عمان تا کجا میتواند میان آمریکا و ایران تعادل برقرار کند؟ | مسقط تهدیدات جدید ترامپ را جدی نگرفت | آمریکا در جریان مذاکرات عمان با ایران درمورد تنگه بود؟
به گزارش اقتصادنیوز، عمان بار دیگر در میانه تنش میان ایران و آمریکا گرفتار شده است؛ کشوری که سالها تلاش کرده نقش میانجی و قدرت بیطرف منطقه را حفظ کند، حالا با تهدید مستقیم دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روبهرو است. با این حال، مقامهای عمانی این بار برخلاف گذشته، تهدید ترامپ را بیشتر با بیاعتنایی و کلافگی پاسخ دادهاند تا نگرانی.
المانیتور در گزارشی نوشت: ترامپ روز دوشنبه در گفتوگویی تلفنی با تری یینگست، خبرنگار شبکه فاکسنیوز، گفت: اگر عمان سر راه ما قرار بگیرد، حسابی بمبارانش میکنیم.»
رئیسجمهور آمریکا همان روز در گفتوگو با خبرنگاران هم گفت: فکر نمیکنم عمان رفتار خیلی خوبی داشته باشد، اما خیلی راحت میتوانیم همانطور که با دیگران برخورد میکنیم، با آنها هم برخورد کنیم.
به نظر میرسد منظور ترامپ مذاکرات موازی عمان با ایران درباره مسیرهای کشتیرانی در تنگه هرمز بوده است؛ آبراه باریکی که پیش از بستهشدن عملی آن، حدود ۲۰ درصد محمولههای نفتی جهان از آن عبور میکرد.
اختلاف بر سر تردد کشتیها در تنگه هرمز
سخنگوی وزارت خارجه ایران روز دوشنبه اعلام کرد تهران و مسقط درباره این آبراه که میان دو کشور قرار دارد، به یک تفاهم رسیدهاند و در حال نهاییکردن بیانیه مشترک هستند.
با این حال، برخی مقامهای آمریکایی نگراناند که این توافق شامل دریافت نوعی هزینه خدمات برای عبور کشتیها باشد؛ اقدامی که میتواند عملا نفوذ ایران بر تنگه هرمز را تثبیت کند. این تنگه پیش از آغاز جنگ، برای کشتیرانی تجاری آزاد بود.
عمان هرگونه برنامه برای ایجاد نظام مشترک دریافت عوارض با ایران را رد کرده است.
پس از انتشار گزارشهایی درباره گفتوگوهای ایران و عمان برای دریافت عوارض، ترامپ در ماه مه از مسقط خواسته بود رفتار مناسبی داشته باشد... وگرنه مجبور میشویم آنها را منفجر کنیم.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، نیز هشدار داده بود اگر عمان در همکاری با ایران برای دریافت هزینه عبور از تنگه هرمز مشارکت کند، با تحریمهای آمریکا مواجه خواهد شد.
«ما این تهدیدها را جدی نمیگیریم»
چند مقام فعلی و سابق عمانی که به شرط فاشنشدن نامشان با المانیتور صحبت کردهاند، تهدید تازه ترامپ را چندان جدی نگرفتهاند.
برخی از آنها حتی از این تهدید متعجب شدهاند، چرا که عمان میگوید دولت آمریکا را در جریان مذاکرات خود با ایران قرار داده است.
یک منبع آگاه در مسقط درباره نگاه مقامهای عمانی گفت: ما از این موضوع متعجبیم. ترامپ تلاش میکند برای شکست جنگ یک قربانی پیدا کند. صادقانه بگویم، ما این تهدیدها را جدی نمیگیریم.
یک دیپلمات سابق عمانی نیز همین دیدگاه را مطرح کرد و گفت: مسقط دارد به این واقعیت عادت میکند که این نوع تهدیدها بارها و بارها تکرار میشوند.
روابط ۱۹۳ ساله عمان و آمریکا
روابط عمان و آمریکا به سال ۱۸۳۳ بازمیگردد؛ زمانی که واشنگتن نخستین پیمان خود با یکی از کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را با عمان امضا کرد.
دو کشور در سال ۲۰۰۹ نیز توافق تجارت آزاد امضا کردند. عمان از سال ۲۰۱۹ به کشتیهای نیروی دریایی آمریکا اجازه دسترسی رسمی به بنادر دقم و صلاله را داده است.
با این حال، عمان در مقایسه با قدرتهای بزرگتر منطقه، روابط دفاعی و اقتصادی گستردهای با آمریکا ندارد. در دولت جو بایدن، آنتونی بلینکن، وزیر خارجه وقت آمریکا، به همه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس بهجز عمان سفر کرد.
آنا جیکوبز، پژوهشگر غیرمقیم مؤسسه کشورهای عربی خلیج فارس، درباره وضعیت عمان میگوید: عمان بین دو سنگ آسیاب گرفتار شده است. این کشور همیشه میخواهد رابطه خوبی با آمریکا داشته باشد و دههها در زمینه میانجیگری با واشنگتن همکاری نزدیکی کرده است، اما مسقط نمیتواند کورکورانه از خواستههای آمریکا پیروی کند.
