پاکستان؛ از پناهگاه بنلادن تا میانجی آتشبس | آیا اسلام آباد میتواند جنگ علیه ایران را پایان دهد؟ | پاکستان نمیخواهد مستقیما وارد مذاکرات پیچیده شود
به گزارش اقتصادنیوز، اسلامآباد پیشنهاد داده است که میزبان مذاکرات احتمالی صلح باشد؛ پیشنهادی که دونالد ترامپ این هفته در شبکه اجتماعی تروث سوشال برجسته کرد. به گفتهٔ استیو ویتکاف، نمایندهٔ ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، مقامات این کشور به انتقال طرح صلح ۱۵ مادهای آمریکا به ایران کمک کردهاند.
اکوایران به نقل از وال استریت ژورنال نوشت: اسحاق دار، معاون نخستوزیر پاکستان، نیز گفته است که این پیام از طریق یک کانال پشتپرده با میانجیگری پاکستان منتقل شده است. این بازگشت چشمگیر به دایرهٔ اعتماد کاخ سفید، بهویژه برای کشوری قابلتوجه است که ترامپ در دور نخست ریاستجمهوری خود آن را بازیگری «بد نیت» خوانده و گفته بود که چیزی جز «دروغ و فریب» به آمریکا نداده است.
فرصتی نامنتظره برای پاکستان
ظهور پاکستان بهعنوان میانجی احتمالی صلح نشاندهندهٔ آن است که مقامات قدرتمند این کشور چگونه روابط خود را با ترامپ تقویت کرده و وارد توافقهایی مرتبط با حلقه نزدیک او، ارزهای دیجیتال و مواد معدنی حیاتی شدهاند؛ امری که باعث شده است پاکستان دوباره در نظر ایالات متحد جایگاه مثبتی پیدا کند.
یک سخنگوی کاخ سفید گفت: «پاکستان بهعنوان میانجی در مذاکرات با ایران عمل میکند و از آغاز این دولت، شریک مهمی در مقابله با شاخهٔ آسیای مرکزی داعش بوده است.» وی افزود که دولت ایالات متحد در موضوعاتی مانند انرژی، مواد معدنی حیاتی و مبارزه با تروریسم با پاکستان همکاری کرده است.
کارشناسان سیاسی به نقش عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، اشاره میکنند که اوایل امسال بر امضای یک توافق مرتبط با ارز دیجیتال میان شرکتی وابسته به ویتکاف و دولت پاکستان نظارت داشت. ترامپ او را «ژنرال محبوب» خود در پاکستان توصیف کرده است. ایران بهعنوان کشوری دارای مرز مشترک با پاکستان، روابط اقتصادی و دیپلماتیک با اسلامآباد دارد و آن را کشوری دوست میداند. به گفتهٔ دار، تهران موافقت کرده که ۲۰ کشتی پاکستانی از تنگه هرمز گذر کنند، آن هم در شرایطی که این تنگه عملاً برای کشتیهای تجاری بسته شده است.
اگرچه ایران پیشنهاد آمریکا را رد کرده و طرح پنجمادهای خود را ارائه داده، باز پاکستان اعلام کرد که نشست اولیهٔ کشورهای میانجی در اسلامآباد برگزار میشود تا به کاهش تنش کمک کند. صرفنظر از اینکه این تلاشها به مذاکرات جدی صلح منجر شود یا نه، پاکستان تاکنون یک موفقیت دیپلماتیک مهم بهدست آورده است. حسین حقانی، سفیر پیشین پاکستان در آمریکا، چنین گفت: «از دید پاکستان، این یک بازی برد-برد است؛ چه توافقی حاصل شود چه نشود. آنچه پاکستان به دست آورده این است که تصویر انزوای آن جای خود را به حضور در مرکز توجه داده است.»
از پناهگاه بنلادن تا میانجی صلح
پاکستان دلایل زیادی برای تلاش در جهت پایان دادن به درگیری دارد. پس از آنکه آمریکا و اسرائیل مقامات ایران را ترور کردند، اعتراضات ضدآمریکایی مرگباری در پاکستان شکل گرفت؛ کشوری که مانند ایران جمعیت قابل توجهی از مسلمانان شیعه دارد. همچنین در ماه سپتامبر، اسلامآباد یک پیمان دفاعی شبیه ناتو با عربستان سعودی امضا کرد. حقانی گفت: «ایفای نقش میانجی همچنین راهی برای دور ماندن از فشار فوری سعودی برای ورود به جنگ به نفع این کشور است.»
بااینحال، ایفای نقش میانجی بدون خطر نیست. عمران علی، سفیر پیشین پاکستان در عمان، میگوید: «پاکستان ناچار بود یک رقص دیپلماتیک بسیار دشوار میان ایران و سعودی انجام دهد.» وزارت خارجه و ارتش پاکستان به درخواستها برای اظهارنظر در این رابطه پاسخی ندادهاند.
