حکم دادگاه دمشق: اعدام در انتظار پسرعموی بشار اسد

به گزارش اقتصادنیوز به نقل از عصرایران، دادگاه جنایی دمشق امروز سه‌شنبه "وسیم اسد"، پسرعموی بشار اسد، رئیس‌جمهوری سابق سوریه را به اعدام محکوم کرد. این حکم در ادامه پرونده‌ای صادر شد که در آن وسیم اسد به مشارکت در تشکیل و هدایت گروه‌های مسلح، عملیات علیه مناطق غیرنظامی در غوطه شرقی، قتل غیرنظامیان و همچنین جرایم مرتبط با قاچاق و ترویج مواد مخدر متهم شده بود.

این یکی از پرونده‌های مهم قضایی علیه اعضای خاندان اسد پس از سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴ (آذر ۱۴۰۳) محسوب می‌شود.

اتهام مشارکت در عملیات غوطه شرقی

بر اساس کیفرخواست قرائت‌شده در نخستین جلسه دادگاه در ۳ تیر ۱۴۰۵ وسیم اسد متهم شده بود از اوایل سال ۲۰۱۱ گروه‌های مسلح غیررسمی را با ارتباط با لشکر چهارم ارتش حکومت سابق سوریه تشکیل و مدیریت کرده است.

دادستانی سوریه مدعی شد این گروه‌ها در عملیات نظامی علیه مناطق غیرنظامی در غوطه شرقی، به‌ویژه شهرک ملیحه، مشارکت داشتند که به کشته شدن شماری از غیرنظامیان منجر شد.

خبرگزاری دولت سوریه نوشت: در کیفرخواست همچنین اتهام مشارکت در یک مورد قتل در جرمانا، مشارکت در کشتارهای انجام‌شده در جریان عملیات نظامی، تحریک علنی به خشونت، قاچاق و انتقال مواد مخدر و همچنین سرقت و اخاذی مطرح شده بود.

دادگاه در جریان رسیدگی، اقدامات منتسب به او را در چارچوب اتهامات مربوط به جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت و همچنین نقض قوانین کیفری سوریه بررسی کرد. 

درخواست دادستان برای اعدام

دادستانی عمومی سوریه در جلسه سوم دادگاه در ۲۲ ژوئیه ۲۰۲۶ (۳۱ تیر ۱۴۰۵) خواستار اعمال شدیدترین مجازات، یعنی اعدام، علیه وسیم اسد شد.

الجزیره نوشت: بر اساس اعلام مقام‌های قضایی سوریه، این درخواست بر اساس شواهد و شهادت‌هایی مطرح شد که دادستانی آنها را دال بر مشارکت متهم در قتل عمد، قاچاق و ترویج مواد مخدر و اقدام علیه امنیت و صلح داخلی سوریه می‌دانست. 

وسیم اسد اتهامات مطرح‌شده علیه خود را رد کرد. وکیل او نیز در دفاعیه‌ای خواستار تبرئه موکلش شد. در آخرین جلسه رسیدگی نیز او درخواست بخشش و رأفت کرده بود.

گزارش پزشکی و شکایت یک مدعی

در پنجمین جلسه دادگاه که ۵ اوت ۲۰۲۶ (۱۴ مرداد ۱۴۰۵) برگزار شد، گزارشی پزشکی درباره یکی از شاکیان پرونده به دادگاه ارائه شد.

طبق گزارش خبرگزاری دولت سوریه، این فرد مدعی شده بود که توسط وسیم اسد هدف گلوله قرار گرفته است. گزارش پزشکی میزان ناتوانی عملکردی او را ۳۵ درصد و مدت ازکارافتادگی او را حدود ۱۰ ماه اعلام کرده بود. این گزارش به پرونده قضایی اضافه شد. 

در برخی گزارش‌های رسانه‌ای و اظهارات مقام‌های مرتبط با پرونده، شمار قربانیان عملیات منتسب به وسیم اسد متفاوت اعلام شده است.

روزنامه سوری «الوطن» پیش از صدور حکم به نقل از یکی از اعضای هیئت ملی عدالت انتقالی گزارش داده بود تنها پرونده کشتار ملیحه در غوطه شرقی حدود ۷۰ قربانی داشته است.

در مقابل، در اطلاعاتی که درباره حکم منتشر شده، تعداد ۷۵ غیرنظامی نیز مطرح شده است.

ارتباط با لشکر چهارم ماهر اسد

یکی از محورهای مهم پرونده، ارتباط گروه‌های منتسب به وسیم اسد با لشکر چهارم ارتش سوریه بود؛ یگانی که تحت فرماندهی ماهر اسد، برادر بشار اسد، قرار داشت.

کیفرخواست می‌گوید وسیم اسد از اوایل سال ۲۰۱۱ گروه‌های مسلح غیررسمی را تحت فرماندهی غیاث دلا، یکی از فرماندهان لشکر چهارم، اداره می‌کرد. این گروه‌ها در عملیات نظامی در مناطق غیرنظامی غوطه شرقی مشارکت داشتند.

