دو برداشت سرنوشتساز اما متفاوت درباره جنگ ایران | از تهران تا واشنگتن؛ اختلاف نظر همیشه وجود دارد
به گزارش اقتصادنیوز، در حالی که دولت دونالد ترامپ مدعی برخی اختلافنظرها در دولت ایران و نحوه تصمیمگیری در تهران است، شواهد نشان میدهد که آنچه امروز در ایران جریان دارد، بیش از آنکه بیانگر شکاف ساختاری باشد، ادامه همان سازوکار دیرینه اجماعسازی میان مراکز مختلف قدرت است؛ برداشتی که میتواند بر محاسبات واشنگتن درباره جنگ، فشار اقتصادی و آینده مذاکرات اثر بگذارد.
تصور نادرست دولت ترامپ شرایط را پیچیده تر می کند؟
نهال طوسی در پولیتیکو نوشت: یکی از محورهای اصلی نگاه دولت ترامپ به ایران این است که ساختار قدرت در تهران دچار شکاف شده و همین مسئله روند مذاکرات را دشوار کرده است. ترامپ در ماه آوریل مدعی شد که حکومت ایران بهشدت از هم گسیخته است و ماه گذشته نیز در یک تجمع انتخاباتی گفت بزرگترین مشکلش این است که نمیداند اصلاً باید با چه کسی مذاکره کند.
نویسنده مدعی شد: برخی مقامهای دولت او نیز از وجود جناحهایی با اهداف متفاوت سخن گفتهاند و معتقدند طرف ایرانی چارچوب مذاکرات را تغییر میدهد. این برداشت شاید تا حدی ناشی از برخی اختلاف دیدگاهها در فضای سیاسی ایران باشد.
در این میان، برخی مقامهای آمریکایی مدعی هستند که بحثهای جدی در داخل ایران وجود دارد، اما بسیاری این وضعیت را ادامه روندی قدیمی میدانند، نه آغاز بحرانی تازه.
کاخ سفید البته این تحلیل را رد میکند و تأکید دارد که مذاکرهکنندگانی که مستقیما با مقامهای ایرانی گفتوگو کردهاند، تصویر دقیقتری از نحوه تصمیمگیری در تهران دارند.
ایران در شرایط دشواری قرار دارد اما...
نویسنده مدعی شد: تردیدی نیست که ایران امروز با یکی از دشوارترین دورههای خود روبهرو است. از دست رفتن بخشی از توان نظامی، به شهادت رسیدن شماری از فرماندهان ارشد در آغاز جنگ، ادامه حملات هوایی آمریکا، تحریمهای گسترده، محاصره دریایی و فشار شدید اقتصادی، فضای تصمیمگیری را پیچیدهتر کرده است.
همین فشارها باعث شده تا برخی اختلاف دیدگاهها نیز بیش از گذشته در عرصه عمومی دیده شود.
مسعود پزشکیان از جمله کسانی است که بر ضرورت فعال شدن دوباره مسیر دیپلماسی تأکید کرده و با توجه به وضعیت اقتصادی، احیای گفتوگوها را ضروری میداند. در مقابل، برخی همچنان نسبت به تفاهمهای پیشین با واشنگتن بدبین هستند و حتی تفاهمنامه قبلی را کم ارزش میدانند.
به همین دلیل، انتظار اینکه مقامهای ایرانی بدون هماهنگی با دیگر مراکز تصمیمگیری تعهدهای قطعی ارائه کنند، با سازوکار معمول تصمیمگیری در تهران همخوانی ندارد.
هماهنگی ساختار سیاسی ایران در تصمیم گیری
سانام وکیل، پژوهشگر اندیشکده چتمهاوس می گوید که ساختار سیاسی ایران همواره بر پایه مذاکره داخلی و رسیدن به اجماع عمل کرده و همین ویژگی باعث میشود مقامهای ایرانی پیش از اتخاذ تصمیمهای مهم، هماهنگی گستردهای در داخل انجام دهند.
به ادعای او، همه بازیگران تلاش میکنند تا مسئولیت تصمیمهای حساس میان نهادهای مختلف تقسیم شود و هیچکس بهتنهایی بار پیامدهای آن را بر عهده نگیرد. همین ویژگی باعث میشود روند تصمیمگیری در تهران از بیرون پیچیدهتر از آنچه که هست به نظر برسد.
از تهران تا واشنگتن؛ اختلاف نظر همه جا وجود دارد
جالب آنکه اختلافهای برخی مقامات ایران، از برخی جهات، تفاوت چندانی با اختلافنظرهای موجود در دولت ترامپ ندارد. جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، رویکردی محتاطتر نسبت به ایران دارد، در حالی که پیت هگست، وزیر دفاع، مواضع سختگیرانهتری را دنبال میکند. در کنگره نیز اختلاف نظر وجود دارد، هرچند بسیاری از جمهوریخواهان به دلیل نگرانی از تقابل با ترامپ، کمتر از حد معمول مخالفت خود را علنی میکنند. خود ترامپ نیز بارها نشان داده که ممکن است در فاصله کوتاهی مواضعش را تغییر دهد.
از همین رو، بزرگنمایی اختلافهای داخلی ایران ممکن است فرصتهای دیپلماتیک واشنگتن را محدود کند؛ بهویژه اگر فشارهای نظامی و اقتصادی به نتیجه مطلوب نرسد و آمریکا دوباره ناچار شود مسیر مذاکره را در پیش بگیرد.
در چنین شرایطی، هر پیشنهادی باید به گونهای طراحی شود که بتواند در فرآیند تصمیمگیری تهران از حمایت طیفهای مختلف برخوردار شود؛ زیرا توافقی که تنها برای یک بخش از ساختار قدرت قابل قبول باشد، شانس موفقیت چندانی نخواهد داشت
اولویت ایران مدیریت بحران جنگ است
درباره آینده این روند نیز اتفاقنظر کاملی وجود ندارد.
علی واعظ، مدیر برنامه ایران در گروه بینالمللی بحران، معتقد است که تلاش آمریکا برای ایجاد اختلافهای داخلی ایران در کوتاهمدت بعید است نتیجه تعیینکنندهای داشته باشد، زیرا اولویت اصلی بازیگران مختلف حاکمیتی عبور از بحران کنونی است. به گفته او، بازیگران اصلی اکنون در یک مسیر مشترک قرار دارند و هدف نخست آنها مدیریت شرایط بحرانی جنگ است.
در این میان، در واشنگتن افرادی چون بنست همچنان امیدوار هستند که فشار اقتصادی در نهایت بر محاسبات داخلی ایران اثر بگذارد.
دو برداشت متفاوت و سرنوشت ساز
بنابراین، اگرچه فشارهای نظامی و اقتصادی فضای تصمیمگیری ایران را پیچیدهتر ساخته است، اما نشانههای موجود، حاکی از تداوم سازوکار چندلایه تصمیمگیری در تهران است تا شکلگیری شکاف هایی که بتواند در معادلات سیاسی ایران را دگرگون کند.
برای واشنگتن، تفاوت میان این دو برداشت بسیار سرنوشت ساز است؛ چرا که میتواند در تعیین مسیر آینده تعامل با ایران، از ادامه فشار تا بازگشت به دیپلماسی، نقشی تعیینکننده داشته باشد.
