گزینه جدید واشنگتن برای فشار بر ایران

به گزارش اقتصادنیوز به نقل از شفقنا، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز جمعه وعده داد که ایران را از نظر اقتصادی به‌شدت تحت فشار قرار خواهد داد. این اظهارات یک روز پس از آن مطرح شد که اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، اعلام کرد که واشنگتن از هفته آینده اقداماتی علیه تهران اعمال خواهد کرد که «هرگز تا به حال دیده نشده‌اند».

 آمریکا، سازمان ملل متحد و اتحادیه اروپا از اواخر دهه ۱۹۷۰، به دلایل مختلف تحریم‌هایی علیه تهران اعمال کرده، تحریم‌های اقتصادی و ممنوعیت‌های تجاری را به اجرا گذاشته و دارایی‌های ایران را مسدود کرده‌اند.

از زمان آغاز جنگ در ماه فوریه، واشنگتن تحریم‌های دریایی، انرژی و مالی بیشتری علیه ایران اعمال کرده و یک محاصره دریایی را نیز آغاز نموده است.

داده‌های دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا (اوفک) نشان می‌دهد که این نهاد از زمان آغاز دوره دوم ریاست‌جمهوری ترامپ، بیش از ۱۰۰۰ فرد، کشتی و هواپیما را تحریم کرده است.

اقدامات اخیر، ناوگان نفتی ایران، شرکت‌های بیمه کشتیرانی، نهادها و افرادی را که به ادعای واشنگتن، به تهران در دستیابی به سلاح کمک می‌کنند و همچنین صرافی‌های دیجیتال را هدف قرار داده‌اند و حدود ۵۰۰ میلیارد دلار رمزارز مرتبط با ایران را مسدود کرده‌اند.

کارشناسان می‌گویند دولت ترامپ همچنین می‌تواند گزینه‌های زیر را امتحان کند:

تحریم پالایشگاه‌های مستقل چینی موسوم به «تی‌پات»

پالایشگاه‌های مستقل چینی که به «تی‌پات» معروف هستند، یک‌چهارم ظرفیت پالایش نفت پکن را در اختیار دارند. این پالایشگاه‌ها با حاشیه سود اندک و گاهی حتی با حاشیه سود منفی فعالیت می‌کنند.

بر اساس داده‌های سال ۲۰۲۵ شرکت تحلیل اطلاعات کپلر، چین بیش از ۸۰ درصد نفت صادراتی ایران را خریداری می‌کند. پالایشگاه‌های مستقل بخش بزرگی از این تجارت را جذب می‌کنند و به همین دلیل در معرض «اقدامات ثانویه» قرار دارند؛ اقداماتی که نهادهایی را که به یک هدف اصلی تحریم‌ها کمک می‌کنند، مجازات می‌نمایند.

کارشناسان امور مربوط به تحریم‌ها می‌گویند تحریم‌های قبلی آمریکا باعث شده است پالایشگاه‌های مستقل بزرگ‌تر از خرید نفت ایران منصرف شوند. اما پالایشگاه‌های مستقل تا حدی از این فشار مصون هستند، زیرا ارتباط و وابستگی محدودی به نظام مالی واشنگتن دارند.

تحریم بانک‌های چینی

دفتر کنترل دارایی‌های خارجی آمریکا، تحریم‌های ثانویه‌ای را علیه نهادهای کوچک‌تر مستقر در چین و هنگ‌کنگ اعمال کرده است؛ نهادهایی که واشنگتن مدعی است میلیاردها دلار از درآمدهای نفتی ایران را جابه‌جا کرده و به تأمین مالی خرید تسلیحات کمک نموده‌اند.

وزارت خزانه‌داری آمریکا به دو بانک بزرگ‌تر چینی هشدار داده است که اگر مشخص شود وجوه ایران از طریق سامانه‌های آنها منتقل شده است، ممکن است با تحریم‌های ثانویه مواجه شوند؛ با این حال، واشنگتن تاکنون از قرار دادن نام این دو بانک در فهرست تحریم‌ها خودداری کرده است.

کارشناسان تحریم می‌گویند هدف قرار دادن این دو بانک، که مقام‌های آمریکایی نام آنها را علناً اعلام نکرده‌اند، یا اعمال تحریم‌های دیگر می‌تواند تأثیر بازدارنده شدیدی بر مؤسسات مالی بزرگ‌تر داشته باشد. با این حال، آنها هشدار داده‌اند که چنین اقدامی ممکن است واکنش تلافی‌جویانه پکن را نیز در پی داشته باشد.