شبکه حقوق بشر سوریه نیز در گزارش نظارتی درباره روند دادگاه‌های عدالت انتقالی، از وجود مسائل مهم حقوقی و آیین دادرسی در پرونده‌های مرتبط با مقامات سابق حکومت خبر داده است. این سازمان تأکید کرده است که گزارش‌های نظارتی آن به معنای تأیید قطعی اتهامات یا مسئولیت کیفری متهمان نیست و ارزیابی نهایی درباره صحت ادعاها و کفایت شواهد بر عهده دادگاه است. 

پرونده مواد مخدر

پرونده وسیم اسد تنها به اتهامات مربوط به جنگ محدود نمی‌شود. قاچاق و ترویج مواد مخدر نیز از جمله اتهاماتی است که در روند محاکمه علیه او مطرح شده است.

خبرگزاری آناتولی در گزارش مربوط به آغاز محاکمه نوشت که وسیم اسد، ۴۶ ساله، علاوه بر اتهامات مرتبط با دوران حکومت بشار اسد، با اتهام قاچاق مواد مخدر روبه‌رو بوده است. نام او پیش‌تر نیز در ارتباط با تولید و قاچاق کپتاگون مطرح شده بود. 

اتحادیه اروپا نیز در اسناد تحریمی خود، وسیم بدیع اسد را پسرعموی بشار اسد معرفی و او را به مشارکت در تولید و قاچاق کپتاگون و مسئولیت در انتقال محموله‌های مواد مخدر متهم کرده است. 

بازداشت

وسیم اسد پیش از آغاز محاکمه در سوریه بازداشت شده بود. پس از سقوط حکومت بشار اسد و تشکیل دولت جدید، وزارت کشور سوریه در ۲۱ ژوئن ۲۰۲۵ (۳۱ خرداد ۱۴۰۴) اعلام کرد او در یک عملیات امنیتی در مرز سوریه و لبنان و با همکاری دستگاه اطلاعاتی امنیتی بازداشت شده است. 

او در نخستین جلسه دادگاه (۳ تیر ۱۴۰۵) در برابر دادگاه جنایی چهارم دمشق حاضر شد. این دادگاه از آن زمان چندین جلسه برگزار کرد و در برخی جلسات، نمایندگان سازمان‌های حقوق بشری سوری و بین‌المللی نیز حضور داشتند.

محاکمه وسیم اسد بخشی از روند گسترده‌تر محاکمه مقام‌ها و وابستگان حکومت سابق سوریه است.

مقام‌های جدید سوریه می‌گویند هدف از این روند، شناسایی مسئولان نقض حقوق بشر، رسیدگی به پرونده قربانیان و ایجاد سازوکاری برای پاسخگویی درباره جنایات سال‌های جنگ است.

دادگاه جنایی دمشق پیش از این نیز پرونده عاطف نجیب، رئیس سابق شاخه امنیت سیاسی در استان درعا و از بستگان خاندان اسد، را بررسی کرده بود. همچنین در ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ دادگاه دمشق بشار اسد و ماهر اسد را به صورت غیابی به اعدام محکوم کرد. اتهامات مطرح‌شده علیه آنها شامل قتل، شکنجه، بازداشت خودسرانه و جنایت علیه بشریت بود. 

صدور حکم اعدام برای وسیم اسد، سومین پرونده مهم مرتبط با اعضای نزدیک خاندان اسد در فاصله کوتاهی است که در دادگاه‌های سوریه به صدور حکم اعدام منتهی شده است.

از اتهام تا حکم اعدام

پرونده وسیم اسد از ۲۴ ژوئن ۲۰۲۶ (۳ تیر ۱۴۰۵) آغاز شد و طی نزدیک به دو ماه، دادگاه به اتهامات، شهادت‌ها، اسناد و گزارش‌های پزشکی رسیدگی کرد. دادستانی در ۲۲ ژوئیه (۳۱ تیر) درخواست اعدام کرد و دادگاه در ۵ اوت (۱۴ مرداد) پس از دریافت آخرین مدارک و دفاعیات، پرونده را برای بررسی و صدور حکم آماده کرد.

اکنون با صدور حکم اعدام در ۱۸ اوت ۲۰۲۶ (۲۷ مرداد ۱۴۰۵)، پرونده وسیم اسد وارد مرحله جدیدی شده است.

با این حال، صدور حکم اعدام به معنای اجرای فوری آن نیست و جزئیات مربوط به مراحل بعدی قضایی، از جمله امکان اعتراض یا نحوه اجرای حکم، باید بر اساس مقررات قضایی سوریه و اطلاعیه‌های رسمی بعدی مشخص شود.

این پرونده از آن جهت اهمیت دارد که برای نخستین بار پس از سقوط حکومت بشار اسد، یکی از اعضای نزدیک خاندان او در داخل سوریه در پرونده‌ای مرتبط با سرکوب و عملیات نظامی دوران حکومت سابق، محاکمه و به مجازات اعدام محکوم شده است.