برای سالها، در دوران جنگ سرد و جنگ علیه تروریسم، ایالات متحد به پاکستان بهعنوان متحد خود تکیه داشت. سازمان سیا با ارتش و دستگاه اطلاعاتی پاکستان در تعقیب اعضای القاعده، از جمله اسامه بنلادن، همکاری نزدیک داشت. اما زمانی که بنلادن در سال ۲۰۱۱ در یک شهر پاکستان کشف و در عملیات مخفی آمریکا کشته شد، نگاه واشنگتن به اسلامآباد بهشدت دگرگون شد. دولت بایدن حتی در سال ۲۰۲۴ نیز مدعی شده بود که پاکستان در حال توسعهٔ موشکی است که میتواند به آمریکا برسد.
دوست صمیمی ترامپ
بهبود روابط از اوایل دور دوم ریاستجمهوری ترامپ آغاز شد، زمانی که پنتاگون پیامی به اسلامآباد داد: عامل بمبگذاری فرودگاه کابل در سال ۲۰۲۱ را پیدا کنید و تحویل دهید. پاکستان این درخواست را اجابت کرد و ترامپ در سخنرانی خود در کنگره در ماه مارس از آن تمجید کرد. چند هفته بعد، اسلامآباد آمریکا را بهخاطر آتشبس در یک درگیری کوتاه با هند یعنی همسایه هستهای خود مورد تقدیر قرار داد؛ البته دهلینو این موضوع را رد میکند. بهگفتهٔ برخی، نکتهٔ مهم این بود که پاکستان ترامپ را برای جایزه صلح نوبل نامزد کرد؛ جایزهای که او مدتها خواهان آن بوده است.
ملیحه لودی، سفیر پیشین پاکستان در ایالات متحد میگوید: «پاکستان درست زمانی که ترامپ دوره دوم ریاستجمهوری خود را آغاز کرده بود، دو پیروزی اولیه به ترامپ داد.» مقامات پاکستانی همچنین ارتباطاتی با اعضای دولت ترامپ و خانوادهٔ او برقرار کردند؛ تلاشهایی که به گفتهٔ کارشناسان، توسط عاصم منیر هدایت میشد.
پاکستان دو بار برای پروژه رمزارزی خانواده ترامپ به نام ورلد لیبرتی فایننشال استقبال رسمی گستردهای ترتیب داده است؛ پروژهای که از زمان راهاندازی در سال ۲۰۲۴ بیش از یک میلیارد دلار برای خانواده ترامپ درآمد داشته است. ماه ژانویه، منیر در دیداری در اسلامآباد با زک ویتکاف، مدیرعامل این شرکت و پسر استیو ویتکاف، حضور داشت. در این دیدار، توافقی با وزارت دارایی پاکستان برای بررسی استفاده از استیبلکوینها (نوعی ارز دیجیتال مبتنی بر دلار) امضا شد. ویتکافِ جوان همچنین در آپریل سال گذشته با منیر و نخستوزیر شهباز شریف دیدار کرد و در سفری که با نمایش آتشبازی به افتخار او همراه بود، مانند یک مقام رسمی مورد استقبال قرار گرفت. رئیس نهاد تازهتأسیس تنظیم داراییهای دیجیتال پاکستان نیز بهعنوان مشاور این شرکت فعالیت کرده است.
آیا پاکستان میتواند جنگ را پایان دهد؟
نقش میانجیگرانهٔ پاکستان از ماه سپتامبر آغاز شد، زمانی که این کشور پیامهایی میان ایران و آمریکا در حاشیهٔ مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک ردوبدل کرد؛ تلاشی که برای احیای مذاکرات هستهای ناموفق بود. در ۶ فوریه، زمانی که مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط عمان، از سر گرفته شد، منیر به آنجا سفر کرد و با ویتکاف و جرد کوشنر، داماد ترامپ، دیدار کرد تا درباره مذاکرات گفتوگو کند؛ هرچند در مذاکرات مستقیم با ایران حضور نداشت.
پس از نامزدی ترامپ برای جایزه صلح نوبل بهدلیل «رهبری برجسته» در جلوگیری از جنگ هستهای میان هند و پاکستان، اسلامآباد از نخستین کشورهایی بود که به «هیئت بینالمللی صلح» ترامپ پیوست. در نخستین نشست این هیئت در واشنگتن، ویتکاف از توافقی برای بازسازی مشترک هتل روزولت نیویورک، متعلق به شرکت هواپیمایی زیانده پاکستان، خبر داد. در همان نشست، ترامپ از منیر تمجید کرد و او را «مردی سرسخت و جنگجویی جدی» خواند.
با وجود تمام تلاشهای پاکستان برای نزدیک کردن آمریکا و ایران، کارشناسان معتقدند اسلامآباد تمایلی ندارد مستقیماً وارد مذاکرات پیچیده شود. به گفتهٔ آنان، این کشور ترجیح میدهد نقش تسهیلکنندهٔ پشتپرده را ایفا کند؛ نقشی که پیشتر در مذاکرات با طالبان درباره خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان نیز بر عهده داشت.
