چالشهای تفاهم ایران و آمریکا | شمارش معکوس برای بازگشت به شرایط پیش از جنگ | اورانیوم غنای بالا به روسیه میرود؟
به گزارش اقتصادنیوز، ایالات متحده آمریکا و ایران بامداد دوشنبه به یک توافق اولیه دست یافتند که براساس آن تنگه هرمز بازگشایی شود و آتشبس شکننده نیز برای مدتی دیگر تمدید شود؛ اقدامی که میتواند مسیر رسیدن نفت و گاز طبیعی مورد نیاز بازارهای جهانی را دوباره هموار کند.
اقتصادنیوز: جزئیات تفاهم ایران و آمریکا هنوز بهطور رسمی تأیید نشده است، اما رئیسجمهور آمریکا طبق معمول، مشتاق است تا نتیجه را یک پیروزی بزرگ جلوه دهد. او عجله داشت تا این تفاهم را در روز تولد خود نهایی کند، اما ایرانیها اعلام کردند که نمایندهای را روز جمعه به نشستی در سوئیس اعزام خواهند کرد.
آسوشیتدپرس در گزارشی نوشت: جزئیات این تفاهمنامه هنوز منتشر نشده است. با این حال، ایران اعلام کرده اجرای آن تا زمان امضای رسمی آغاز نخواهد شد. پاکستان که نقش میانجی اصلی را برعهده داشته، گفته است این توافق قرار است روز جمعه در سوئیس به امضا برسد.
این توافق میتواند راهی برای پایان دادن به جنگی باشد که هزاران کشته در سراسر خاورمیانه بر جای گذاشت و همچنین موجب شکلگیری یکی از شدیدترین بحرانهای انرژی در سالهای اخیر شد.
چالشهای پیشرو
با این حال، این تفاهمنامه از همان ابتدا با چالشهای جدی روبهرو است. ادامه درگیریهای اسرائیل با حزبالله لبنان که مورد حمایت ایران است، بهویژه حمله هوایی اسرائیل به حومه جنوبی بیروت در روز یکشنبه، مذاکرات را تا آستانه شکست پیش برد.
از سوی دیگر، این تفاهم تنها ۶۰ روز برای حلوفصل موضوع ذخایر اورانیوم با غنای بالا و برنامه هستهای ایران فرصت تعیین کرده است؛ مسئلهای که در توافق هستهای سال ۲۰۱۵ میان ایران و قدرتهای جهانی سالها مذاکره و چانهزنی را طلب کرده بود. دونالد ترامپ در نخستین دوره ریاستجمهوری خود آمریکا را بهصورت یکجانبه از آن توافق خارج کرد؛ اقدامی که زمینهساز تنشهایی شد که سرانجام به این جنگ انجامید.
ترامپ روز یکشنبه و همزمان با جشن هشتادمین سالگرد تولدش که با برگزاری مسابقهای از رقابتهای UFC در کاخ سفید همراه بود، در شبکههای اجتماعی نوشت: به همه تبریک میگویم!
او افزود: بدین وسیله بازگشایی رایگان تنگه هرمز را به طور کامل مجاز اعلام میکنم و همزمان دستور رفع فوری محاصره دریایی ایالات متحده را صادر میکنم. این محاصره در واکنش به کنترل ایران بر این آبراه راهبردی اعمال شده بود.
با این حال ترامپ اندکی بعد موضع خود را تعدیل کرد و گفت که تنگه هرمز تا زمان امضای توافق در روز جمعه باز نخواهد شد.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، نیز در گفتوگو با تلویزیون دولتی این توافق را تأیید کرد، اما گفت تهران اجرای آن را تا زمان امضای رسمی آغاز نخواهد کرد. او افزود که این توافق پس از مذاکراتی با میانجیگری قطر حاصل شده است.
اسرائیل که اصرار دارد برای مقابله با حزبالله در لبنان دست باز داشته باشد و حضور نظامی خود را در مناطقی گسترش داده که طی ۲۵ سال گذشته در آنها حضور نداشته است، تاکنون واکنشی رسمی به این توافق نشان نداده است. اسرائیل در ۲۸ فوریه به همراه آمریکا وارد این جنگ شد.
انتشار خبر توافق باعث شد قیمت نفت خام برنت بیش از چهار دلار در هر بشکه کاهش یابد و بازارهای سهام آسیا با رشد مواجه شوند.
پاکستان از دستیابی به توافق خبر داد
پاکستان نخستین کشوری بود که خبر این توافق را اعلام کرد. شهباز شریف، نخستوزیر این کشور، گفت: هر دو طرف پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در همه جبههها، از جمله لبنان، را اعلام کردهاند.
