شیخ عطار: هدف ترامپ جنگ مستقیمِ محدود با ایران است | راهکارهای پوتین به ترامپ می‌تواند در تغییر فضا موثر باشد

به گزارش اقتصادنیوز، تنش ها میان ایران و آمریکا اوج گرفته است هرچند در این میان خبرهای جسته و گریخته و نشانه هایی از باز شدن روزنه هایی برای مذاکره و دیپلماسی دیده می شود اما احتمال وقوع جنگ همچنان وجود دارد.

خبر مرتبط

صباح زنگنه: ترامپ به دنبال مذاکره مستقیم با پزشکیان است | معلوم نیست ایده اردوغان چقدر به گوش ترامپ خوش آید

اقتصادنیوز: صباح زنگنه، تحلیل‌گر سیاست خارجی و دیپلمات پیشین معتقد است که حضور ناوگان آمریکا در منطقه نه‌ تنها بازدارنده نیست، بلکه می‌تواند به افزایش آسیب‌پذیری نیروهای آمریکایی و گسترش بحران در کل منطقه منجر شود؛ بحرانی که به گفته او نه ایران، نه همسایگانش و نه حتی خود آمریکا از تبعات آن مصون نخواهند ماند.

در همین رابطه علیرضا شیخ عطار سفیر پیشین ایران در آلمان و تحلیلگر سیاست خارجی در گفت‌وگو با اقتصادنیوز می گوید: «وقوع یک جنگ نامحدود و وسیع به دلیل جغرافیای خاص ایران امکان‌پذیر نیست اما اگر جنگی رخ دهد شدیدتر خواهد بود.»

مشروح گفتگوی اقتصادنیوز را با علیرضا شیخ عطار می خوانید. 

*****

*آقای شیخ عطار! ورود ناو لینکلن به منطقه، خبرها درباره استقرار نیروهای آمریکا در عراق از روز یکشنبه، تهدیدهای ترامپ از یک سو و مواضعش درباره مذاکره با ایران، هشدارهای سیاسی و نظامی ایران به آمریکا درصورت هرگونه حمله به ایران و ...را چطور ارزیابی می کنید؟ 

برای تحلیل اوضاع اخیر، ابتدا باید رابطه ایران پس از انقلاب را با آمریکا کالبدشکافی کرد تا به اوضاع اخیر برسیم. این رابطه از همان ابتدا همراه با دشمنی بوده و هیچ‌گاه دو طرف ابراز دوستی یا سازش نکرده‌اند؛ به‌ویژه آمریکا که انواع ترفندها را برای از میان بردن جمهوری اسلامی به کار برده است. برخی از این ترفندها با هدف تغییر رژیم و از طریق ترور یا عملیات نظامی، مشابه آنچه در ونزوئلا یا کودتای ۲۸ مرداد سال 1332 رخ داد، دنبال شده است. 

گاهی نیز به دلیل دشواری تغییر حکومت در کشوری ۸۵ میلیونی، آنها تلاش کردند از طریق نفوذ در میان حاکمیت ، افرادی همسو با منافع خود را وارد ساختار کنند.

ترامپ با بلوف زدن رقیب را می ترساند

در مقاطعی نیز با تحریک عوامل ثالث مانند جنگ ۸ ساله به ایران لطمه زدند یا با ایجاد نارضایتی و ترس عمومی از طریق عملیات‌های تروریستی نظیر اقدامات منافقین در دهه ۶۰، عملیات مرصاد، حمله به مجلس و اقدامات داعش، سعی در تخریب سرمایه اجتماعی نظام داشتند. 

ترامپ یک قمارباز حرفه‌ای در دو دوره ریاست جمهوری اش بوده و هست. در قمار شیوه های مختلفی وجود دارد و ترامپ هم از شیوه بلوف برای ترساندن رقیب استفاده می‌کند تا طرف مقابل کوتاه بیاید. او این رویکرد را در قبال کره شمالی و اوکراین نیز به کار بست. هر چند ترامپ با رئیس جمهور کره شمالی ملاقات کرد اما هیچ اتفاقی نیفتاد. یا در قضایای اوکراین که ادعای کمک می کرد اما کمکی را هم که ادعا کرده بود به اوکراین نمی رساند؛ حتی اروپایی ها را هم گله مند و ناراحت کرد. الان هم اروپایی ها از ترامپ قطع امید کرده اند. 

هدف ترامپ جنگ مستقیم محدود است

درباره ایران، ترامپ با همین روحیه ای که گفتم به دنبال ایجاد ترس عمومی در میان ملت و در نتیجه از بین بردن سرمایه اجتماعی است تا اگر جنگی شد، با کاهش پشتیبانی مردم، مسیر تغییر نظام هموار شود. مرحله اول اقدامات او در جنگ ایران و اسرائیل بود که با همراهی اسرائیل و بمباران‌های گسترده انجام شد و آن را پیروزی جلوه داد.

