زنگ خطر برای سرمایه اجتماعی ایران | آزادارمکی: اعتراضات محصول نااطمینانی به آینده است نه صرفا فقر | پایان مشخصی برای بحران‌ها دیده نمی‌شود

به گزارش اقتصادنیوز، در شرایطی که نااطمینانی اقتصادی، تنش‌های سیاسی و فشارهای اجتماعی به بخشی از تجربه روزمره مردم تبدیل شده، این پرسش مطرح است که سرمایه اجتماعی جامعه ایران در چه وضعیتی قرار دارد و چه عواملی می‌تواند زمینه شکل‌گیری بحران‌های اجتماعی را افزایش دهد.

تقی آزادارمکی، جامعه‌شناس، در گفت‌وگو با اقتصادنیوز درباره وضعیت سرمایه اجتماعی، احتمال شکل‌گیری اعتراضات اجتماعی و راهکارهای بازسازی اعتماد عمومی گفت: جامعه امروز در یک وضعیت نامطمئن و اضطراری قرار دارد؛ وضعیتی که نیازمند مدیریت عاقلانه و سیاست‌ورزی واقعی است.

خبر مرتبط

آزادارمکی: جامعه در وضعیت اضطراری است | نیازمند مدیریت عاقلانه و سیاست‌ورزی هستیم | مسأله فقدان مسیر برای تغییر است نه فقر!

اقتصادنیوز: تقی آزادارمکی، جامعه‌شناس معتقد است فشارهای اقتصادی و انسداد اجتماعی می‌تواند زمینه اعتراض را فراهم کند؛ چرا که مسئله فقط فقر نیست، بلکه احساس نداشتن راه تغییر است.

سرمایه اجتماعی آسیب دیده اما از بین نرفته است

آزادارمکی با اشاره به شرایط فعلی جامعه ایران می‌گوید یکی از ویژگی‌های اصلی وضعیت امروز، نبود قطعیت درباره آینده است؛ شرایطی که باعث شده جامعه نتواند مسیر روشنی برای حرکت پیش روی خود ببیند.

به گفته او، این وضعیت باعث شده جامعه وارد یک دوره اضطراری شود؛ دوره‌ای که در آن پایان مشخصی برای بحران‌ها دیده نمی‌شود و همین موضوع بر روابط اجتماعی و اعتماد عمومی تاثیر گذاشته است.

این جامعه‌شناس تاکید می‌کند سرمایه اجتماعی در ایران آسیب دیده، اما از بین نرفته است. به باور او، سرمایه اجتماعی همچنان در سطح خانواده‌ها، گروه‌های کوچک و روابط نزدیک اجتماعی وجود دارد، اما دیگر مانند گذشته در مرکز جامعه قرار ندارد.

مسئله فقط فقر نیست؛ احساس نداشتن راه تغییر است

آزادارمکی معتقد است اعتراض‌های اجتماعی را نمی‌توان تنها با شاخص‌های اقتصادی توضیح داد.

او می‌گوید جامعه‌ای که با مشکلات اقتصادی مواجه است، اگر احساس کند امکان تغییر و بهبود شرایط وجود دارد، می‌تواند فشارها را تحمل کند؛ اما زمانی که احساس انسداد و بی‌راهی شکل بگیرد، حتی مشکلات کوچک نیز می‌توانند به بحران تبدیل شوند.

به گفته او، مسئله اصلی امروز فقط کاهش درآمد یا افزایش هزینه‌ها نیست، بلکه شکل‌گیری این احساس است که جامعه مسیر مشخصی برای تغییر وضعیت ندارد.

جامعه ایران ظرفیت فروپاشی ندارد، اما امکان اعتراض وجود دارد

این جامعه‌شناس با اشاره به احتمال شکل‌گیری اعتراض‌های جدید می‌گوید اعتراض در هیچ جامعه‌ای پدیده‌ای عجیب نیست و زمانی رخ می‌دهد که جامعه با فشار و مانع مواجه شود.

او تاکید می‌کند جامعه ایران به دلیل برخورداری از برخی ظرفیت‌های اجتماعی و فرهنگی، جامعه‌ای نیست که به‌سادگی از بین برود، اما امکان بروز اعتراض همچنان وجود دارد.

آزادارمکی معتقد است اعتراض‌ها ممکن است ابتدا متوجه برخی نهادها و سپس متوجه دولت، ساختار سیاسی و حوزه عمومی شود؛ چرا که جامعه‌ای که توان حرکت دارد، نسبت به انسداد واکنش نشان می‌دهد.

تبدیل مسائل ملی به اختلاف‌های گروهی، سرمایه اجتماعی را تضعیف کرد

آزادارمکی یکی از مشکلات مهم را ناتوانی در ایجاد یک تجربه مشترک ملی عنوان می‌کند.

به گفته او، حتی بحران‌ها و مسائل مهم کشور نیز گاهی به جای آنکه به عنوان موضوعی ملی دیده شوند، به موضوعات گروهی و دو قطبی تبدیل شده‌اند.

او معتقد است اگر بحران‌های ملی به شکل یک مسئله مشترک دیده می‌شد، می‌توانست به افزایش همبستگی اجتماعی منجر شود، اما تبدیل آنها به اختلاف‌های درون‌جامعه‌ای، فرصت تقویت اعتماد عمومی را کاهش داده است.

اعتراض‌های آینده به شدت فشارهای اجتماعی وابسته است

این جامعه‌شناس با اشاره به تفاوت اعتراض‌های اجتماعی می‌گوید همه اعتراض‌ها یک شکل ندارند.

به گفته او، اعتراض‌هایی که در شرایط ثبات نسبی رخ می‌دهند، با اعتراض‌هایی که از دل فشار شدید اقتصادی و احساس بی‌پناهی شکل می‌گیرند، متفاوت هستند.

او هشدار می‌دهد هرچه فشارها افزایش پیدا کند و امکان گفت‌وگو و میانجی‌گری کاهش یابد، احتمال شکل‌گیری واکنش‌های شدیدتر اجتماعی بیشتر می‌شود.

کشور به سیاستمدار نیاز دارد، نه صرفاً مدیر

آزادارمکی در پاسخ به این پرسش که برای کاهش شکاف اجتماعی و بازسازی اعتماد عمومی چه باید کرد، می‌گوید مشکل اصلی امروز کشور فقدان سیاستمدار واقعی است.

او تاکید می‌کند سیاستمدار کسی است که بتواند گفت‌وگو ایجاد کند، جامعه را وارد فرآیند تصمیم‌گیری کند و میان گروه‌های مختلف ارتباط برقرار کند.

به گفته او، جامعه نیاز دارد دوباره احساس عاملیت کند و سیاست باید از مداخلات بدون حساب فاصله بگیرد.

جامعه ایران حساس است

آزادارمکی معتقد است پیش‌بینی زمان و شکل اعتراضات اجتماعی امکان‌پذیر نیست، زیرا گاهی یک حادثه ناگهانی می‌تواند به نقطه آغاز یک واکنش گسترده تبدیل شود.

او تاکید می‌کند در شرایط فعلی، جلوگیری از تبدیل شدن اعتراضات به بحران‌های بزرگ نیازمند کاهش تنش، گفت‌وگو و سیاست‌ورزی واقعی است.

این جامعه‌شناس می‌گوید جامعه ایران در یک مقطع حساس قرار دارد و عبور از این شرایط نیازمند مدیریت عاقلانه، بازسازی اعتماد عمومی و فراهم کردن امکان مشارکت اجتماعی است.