با این حال هنوز مشخص نیست که اسرائیل، که از حمایت آمریکا برخوردار است اما در سالهای اخیر بهطور مستقل نیز علیه دشمنان خود وارد جنگ شده، با این بخش از توافق موافقت کرده باشد.
شریف افزود که میانجیها در طول هفته جاری نشستهایی را برای ایجاد بستر مذاکرات فنی برگزار خواهند کرد.
دو مقام ارشد پاکستانی که نخواستند نامشان فاش شود، پیشتر گفته بودند مذاکرات گستردهتر درباره موضوعات حلنشده، از جمله برنامه هستهای ایران، طی ۶۰ روز آینده ادامه خواهد یافت. در صورت نیاز، این مهلت میتواند تمدید شود.
تلویزیون دولتی ایران نیز به نقل از دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی اعلام کرد که جنگ در همه جبههها «از امشب به صورت فوری و دائمی پایان خواهد یافت» و در عین حال «محاصره آمریکا نیز بهطور کامل و فوری لغو خواهد شد.»
یک مقام آگاه از روند مذاکرات که به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش فاش شود، گفت میانجیهای قطری پس از ۱۷ ساعت مذاکره تهران را ترک کردهاند. به گفته او، نشستهای مقدماتی جداگانهای با هر یک از طرفها در طول هفته جاری در دوحه برگزار خواهد شد.
هنوز مشخص نیست چه کسی از طرف ایران توافق روز جمعه را امضا خواهد کرد. جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز گفت کاخ سفید همچنان در حال بررسی ترکیب هیئت شرکتکننده است.
او گفت: من شخصا قصد دارم در آنجا حضور داشته باشم، اما این احتمال نیز وجود دارد که خود رئیسجمهور در مراسم شرکت کند.
با این حال، نگرانیهایی در میان جمهوریخواهان آمریکا نسبت به این توافق شکل گرفته است. از جمله لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه ایالت کارولینای جنوبی، که ونس را معمار اصلی توافق توصیف کرد.
گراهام در شبکههای اجتماعی نوشت: «تا حدی نگرانم که برداشت ایران از این توافق با آنچه تیم مذاکرهکننده آمریکایی مطرح میکند، متفاوت باشد.»
در سوی دیگر، گرگوری میکس، نماینده دموکرات نیویورک و عضو ارشد کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان، تأکید کرد که کنگره بر هرگونه توافق با ایران نظارت خواهد داشت. او گفت: بارها دیدهایم که جنگ نمیتواند رژیم ایران را تغییر دهد.
تفاهم موقت زیر ذرهبین
در ساعات منتهی به اعلام تفاهم، نشانههایی از اختلافنظر در داخل ایران دیده میشد. دولت هشدار داده بود که شکافهای داخلی بر سر این توافق، موقعیت مذاکرهکنندگان ایرانی را تضعیف میکند.
به نظر میرسد یک توافق منطقه را تا حد زیادی به شرایط پیش از جنگ بازمیگرداند، هرچند ایران در این مدت توانایی خود را برای مختل کردن تردد کشتیها در تنگه هرمز به نمایش گذاشته است. این آبراه برای انتقال حجم عظیمی از نفت، گاز طبیعی و فرآوردههای مرتبط مانند کود شیمیایی اهمیت حیاتی دارد و بسته شدن عملی آن ضربه سنگینی به اقتصاد جهانی وارد کرد.
کارشناسان انرژی میگویند حتی در صورت اجرای توافق، ماهها زمان لازم است تا عرضه نفت و گاز به سطح عادی بازگردد، زیرا شرکتهای کشتیرانی و بیمهگران باید از پایداری و دوام توافق اطمینان حاصل کنند.
در عین حال، ایران همچنان دارای زرادخانه موشکهای بالستیک است و به اندازه کافی اورانیوم غنیشده در اختیار دارد که در صورت تصمیمگیری، بتواند چندین سلاح هستهای تولید کند.
تهران همواره تاکید کرده که برنامه هستهایاش ماهیتی صلحآمیز دارد و تاکنون نیز بهطور علنی متعهد نشده که از ذخایر اورانیوم غنیشده خود صرفنظر کند. گفته میشود این مواد در زیر سه تأسیسات هستهای قرار دارند که سال گذشته در حملات آمریکا آسیب جدی دیدند.
آمریکا خواهان خروج این ذخایر اورانیوم از ایران به عنوان بخشی از توافق است. روسیه هم پیشنهاد داده که این مواد را تحویل بگیرد. اما ایران اصرار دارد که میخواهد این ذخایر را در اختیار خود نگه دارد.