هرچند خرابی‌هایی به بار آورد، اما رسانه‌های غربی بعدها به شکست اسرائیل در برابر پدافند ایران اعتراف کردند. پس از ناموفق بودن آن دوره، آمریکا شیوه خود را تغییر داد و به جای هدف قرار دادن مقامات بالا، به دنبال تحریک مردم علیه حاکمیت رفتند. اکنون ترامپ وارد مرحله چهارمی شده که هدف آن یک جنگ مستقیم محدود است.

وقوع جنگ نامحدود به دلیل جغرافیای خاص ایران ناممکن خواهد بود

وقوع یک جنگ نامحدود و وسیع به دلیل جغرافیای خاص ایران، جمعیت زیاد و قدرت نیروهای مسلح امکان‌پذیر نیست و نمی تواند مثل حمله عراق به ایران باشد. حتی با وجود استقرار نیروهای پیاده آمریکایی در عراق، امکان هجومی مشابه جنگ عراق وجود ندارد.

حداکثر توان آن‌ها حملات هوایی است که آن هم به دلیل محدودیت‌های لجستیکی، نمی‌تواند نامحدود باشد. آوردن ناوهای هواپیمابر نیز برای تامین همین سوخت و قطعات است. اما حتی با وجود چند ناو، امکان فلج کردن کل ایران وجود ندارد. با وجود اینکه آمریکا اعلام کرده چند ناو دیگر هم در راه دارد، اما در جنگ ۱۲ روزه با وجود ائتلاف با اسرائیل هم نتوانستند کاری از پیش ببرند؛ در شرایط فعلی هم همینطور هست. 

ترامپ به 2 دلیل نمی تواند به ایران حمله کند

ایران اعلام کرده برای مذاکره در یک چارچوب منطقی و نه تحت تهدید، آماده است و در این راستا از ظرفیت کشورهای منطقه مانند ترکیه، عربستان و روسیه نیز بهره گرفته است. شرایط موجود بیشتر مبتنی بر بلوف است و ترامپ به دو دلیل نمی‌تواند حمله کند: نخست، پراکندگی جغرافیایی مراکز حساس ایران مثل نفت، گاز و صنایع در سراسر کشور و دوم، اتحاد دوباره مردم و افزایش سرمایه اجتماعی در صورت وقوع هرگونه حمله. 

الان ترامپ بر سر یک دو راهی قرار دارد. حتی اگر یک میز مذاکره تشکیل شود، او راضی است. گرچه ترامپ در گذشته گفته بود مذاکره نمی کند اما الان به نظر می رسد ترامپ به دنبال مذاکره است. آنچه الان رخ می دهد یک نوع سردرگمی و دودلی نزد آمریکا به خصوص ترامپ است.

از این رو ایران باید در این شرایط، هنر دیپلماسی را به کار گیرد تا منافع مان تامین شود. نیروهای مسلح را تقویت کنیم به نحوی که ترامپ محاسبه گر در محاسباتش به این نتیجه برسد که تلافی نظامی ایران برای او بسیار پر هزینه خواهد بود. 

کشورهای منطقه می دانند این جنگ، یک جنگ معمولی نیست

*به نقش برخی کشورها در کاهش تنش اشاره کردید، روز گذشته سفر نخست وزیر و وزیرخارجه قطر به ایران را داشتیم، ترکیه و عربستان هم رایزنی هایی برای کاهش تنش انجام داده اند، نقش این کشورها و البته روسیه را چطور ارزیابی می کنید؟

کشورهایی نظیر ترکیه، عربستان، قطر، امارات، عمان، بحرین، پاکستان و روسیه به این نتیجه رسیده‌اند که جنگ با ایران دامنه‌ای غیرقابل کنترل خواهد داشت و کل منطقه را به تخریب می‌کشاند. آنها فقط نگران ایران نیستند که در جنگ آسیب ببیند. بلکه به این نتیجه رسیده اند دامنه جنگ قابل کنترل نیست و در کل منطقه شرایط ناامنی ایجاد می کند چون این جنگ، معمولی نیست بلکه یک نوع حرکت نظامی منطقه ای است.

ایران، قدرت منطقه ای است و درگیری با ایران، کل منطقه را متاثر می‌کند. این کشورها نه لزوماً برای حمایت از ایران، بلکه برای جلوگیری از خسارات احتمالی به خودشان، صادقانه برای جلوگیری از جنگ تلاش می‌کنند. 

البته به این معنا نیست که سربازان ترکی و روسی می آیند کنار ایران می جنگند بلکه در این جنگ ترکیه، کشورهای عربی، پاکستان و حتی روسیه احساس خطر از خساراتی می کنند که ممکن است در کنار جنگ به آنها وارد شود. 

