اردوغان، ایران و آمریکا را پای میز مذاکره می آورد؟ | «سکوت» درباره راهکار ترکیه برای جلوگیری از جنگ جدید
به گزارش اقتصادنیوز، همزمان با بالا گرفتن تنش ها میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا، نگرانی کشورهای همسایه از وقوع جنگ جدید و بالا گرفتن درگیری و گسترش آن به کل منطقه افزایش داشته است. در همین راستا میانجیگران منطقهای از مدتها قبل تلاشهای خود برای کاهش تنشها و بازگردان ایران و آمریکا به مسیر دیپلماسی و مذاکره را شدت بخشیدهاند.
از روز پنج شنبه اما ردپای ترکیه و اردوغان در پرونده میانجیگری پررنگتر شد و ترکیه جای رقبایی چون قطر را گرفت. یک رسانه ترکیه ای از تماس تلفنی اردوغان با ترامپ و پیشنهاد او برای میزبانی ترکیه از مذاکرات بین تهران و واشنگتن خبر داد و به دنبال آن برخی دیگر از رسانه ها از جمله گاردین و رویترز نیز این خبر را تایید کردند و سخنگوی وزارتخارجه ایران با تاکید بر سفر عراقچی به ترکیه مهر تایید بر جدی شدن نقش ترکیه در پرونده میانجی گری زد.
اقتصادنیوز: یک تحلیلگر روابط بین الملل می گوید: ما اکنون به نقطه حساس رسیدهایم و باید انعطافپذیری به خرج دهیم. اگر آمریکاییها حتی یک موشک به ایران شلیک کنند، وضعیت داخلی و منطقهای بهشدت آشفته خواهد شد، معیشت مردم دگرگون میشود و باید منتظر شورشهای داخلی باشیم.
بر اساس گزارشها، ترکیه در حال تدوین طرحهایی است تا رابطه بین دو کشور از وضعیت بحران نظامی به مسیر مذاکرات دیپلماتیک هدایت شود. به همین دلیل عباس عراقچی وزیرخارجه ایران در سفری به آنکارا با هاکان فیدان همتای ترکیهای و اردوغان رئیس جمهوری این کشور دیدار کرد. مسعود پزشکیان و رجب طیب اردوغان نیز تلفنی گفتگو کردند.
تلگراف اندکی بعد از ملاقات وزرای خارجه ایران و ترکیه از قول منابع نزدیک به دونالد ترامپ نوشت که ترامپ همچنان برای یافتن یک راهحل دیپلماتیک با ایران آماده است. این رسانه همچنین مدعی شد ترامپ اذعان کرده است که تهدید به اقدام نظامی برای فشار بر تهران جهت مذاکره بوده است.
نشست سهجانبه، از شایعه تا واقعیت
پیش از آنکه عباس عراقچی با هاکان فیدان و اردوغان در آنکارا دیدار کند، برخی از خبرگزاریها از جمله سایت نورنیوز نزدیک به علی شمخانی نوشتند که رئیسجمهور ترکیه رجب طیب اردوغان، پیشنهاد داده است که یک نشست سهجانبه میان ایران، آمریکا و ترکیه برگزار شود تا طرفین بتوانند بهطور مستقیم درباره اختلافات و کاهش تنشها گفتگو کنند. این پیشنهاد در تماسهای تلفنی با مقامات دو کشور مطرح شده واست.
این پیشنهاد، که از سوی رسانههای رسمی ترکیه گزارش شده است، نشاندهنده تمایل آنکارا برای ایجاد یک کانال گفتوگوی مستقیم میان رهبران ایران و آمریکا است که به اعتقاد سیاستمداران ترکیه که ممکن است به کاهش سوءتفاهمها و یافتن راهحلهای مشترک کمک کند.
رایزنیها در آنکارا
سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در بدو ورود به ترکیه گفت: در حال حاضر مسائل منطقه بسیار جدی است و چالشهای جدی وجود دارد و اهدافی که از سوی آمریکا و دیگران بیان میشود، مسلماً ایجاب میکند که مشورتهای نزدیکتری با ترکیه داشته باشیم، مسائل منطقه را مرور کنیم و هماهنگی مواضع داشته باشیم. عراقچی همچنین در نشست خبری با هاکان فیدان، گفتگوها را خوب و مفید توصیف کرد و گفت ایران از هرگونه ابتکار عملی که باعث صلح و ثبات در منطقه، کاهش تنشها و خنثی سازی توطئه های شوم اسرائیل باشد استقبال میکند.
در همین نشست خبری وزیر خارجه ترکیه مخالفت کشورش را با هرگونه عملیات نظامی علیه ایران اعلام کرد. وزیر خارجه ترکیه اضافه کرد، ترکیه آمادگی دارد برای حل و فصل اختلافات فیمابین دو طرف هرگونه راهحل دیپلماتیک را پیگیری کند و در این زمینه اقدام کند.
در این نشست خبری، در مورد اینکه پیشنهادات ترکیه مورد قبول ایران قرار گرفته یا به طور کلی اردوغان پیشنهادی را مطرح کرده است یا نه، صحبتی نشد.
کمی پیش از این نشست، مسعود پزشکیان رئیس جمهور کشورمان با رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه تلفنی گفتگو کرد. در این تماس پزشکیان با تأکید بر سیاست اصولی جمهوری اسلامی ایران در پیشبرد دیپلماسی عزتمندانه، مبتنی بر چارچوب قوانین و مقررات بینالمللی، تصریح کرد که رویکرد ایران بر پایه گفتگو، احترام متقابل، نفی تهدید و زور و مبتنی بر منطق برد-برد است.
