آزمونِ دیپلماسی در مذاکرات مسقط | موشک های ایران حامل پیام بودند | ایران و آمریکا انعطاف نشان خواهند داد؟
به گزارش اقتصادنیوز، صبح امروز جمعه 17 بهمن ماه دور جدید از مذاکرات ایران و آمریکا به میزبانی مسقط برگزار شد، مذاکراتی غیرمستقیم که بدر بوسعیدی وزیرخارجه عمان پیام ها، رویکردها و پیشنهادات بین دو کشور را منتقل می کرد و در نهایت نیز بنا برآنچه وزیر خارجه ایران اعلام کرد در مذاکرات دیدگاههای دو طرف شنیده و قرار شد که این روند ادامه پیدا کند.
عراقچی حتی این نکته را نیز اذعان کرد که « اگر همین روند و همین دیدگاه در بهاصطلاح طرف مقابل ادامه پیدا کند، میتوانیم در جلسات بعدی به یک چارچوب مورد توافق برای این گفتوگوها و درباره موضوعاتی که مطرح است، برسیم؛ اما نمیخواهم از اکنون قضاوت کنم. به نظر من شروع خوبی بود و میتواند ادامه خوبی هم داشته باشد، اما این موضوع به طرف مقابل و البته به تصمیمگیریهایی که در تهران انجام خواهد شد، بستگی دارد.»
ریسک بالا در مذاکرات عمان
در واکنش به این مذاکرات، مدرن دیپلماسی و واشنگتن پست در تحلیلی از روند مذاکرات نوشتند؛ ایران و آمریکا روز جمعه در حالی وارد مذاکراتی پرمخاطره در عمان شدند که چندان امیدی به نتیجه بخش بودن آن نداشته و میزان ریسک آن را بالا ارزیابی می کردند. این گفتوگوها که بهطور رسمی بر برنامه هستهای تهران متمرکز است، در فضایی برگزار شد که نگرانیها درباره ناتوانی طرفین در پر کردن شکافهای عمیق موجود، و احتمال سوق یافتن خاورمیانه بهسوی یک جنگ منطقهای گستردهتر، بهشدت افزایش یافته است.
دیپلماسی از دو زاویه متفاوت
هر دو طرف اذغان کرده اند که خواهان دیپلماسی هستند، این درحالی است که برداشتهای آن ها از دیپلماسی، کاملا با یکدیگر متفاوت است. در این میان، واشنگتن به دنبال گفتوگویی فراگیر است که علاوه بر فعالیتهای هستهای ایران، برنامه موشکهای بالستیک، نیروهای نیابتی منطقهای و وضعیت حقوق بشر را نیز شامل شود. تهران اما اصرار دارد که دستورکار مذاکرات فقط بر موضوع هستهای محدود بماند و هشدار داده بود که ورود به سایر موضوعات، عبور از خطوط قرمز ایران محسوب میشود.
تقابل بنیادین در مسیر مذاکرات
ایران این مذاکرات را آزمونی برای سنجش جدیت آمریکا توصیف کرده است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، و استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا در امور خاورمیانه، با میانجیگری عمان دیدار کردند. تهران پیش از این اعلام کرده بود که به دنبال یک توافق هستهای منصفانه، قابل قبول برای دو طرف و همراه با حفظ کرامت است.
در مقابل، آمریکا نیز بهصراحت اعلام کرده که برنامه هستهای ایران را جدا از رفتار منطقهای این کشور نمیبیند. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، تأکید کرده است که موشکها، گروههای مسلح و سیاست داخلی همگی در ارزیابی واشنگتن نقش دارند؛ موضعی که از همان ابتدا و پیش از آغاز مذاکرات یک تقابل بنیادین بر سر دامنه گفتوگوها ایجاد کرده است.
سایه فشار نظامی بر دیپلماسی
این مذاکرات در سایه تهدید به استفاده از زور برگزار شد.دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بهطور علنی هشدار داده است که اگر دیپلماسی شکست بخورد، اتفاقات بدی رخ خواهد داد. همزمان، آمریکا با اعزام گسترده ناوهای جنگی به منطقه و آنچه که ترامپ از آن بهعنوان یک آمادگی عظیم یاد کرده، فشار نظامی را افزایش داده است.