مقام‌های دولت ترامپ تلاش کرده‌اند پیش از دیدار مورد انتظار ترامپ و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، در اواخر سال جاری، از شدت تنش‌ها میان واشنگتن و پکن بکاهند. آنها نگران هستند که چین بتواند صادرات مواد معدنی حیاتی را که برای تولید فناوری‌های پیشرفته ضروری هستند، محدود کند؛ آن هم در شرایطی که آمریکا و متحدان غربی‌اش همچنان در تلاش‌اند منابع تأمین مستقل خود را توسعه دهند.

بازی موش و چکش

ایالات متحده می‌تواند همچنان افراد و نهادهای ایرانی، و همچنین افراد و نهادهایی در چین و کشورهای حاشیه خلیج فارس را که به تهران برای دور زدن تحریم‌ها و کسب درآمد کمک می‌کنند، هدف قرار دهد.

وزارت خزانه‌داری اخیراً تحریم‌هایی را علیه شرکت‌هایی که برای تسهیل تجارت درآمد نفتی ایران در ازای واردات ظهور می‌کنند، وضع کرده است.

وزارت خزانه‌داری آمریکا اخیراً شرکت‌هایی را تحریم کرده است که برای تسهیل مبادله درآمدهای نفتی ایران با واردات این کشور به‌سرعت در حال ظهور هستند. اما برت اریکسون، مدیر ارشد شرکت شرکت مشاوره ریسک آبسیدین، گفت چنین اقداماتی در عمل رویکردی شبیه «بازی موش و چکش» است که رفتار ایران را تغییر نداده است؛ زیرا به گفته او، تهران صرفاً برای جایگزین کردن این شرکت‌ها، نهادهای جدیدی ایجاد می‌کند.

میعاد ملکی، کارشناس تحریم‌ها در بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها، گفت به احتمال زیاد منظور بسنت، تشدید اجرای تحریم‌ها علیه شرکت‌های کشتیرانی نفت، خریداران نفت و صرافی‌هایی بوده است که به ایران در پرداخت هزینه وارداتش کمک می‌کنند.

او افزود اکنون که آمریکا کشتیرانی از طریق تنگه هرمز را مسدود کرده است، احتمال اعمال تحریم‌های بیشتر علیه بخش هوانوردی نیز وجود دارد—تحریم‌هایی که با هدف تضعیف توانایی ایران برای جابه‌جایی کالا و انجام تجارت وضع خواهند شد.

محاصره زمینی

برخی مقام‌های آمریکایی و اسرائیلی احتمال ایجاد یک محاصره زمینی را مطرح کرده‌اند؛ اقدامی که به همکاری همسایگان ایران، یعنی عراق، ترکیه، پاکستان، افغانستان، ترکمنستان، جمهوری آذربایجان و ارمنستان، نیاز خواهد داشت.

دولت ترامپ با همه این کشورها، به‌جز افغانستان، در درجات مختلفی از روابط نزدیک برخوردار است؛ هرچند مرز افغانستان با ایران کوهستانی است و به هر حال گشت‌زنی و کنترل آن بسیار دشوار خواهد بود.

ترامپ ممکن است بر پاکستان اهرم فشار داشته باشد؛ کشوری که اخیراً خواستار ایجاد یک خط مبادله ارزی ۱۰ میلیارد دلاری از سوی وزارت خزانه‌داری آمریکا شده است. ترکیه نیز به دنبال بازگشت به برنامه جنگنده‌های اف-۳۵ آمریکاست.

محاصره زمینی می‌تواند با متوقف کردن واردات مواد غذایی، انرژی و منسوجات، فشار بر مردم ایران را افزایش دهد؛ اما کارشناسان می‌گویند اجرای چنین اقدامی دشوار خواهد بود و ممکن است به اعتراضات یا افزایش فشار داخلی علیه حکومت منجر نشود.

تعرفه‌های ثانویه

ترامپ بارها کشورهای طرف معامله با ایران را به اعمال تعرفه بر کالاهای آنها تهدید نموده است، هرچند دیوان عالی آمریکا مبنای قانونی چنین مالیات‌هایی را لغو کرده است.

سنای آمریکا هفته گذشته یک طرح گسترده تحریمی علیه روسیه را تصویب کرد که شامل تحریم‌های جدید علیه ایران نیز می‌شد و اختیارات تازه‌ای برای اعمال تعرفه در اختیار ترامپ قرار می‌داد؛ اختیاراتی که او می‌تواند بالقوه علیه کشورهایی به کار گیرد که به تجارت تهران کمک می‌کنند.

این طرح هنوز باید به تصویب مجلس نمایندگان آمریکا برسد؛ اقدامی که با توجه به نگرانی‌های گسترده دموکرات‌ها و برخی جمهوری‌خواهان درباره مفاد مربوط به تعرفه‌ها، می‌تواند با چالش‌هایی مواجه شود.