نقش ترکیه و روسیه در عدم وقوع جنگ

*به تازگی علی لاریجانی سفری به روسیه داشت و شب گذشته نیز توئیتی درباره باز شدن مسیر مذاکره منتشر کرد. آیا رایزنی های روسیه می تواند سطح تنش های نظامی را کاهش دهد؟

در مورد سفر آقای لاریجانی به روسیه نیز باید گفت که روسیه به عنوان یک ابرقدرت که روابط حسنه‌ای با ترامپ و ایران دارد، می‌تواند تاثیرگذار باشد. پوتین به نوعی با ترامپ روابطه دوستانه ایجاد می کند. از سوی دیگر، ترامپ هم یک نوع پذیرش در قبال توصیه‌های پوتین دارد دارد و روسیه قطعاً راهکار دیپلماتیک را توصیه خواهد کرد که می‌تواند بر اتمسفر جنگی و تغییر فضای جنگی فعلی تاثیر بگذارد.

*سفر وزیر امور خارجه به ترکیه و تماس تلفنی اردوغان و پزشکیان بر سر تحولات منطقه، منجر به رسانه ای شدن پیشنهاد اردوغان درباره گفتگوی سه جانبه ایران، آمریکا و ترکیه شد. به عقیده شما چنین نشستی امکان وقوع دارد؟

ایران تاکنون میانجی‌گری هیچ کشور ثالثی را برای مذاکره مستقیم با آمریکا نپذیرفته و مذاکرات همواره غیرمستقیم بوده است؛ بنابراین تصمیم نهایی در این باره به محاسبات رهبر انقلاب و دولت بر اساس منافع ملی بستگی دارد. 

ممکن است ترامپ در مذاکراتش با ایران از مواضع خود کوتاه بیاید 

*اقای شیخ عطار! فکر می کنید چه اهدافی در ایران می تواند در لیست حملات آمریکا باشد؟ برخی تحلیلگران معتقدند آمریکا با این هزینه ای که برای آوردن تجهیزات نظامی به منطقه کرده بعید است دست خالی از منطقه خارج شود.

آمریکا در جاهایی که لازم باشد کوتاه می آید، این کوتاه آمدن هم به هنر دیپلماسی رهبران آن کشور بستگی دارد. برخی رهبران آمریکا خوب توانستند دیپلماسی انجام دهند و تعامل ایجاد کنند اما عده ای دیگر با خشونت و زور عمل کردند که به جایی نرسیدند. 

شخصیت ترامپ شفاف نیست و بر اساس موقعیت زمانی و مکانی تصمیم می‌گیرد. او یک قمارباز و محاسبه‌گر است، هر چند چیزی از سیاست نمی داند اما بر اساس حس درونی اش این مسائل را می فهمد. در این مورد ممکن است پیشنهاد دیپلماسی ما روی منطق او اثر بگذارد یا نگذارد.

در نهایت اینکه خروجی این لشکرکشی به خاورمیانه بستگی به تحلیلش دارد. ممکن است تحلیل کند الان ایران در موقعیت ضعیفی است و حمله به ایران فایده دارد. البته مشاورانی هم دارد که این حرف را رد می کنند و می گویند حمله به ایران در هر حال پرهزینه است. اینطور هم نیست که همه مشاوران حرف او را تایید کنند. 

اگر جنگی رخ هد، شدیدتر از بار اول خواهد بود

*برخی تحلیل ها جنگ جدید را شدیدتر و کوبنده تر از سوی هر دو طرف می دانند، تحلیل شما چیست؟

اگر جنگی رخ دهد شدیدتر خواهد بود و حالا در این اوضاع چه کسی بیشتر ضرر می کند؟ من گمان می کنم آمریکا بیش از ایران ضرر می کند؛ زیرا ایران برای خود حیثیتی قائل است. اگر ایران یک ناو آمریکایی را بزند خیلی فرق می کند با اینکه آمریکا ناو ایران را بزند. پس آمریکا در هر صورت زیاندیده بیشتری خواهد بود به خصوص اگر نیروی زمینی را هم وارد ماجرا کند.

*در صورتی که جنگی رخ دهد، آیا امکان دارد کشورهای دیگری هم وارد درگیری شوند یا ایران با آنها درگیر شود؟

در دکترین ایران، درگیر شدن با کشورهای دیگر تعریف نشده است؛ دکترین ما بیشتر بر به خطر انداختن منافع آمریکا استوار است. مگر اینکه آن کشورها رفتارهای غیرمتعارفی داشته باشند. در حال حاضر با توجه به روابط خوب و رایزنی‌های مقامات ما با کشورهای منطقه، بعید است کشوری وارد این قضیه شود.