مذاکره یا مقدمه ای برای حمله نظامی؟
مقامات ایرانی نگراناند که مذاکرات صرفا مقدمهای برای حملات نظامی از سوی آمریکا باشد. از سویی، تنشها پس از اعتراضات سراسری در ایران در ماه گذشته تشدید شده است؛ رویدادی که تنش با واشنگتن را افزایش داده است.
ایران نیز هشدار داده که هرگونه حمله با پاسخی سخت روبهرو خواهد شد و کشورهای همسایهای که میزبان پایگاههای آمریکا هستند، ممکن است بهطور ناخواسته وارد درگیری شوند.
موشکها حامل پیام بودند!
تنها چند ساعت پیش از آغاز مذاکرات، تلویزیون ایران تصاویری از استقرار موشک بالستیک دوربرد خرمشهر۴، که یکی از پیشرفتهترین موشکهای ایران است، در یکی از پایگاههای زیرزمینی سپاه پاسداران منتشر کرد. زمانبندی این اقدام کاملا معنادار بود.
تهران بارها مذاکره درباره موشکها یا توان دفاعی خود را رد کرده و آنها را ستون اصلی بازدارندگی کشور خوانده است. به نظر می رسد که نمایش موشکی پیش از مذاکرات با هدف تأکید بر همین موضع و یادآوری این نکته به واشنگتن انجام شده است؛ با این پیام که ایجاد فشار نظامی کاملا دوطرفه است.
انعطاف هستهای با مرزهای مشخص
با وجود این فضای پرتنش، ایران بهطور محتاطانه نشانههایی از آمادگی برای مصالحه در موضوع غنیسازی اورانیوم ارسال کرده است. مقامات ایرانی از انعطاف در زمینه تحویل ذخایر بزرگ اورانیوم با غنای بالا و حتی پذیرش غنیسازی صفر در قالب یک مدل کنسرسیومی سخن گفتهاند، اما همزمان تأکید دارند که حق ایران برای غنیسازی اورانیوم بهطور کامل قابل واگذاری نیست.
ایران همواره بر صلحآمیز بودن برنامه هسته ای خود تاکید کرده است؛ اما آمریکا و اسرائیل آن را رد میکنند. این موضوع پس از حملات هوایی آمریکا به تأسیسات هستهای ایران در ماه ژوئن، در پی کارزار بمباران اسرائیل، حساستر شده است. تهران میگوید پس از آن حملات، غنیسازی متوقف شده، اما تردیدها در اینباره همچنان گسترده است.
وضعیت متفاوت ایران
در سطح منطقهای، ایران در موقعیتی متفاوت تر وارد مذاکرات شد. این تفاوت ها میتواند مسیر دیپلماسی را دشوارتر کند؛ چرا که دولت هایی که خود را در فشار میبینند، معمولا تمایل کمتری به عقبنشینی دارند؛ بهویژه در موضوعاتی که با حاکمیت و بازدارندگی گره خورده است.
نقش عمان به عنوان میانجی گری بی طرف
کشور عمان بهدلیل قابلیت میانجیگری بیطرفانه، مورد اعتماد تهران و واشنگتن است که نقش مهمی در این دور از گفتوگوهای ایران و آمریکا ایفا کرده است؛ مسقط با بهرهگیری از سنت دیپلماتیک بیطرفی و تجربه موفق در مذاکرات هستهای گذشته توانسته فضایی امن و قابل قبول برای دو طرف فراهم کند و با محدود نگه داشتن محور گفتگو بر مسئله هستهای، از کشیده شدن آن به موضوعات دیگر جلوگیری نماید، اقدامی که موجب شده طرف ایرانی به ارائه پیامهای خود با تمرکز بر منافع هستهای اعتماد کند و مذاکرات در چارچوبی مشخص ادامه یابد.
گفت و گوها ادامه دارد...
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران دقایقی پس از پایان یافتن مذاکرات در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:
مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط با تفاهم طرفین برای ادامه گفتگوها خاتمه یافت. طرفین ضمن تبیین دیدگاهها و مطالبات خود، تفاهم کردند که در مشورت با پایتختها راجع به دور بعدی گفتگوها تصمیمگیری نمایند.
وزیر امور خارجه عمان نیز گفت: امروز در مسقط، گفتوگوهای میانجیگرانهای بسیار جدی میان ایران و آمریکا برگزار شد.
ارسال نظر