چرا عمان را «سوئیس خاورمیانه» مینامند؟
عمان که به دلیل موقعیت جغرافیایی و سیاست خارجی متوازن خود اغلب سوئیس خاورمیانه نامیده میشود، معمولا از مناقشههای منطقهای فاصله میگیرد و بارها میزبان مذاکرات محرمانه میان ایران و آمریکا بوده است.
مسقط همچنین یکی از مهمترین کانالهای ارتباطی برای مذاکرات مرتبط با ایران و حوثیهای یمن بوده است.
روابط رسمی عمان و ایران اندکی پس از به قدرت رسیدن سلطان قابوس بن سعید در سال ۱۹۷۰ شکل گرفت و حتی پس از انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۹۷۹ نیز ادامه پیدا کرد.
همین رابطه دیرینه با جمهوری اسلامی ایران البته نتوانست عمان را از پیامدهای جنگ کنونی در امان نگه دارد.
در شش ماه گذشته، مناطق صنعتی و بنادر عمان در حملات پهپادی و موشکی ایران آسیب دیدهاند؛ با این حال، میزان حملات به عمان بسیار کمتر از سایر کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس بوده و مسقط هم تا حد زیادی از مقصر دانستن مستقیم ایران خودداری کرده است.
عبدالله باعبود، استاد عمانی دانشگاه واسدا در ژاپن، میگوید روابط نزدیک با ایران برای عمان یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت است.
او توضیح داد: ایران کشور همسایه و مهمی است.
آغاز سردشدن رابطه مسقط و دولت ترامپ
نارضایتی ترامپ از عمان از ماه آوریل آشکارتر شد؛ زمانی که رئیسجمهور آمریکا در یک سخنرانی تلویزیونی از شش کشور شریک آمریکا در خاورمیانه به دلیل حمایتشان از جنگ تشکر کرد، اما نام عمان در میان آنها نبود. این حذف قابل توجه بود، زیرا عمان سالها یکی از مهمترین واسطهها میان ایران و آمریکا بوده است.
دولت باراک اوباما برای پیشبرد مذاکرات هستهای با ایران که در نهایت به توافق هستهای سال ۲۰۱۵ منجر شد، از کانال ارتباطی مسقط و تهران استفاده کرده بود. دولت بایدن نیز زمانی که تلاش کرد این توافق را احیا کند، دوباره به همین مسیر متوسل شد.
یک مقام سابق آمریکایی که همکاری نزدیکی با عمانیها داشته، آنها را پیامرسانهای قابل اعتماد توصیف کرد و گفت مسقط در ماههای نخست دولت دوم ترامپ، با فراهمکردن زمینه دیدار میان مقامهای ایرانی و استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا در امور خاورمیانه، سرمایه سیاسی قابل توجهی برای خود ایجاد کرده بود.
عمان در ماه فوریه میزبان سه دور مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا بود؛ مذاکراتی که پیش از آنکه ترامپ مسیر دیپلماسی را کنار بگذارد، در مسقط برگزار شد.
اما با طولانیشدن جنگ، نگاه واشنگتن به عمان تغییر کرد.
این مقام سابق آمریکایی گفت: این احساس شکل گرفت که عمان بیش از حد به مواضع ایران نزدیک است.
پس از آن، دولت ترامپ پاکستان و قطر را به عنوان میانجیهای اصلی برای مذاکره بر سر تفاهمنامهای انتخاب کرد که روز دوشنبه بهطور رسمی منقضی شد.
سفارت عمان در واشنگتن به درخواست المانیتور برای اظهارنظر درباره این موضوع پاسخ نداد.
تحلیلگران معتقدند تصمیم بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، برای انجام یک مصاحبه تلویزیونی با شبکه سیبیاس نقطه عطفی در آغاز سردشدن روابط مسقط و دولت ترامپ بود.
این دیپلمات عمانی که معمولا از حضور مقابل دوربینها پرهیز میکند، در آخرین تلاش برای جلوگیری از آغاز جنگ، در برنامه «Face the Nation» گفت اطمینان دارد توافق هستهای در دسترس است، به شرط آنکه به دیپلماسی فرصت کافی برای پیشبرد مذاکرات داده شود.
اما ترامپ روز بعد وارد جنگ شد.
البوسعیدی چند هفته بعد در مقالهای در نشریه اکونومیست نوشت که آمریکا کنترل سیاست خارجی خودش را از دست داده است.
عمان تا کجا میتواند میان آمریکا و ایران تعادل برقرار کند؟
به نظر نمیرسد تهدیدهای اخیر ترامپ علیه عمان به گسست جدی در شراکتی منجر شود که نزدیک به دو قرن قدمت دارد. با این حال، این تهدیدها محدودیتهای سیاست متوازن عمان را بیش از گذشته آشکار کردهاند.
با وجود روابط نزدیک با ایران، مسقط همچنان برای حفظ رابطه بلندمدت خود با واشنگتن اهمیت زیادی قائل است. اما فضای سیاسی جدید آمریکا که در آن کشورها عملا باید با ما یا علیه ما باشند، ادامه این سیاست متوازن را برای عمان دشوارتر کرده است.
باعبود در همین رابطه میگوید: عمان برای رابطه بلندمدت خود با آمریکا ارزش زیادی قائل است، اما در دورهای که باید یا با ما باشید یا علیه ما، حفظ چنین موضعی بسیار دشوار میشود.
