پشت پرده شایعات و خبرسازی درباره مذاکرهکنندگان؛ از استعفای قالیباف تا سفر عراقچی به نیویورک | تشدید رقابت روایتها در فضای سیاسی و رسانهای
به گزارش اقتصادنیوز، روزنامه سازندگی با اشاره به ادعای اخیر علیه محمدباقر قالیباف نوشت:
سومین پیام صوتی قالیباف، عصر روز گذشته در شرایطی منتشر شد که همزمان فضای سیاسی کشور با مجموعهای از حواشی و منازعات سیاسی همراه بود؛ فضایی که نشان میدهد سیاستورزی این روزها تنها در سطح تصمیمگیری رسمی جریان ندارد و بهشدت درگیر رقابت بر سر روایتسازی است. در یکی از این موارد، اخیراً شایعهای درباره استعفای قالیباف از سرپرستی تیم مذاکرهکننده در فضای رسانهای منتشر شد که بهسرعت توسط ایمان شمسایی، رئیس مرکز ارتباطات، رسانه و امور فرهنگی مجلس، تکذیب و بهعنوان بخشی از «جریانهای تخریبی و جنگ روایتها» توصیف شد. شمسایی این ادعا را «دروغ آشکار» خواند و آن را بخشی از یک «خط تخریبی هدفمند» دانست که به گفته او «دیروز فرماندهان را نشانه میرفت و امروز شهدای والامقام را».
در این میان قالیباف نیز در سومین پیام صوتی خطاب به مردم ایران، هم بر «آمادگی نظامی در برابر تهدیدات خارجی» و هم بر «فشارهای اقتصادی و ضرورت انسجام داخلی» بهعنوان دو محور اصلی وضعیت کنونی کشور تأکید کرد. قالیباف در این پیام، با اشاره به توقف موقت درگیریهای نظامی، تأکید میکند که تحرکات آشکار و پنهان طرف مقابل نشان میدهد که احتمال آغاز دور جدیدی از تنشها همچنان وجود دارد.
در بخش دیگری از پیام، او از آمادگی نیروهای نظامی ایران پس از دوره آتشبس میگوید و آن را نتیجه بازسازی توان دفاعی و پشتوانه مردمی میداند و تأکید میکند: «مردم اطمینان داشته باشند که نیروهای نظامی ما از فرصت آتشبس به بهترین شکل برای بازسازی توان خود استفاده کردند و دشمن را از تعرض مجدد به ایران پشیمان خواهیم کرد». همزمان، پیام او وارد حوزه اقتصاد داخلی نیز میشود؛ جایی که به افزایش قیمت کالاهای اساسی، کاهش قدرت خرید و فشار معیشتی مردم اشاره میشود و این نکته پررنگ میشود که دشمن تصور میکرد فشار اقتصادی میتواند، انسجام اجتماعی را تضعیف کند اما در عمل این فرض محقق نشده است.
تشدید رقابت روایتها در فضای سیاسی و رسانهای
اما در کنار شایعه استعفای قالیباف، بحثهایی هم درباره سفر احتمالی وزیر امور خارجه، سیدعباس عراقچی به نیویورک شکل گرفت؛ سفری که گفته میشد در چارچوب نشست شورای امنیت سازمان ملل مطرح است اما درباره زمان و قطعیت آن ابهام وجود داشت. در همین فضا، برخی اظهارنظرهای رسانهای ازجمله ادعاهای علی خضریان، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس و مهمان ثابت صداوسیما درباره ماهیت این سفر و نسبت آن با مذاکرات منطقهای برجسته شد.
بحث بر سر امنیت و سیاست خارجی ایران
در نقطه مقابل، سخنگوی وزارت امور خارجه، اسماعیل بقایی تلاش کرد، فضا را از حالت شایعه خارج کند. او در توضیح حواشی مطرح شده درباره سفر احتمالی وزیر امور خارجه به نیویورک گفت، این سفر اساساً در چارچوب دعوت رسمی برای حضور در نشست شورای امنیت سازمان ملل متحد مطرح شده که به ریاست دورهای چین برگزار میشود. بقایی با اشاره به تاریخ ۲۶ مه (۵ خرداد) تأکید کرد: حضور وزیر خارجه هنوز قطعی نشده و به برنامههای فشرده کاری او بستگی دارد. او در عین حال هشدار داد که نباید تحتتأثیر «توطئههای رسانهای و اخبار جعلی» تحلیل سیاسی انجام داد.
در مجموع، آنچه از کنار هم قرار دادن پیام قالیباف و این تحولات رسانهای بهدست میآید، شکلگیری یک وضعیت پیچیده است که در آن سه سطح بهطور همزمان فعال هستند. در سطح نخست همچنان منطق «تهدید و بازدارندگی» در تحلیل روابط خارجی و امنیتی دیده میشود که در آن، کنشها و واکنشها در چارچوب احتمال تشدید تنش یا مدیریت آن تفسیر میشوند و بر آمادگی در برابر سناریوهای مختلف تأکید میشود.
در سطح دوم، «فشار اقتصادی و مدیریت معیشت» قرار دارد؛ سطحی که در آن مسائل روزمره اقتصادی، از قیمت کالاهای اساسی تا سازوکارهای توزیع و سیاستگذاری، به بخشی از معادله امنیت و ثبات سیاسی تبدیل شدهاند و عملاً از حوزه صرفاً اقتصادی فراتر رفتهاند.
اما سطح سوم، که بیش از دو سطح دیگر خود را در این مقطع نشان میدهد، رقابت روایی و رسانهای است که در آن هر خبر، شایعه یا تحلیل، در میدان رقابت روایتها نیز بازتولید میشود و در آن، کنترل افکار عمومی و تفسیر رویدادها به اندازه خود رویدادها اهمیت پیدا کرده است.
در چنین فضایی سیاست بیش از هر چیز در میدان شکلدهی به ادراک عمومی تعریف میشود؛ به این معنا که کنترل افکار عمومی، مدیریت شایعات و جهتدهی به تفسیر رویدادها به یکی از مؤلفههای اصلی قدرت تبدیل شده است.
