رُز فریدمن ارجاع می‌دهد، شاید از جهات بیشتری با پسر آنارشیست آن‌ها، دیوید فریدمن، اشتراک فکری داشته باشد.) میلی با حضور در رسانه‌ها و نقل‌قول از فریدمن، فریدریش هایک، موری روتبارد و دیگر چهره‌های برجستۀ طرفدار بازار آزاد به پیروزی رسید. او وعدۀ کاهش گستردۀ هزینه‌ها، اخراج دسته‌جمعی کارمندان دولت و دیگر تغییرات رادیکال را داد.
میلی در سخنرانی خود در کنفرانسی در ماه سپتامبر که با مشارکت بنیاد ریزن برگزار شد، مسیر خود از «نبرد فرهنگی» به عرصۀ سیاست انتخاباتی را شرح داد. او گفت که سال‌ها دربارۀ دفاع از آزادی سخن گفته بود. تا اینکه روزی کسی برگه رأیی مقابلش گذاشت و از او پرسید این ایده‌ها در کجای آن قرار دارند. میلی در نهایت نتیجه گرفت: «ایده‌ها به‌تنهایی کافی نیستند.» اگر می‌خواهید واقعیت را تغییر دهید، باید وارد عرصۀ سیاست شوید و پس از ورود به آن، باید به نتیجه برسید.
میلی پس از نخستین پیروزی انتخاباتی خود، با سرعت دست به کار شد، شاید با در نظر داشتن هشدار فریدمن‌ها. هزینه‌های دولت مرکزی در نخستین سال ریاست‌جمهوری او، با احتساب تورم، حدود یک‌چهارم کاهش یافت و دولت تنها ظرف چند هفته توانست به مازاد بودجه دست پیدا کند.
محدودیت‌های ارزی کاهش یافتند. نرخ تورم ماهانه که در دسامبر ۲۰۲۳ به ۲۵٫۵ درصد رسیده بود، در اواسط سال ۲۰۲۵ برای نخستین بار به کمتر از دو درصد کاهش یافت. این نرخ پس از افزایش اندکی در اوایل سال جاری میلادی، در ماه اوت به ۱٫۷ درصد رسید. او ۱۰ وزارتخانه را حذف کرد، ۲۹ صندوق امانی عمومی را منحل ساخت و به فعالیت ده‌ها نهاد دولتی پایان داد. برنامۀ خصوصی‌سازی با سرعت کمتری پیش رفته است که تا حد زیادی به‌خاطر مقاومت کنگره است اما دولت میلی، هر جایی که توانسته، به بازسازی شرکت‌های دولتی و سوق دادنشان به سوی مالکیت خصوصی ادامه داده است.
نزدیک به سه سال از آغاز عصر میلی می‌گذرد، آرژانتین هنوز مشکلات خود را حل نکرده است. دلاری‌سازی اقتصاد، از محورهای اصلی کارزار انتخاباتی اولیۀ میلی، هنوز محقق نشده است؛ نیکلاس کاچانوفسکی استدلال می‌کند که بدون اصلاحات پولی پایدارتر، آرژانتین همچنان در برابر بازگشت به سیاست‌های گذشته آسیب‌پذیر خواهد بود. میلی همچنین در زمینۀ آزادی مطبوعات رفتار بدی داشته است، از جمله با طرح شکایت‌های کیفری علیه روزنامه‌نگاران و حمایت از محدودیت‌های جدیدی که با تعهد اعلامی او به آزادی بیان سازگاری چندانی ندارند. با وجود این، بخش عمدۀ تأثیرگذاری میلی را می‌توان پیروزی شگفت‌انگیزی برای آرمان‌ها و اندیشه‌های لیبرتارین دانست.
کاترین مانگووارد، سردبیر مجله ریزن
از ابتدا روشن بود که یک لیبرتارین در مقام قدرت با محدودیت‌هایی روبه‌رو خواهد شد که در کتاب‌ها، مقالات یا نشست‌های تخصصی وجود ندارند. تردیدی نبود که حکمرانی لیبرتارین در برخورد با واقعیت با دشواری مواجه خواهد شد. اما اکنون، دو سال پس از خوش‌بینانه‌ترین برآورد فریدمن‌ها، پنجرۀ فرصت برای ایجاد تغییرات لیبرتارینی واقعی در آرژانتین همچنان باز است.
میلی همچنان دستور کار سیاسی کشورش را تعیین می‌کند نه اینکه صرفاً بر چالش‌های انتخاباتی فائق شود. ائتلاف او در انتخابات میان‌دوره‌ای اکتبر ۲۰۲۵ آرژانتین بیش از ۴۰ درصد آرا را به دست آورد و موقعیت او را در کنگره تقویت کرد و فضای بیشتری برای ادامۀ اجرای برنامه‌هایش در اختیارش گذاشت. همان‌طور که ایوان کارینو می‌نویسد، میلی ــ‌شاید با پیروی از الگوی فکری روتبارد، اندیشمند محبوبش‌ــ چیزی را به دست آورده باشد که لیبرتارین‌ها به‌ندرت در اختیار داشته‌اند: آغاز شکل‌گیری پایگاه اجتماعی گسترده‌ای برای حمایت از اندیشه‌های اقتصادی لیبرتارین.
سابقۀ پوشش خبری آرژانتین در مجلۀ ریزن دلایل فراوانی برای احتیاط در اختیار ما می‌گذارد و فریدمن‌ها نیز به ما یادآوری می‌کردند که ممکن است در نهایت، وضع موجود بار دیگر بر آرژانتین چیره شود. با این‌حال، دست‌کم برای این لیبرتارین آنارکوکاپیتالیست، میلی دلیلی محکم برای کنار گذاشتن بدبینی‌ای فراهم کرده است که معمولاً با قرار گرفتن در اقلیت همراه است. او نشان داده است که این اندیشه‌ها می‌توانند از کتاب‌ها و اندیشکده‌ها به برگه‌های رأی راه پیدا کنند، از صندوق‌های رأی وارد دولت شوند و از دولت به سیاست‌های اجرایی تبدیل شوند، بی‌آنکه فوراً زیر سنگینی واقعیت‌های سیاسی فروبپاشند.
آیا می‌توان این آزمایش را تکرار کرد؟ ایالات متحدۀ سال ۲۰۲۶، آرژانتین سال ۲۰۲۳ نیست. لیبرتارین‌های کشورهای دیگر نمی‌توانند بحرانی را که آرژانتین با آن روبه‌رو بود به وجود آورند و اساساً نباید هم خواهان چنین چیزی باشند. آرژانتین همچنین سنت لیبرال خاص خود را دارد که چهره‌هایی چون خورخه لوئیس بورخس و خوان باتیستا آلبردی از جمله نمایندگان آن هستند. اما ریاست‌جمهوری میلی نشان می‌دهد که وقتی همۀ شرایط در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و پنجره‌ای باز می‌شود، سیاستمداری اصولی و مصمم می‌تواند به نتایجی بسیار فراتر از انتظار دست پیدا کند.