رئیس جمهور با بیان اینکه شکلگیری روندهای مؤثر دیپلماتیک و گفتگومحور مستلزم ایجاد فضای اعتماد متقابل است، خاطرنشان کرد که لازمه و مقدمه موفقیت هرگونه ابتکار دیپلماتیک، اثبات حسن نیت از سوی طرفهای ذیربط و کنار گذاشتن تحرکات و اقدامات جنگافروزانه و تهدیدآمیز در منطقه است.
عراقچی چه گفت؟، اردوغان چه قولی داد؟
وزیرخارجه کشورمان در سفر خود به ترکیه با اردوغان رئیس جمهور این کشور هم دیدار کرد و از شروط تهران برای مذاکره با آمریکا گفت. در این دیدار عراقچی با تشریح حوادث اخیر ایران بر اهمیت هوشیاری همه کشورهای منطقه در قبال روایتهای ناراست و یکسویه رسانهای غربی-عبری در ارتباط با موضوعات داخلی ایران تأکید کرد.
وزیر خارجه با یادآوری موضع اصولی جمهوری اسلامی ایران در بهرهگیری از دیپلماسی برای تامین منافع ملت ایران و جلوگیری از تشدید تنشهای منطقهای، از رویکرد مسئولانه ترکیه در رابطه با موضوع هستهای ایران تقدیر و تصریح کرد ایران هیچگاه از مذاکره و گفتگویی که بر احساس احترام متقابل و پذیرش منافع قانونی و نگرانیهای مشروع ملت ایران باشد رویگردان نبوده است.
رئیس جمهور ترکیه با اشاره به رایزنیهای این کشور برای کاهش تنش و بازگشت به مسیر دیپلماسی، تاکید کرد که منطقه تاب تشدید ناامنی ندارد. وی تنها راه حل موضوع هستهای ایران را دیپلماسی دانست و آمادگی ترکیه را برای هرگونه مساعی در این زمینه اعلام کرد.
خط قرمزهای ایران پابرجاست
خبرگزاری آنادولو ترکیه نوشته تهران همچنان نسبت به برخی شروط و خواستههای طرف آمریکایی احتیاط دارد. مواضع رسمی وزارت خارجه و دیگر مقامات ایرانی نشان میدهد که تهران علیرغم شک و تردیدها، نسبت به تداوم گفتگوها در مسیر دیپلماتیک و استفاده از میانجیگری ترکیه باز است؛ البته با حفظ خطوط قرمز و منافع امنیتی خود.
نگرانی ترکیه چیست؟
تحلیلگران سیاسی معتقدند که ترکیه به دلایل استراتژیک مختلف تلاش میکند تا نقش میانجی را در این بحران ایفا کند. یکی از مهمترین دلایل، تلاش آنکارا برای جلوگیری از موج احتمالی پناهندگان و بحران امنیتی در مرزهای شرقی کشور است؛ همچنین ترکیه میخواهد نقش مستقلتر و مؤثرتری در سیاست خاورمیانه داشته باشد و فراتر از عضویت در ناتو، خود را بهعنوان یک بازیگر منطقهای فعال تثبیت کند.
برخی تحلیلها نیز بیان میکنند که فشارهای اقتصادی و سیاسی ناشی از تنشها میتواند ترکیه را بیشتر به سمت دیپلماسی سوق دهد، زیرا پیامدهای درگیری مستقیم برای همه طرفهای درگیر، از جمله کشورهای منطقه، بسیار خطرناک خواهد بود.
اگرچه میانجیگری ترکیه اقدامی سازنده به نظر میرسد، اما چالشهای قابلتوجهی بر سر راه موفقیت آن وجود دارد. اختلافات عمیق میان ایران و آمریکا بر سر برنامه هستهای، تحریمها و مسائل منطقهای بهگونهای است که یافتن راهحلهای فوری دشوار است. همچنین، برخی رسانهها گزارش دادهاند که کشورهایی مانند قطر، عمان و حتی روسیه نیز تلاشهایی برای میانجیگری انجام میدهند که ممکن است در مسیر مذاکرات همپوشانی یا رقابت ایجاد کند. حتی مصر هم اعلام کرده که آمادگی دارد تا نقش میانجی را در بحران فعلی ایفا کند.
آیا ترکیه میانجی مناسبی میان ایران و آمریکاست؟
بسیاری از ناظران معتقدند که ترکیه در موقعیت نسبتا مناسبتری نسبت به دیگر همسایگان برای مدیریت میانجیگری قرار دارد. این کشور با ایران روابط اقتصادی و سیاسی زیادی داشته و در عین حال، با آمریکا نیز در چارچوب ناتو همکاری میکند.
این نقاط اتصال باعث میشود آنکارا برای تهران و واشنگتن نسبت به برخی کشورهای دیگر گزینهای قابلاعتمادتر باشد، بهویژه کشورهایی که ممکن است مواضعشان به یکی از طرفین نزدیکتر باشد.
یک تحلیلگر ترکیهای در مصاحبه با خبرگزاری آناتولی گفته است که دونالد ترامپ بهعنوان لزوما تهدید مستقیمی برای ایران نیست و به همین دلیل امکان مذاکره نیز وجود دارد، البته نه با شرایط یکطرفه. این تحلیل میگوید درک دقیقتر سیاستهای آمریکا و ایران، و شناخت واقعیتهای سیاسی موجود میتواند راه را برای مذاکرات باز کند.
در عین حال روزنامه تلگراف هم در گزارشی مدعی شده تهدید ترامپ برای ترغیب ایران برای مذاکره بوده است.
این دیدگاهها نشان میدهد که حتی در عرصه تحلیل بینالمللی، گفتگو بین ایران و آمریکا بهطور نظری امکان پذیر است، ولی بستگی سیاست کلان کشورها و انعطافپذیری هردو طرف دارد.
ارسال نظر