سود دوحه و دبی از حملات حوثی‌ها به فرودگاه‌های ریاض | رؤیاهای شاهزاده سعودی برای توسعه با خطرات امنیتی روبروست
به گزارش اقتصادنیوز، حملات شدید اخیر حوثی‌ها به زیرساخت‌های هوایی عربستان، در شرایطی که این کشور میلیاردها دلار برای توسعه شرکت هواپیمایی جدید و گسترش ظرفیت فرودگاه‌های خود سرمایه‌گذاری کرده، چشم‌انداز تبدیل ریاض به قطب جهانی حمل‌ونقل هوایی را با چالش‌های امنیتی تازه‌ای روبه‌رو کرده است
سرمایه‌گذاری‌های اقتصادی در معرض آسیب
ساموئل وندل در المانیتور نوشت: حملات آخر هفته حوثی‌ها که با کشته و زخمی شدن صدها نفر همراه بود، منجر به تعطیلی فرودگاه اصلی ریاض تا ۱۷ اکتبر (۲۵ مهر) شد. به‌دنبال آن، شرکت‌های هواپیمایی وادار به تمدید تعلیق پروازهای خود شدند.
این رویداد از مرگبارترین حملات به عربستان در بیش از یک دهه گذشته توصیف شده است.
عربستان طی سال‌های اخیر میلیاردها دلار در توسعه یک شرکت هواپیمایی جدید و زیرساخت‌های فرودگاهی سرمایه‌گذاری کرده تا در رقابت با قطب‌های تثبیت‌شده هوانوردی در منطقه خلیج فارس، جایگاه خود را ارتقا دهد و ریاض را به یکی از مراکز اصلی جابه‌جایی مسافران در جهان تبدیل کند. با این حال، حملات هوایی حوثی‌ها نشان داده است که این برنامه‌ها تا چه اندازه در برابر تهدیدهای امنیتی آسیب‌پذیرند؛ آن هم در شرایطی که درگیری آمریکا و ایران همچنان یکی از مسیرهای مهم حمل‌ونقل هوایی بین‌المللی را با اختلال مواجه کرده است.
اقتصادنیوز: سه تحول اخیر، یعنی انتقال بمب‌افکن‌های آمریکایی در واکنش به تهدیدهای احتمالی، خسارت‌های سنگین تجهیزات نظامی در عملیات علیه ایران و حملات حوثی‌ها به زیرساخت‌های عربستان، همگی نشان می‌دهند که حتی قدرت‌های نظامی بزرگ نیز در برابر حملات نامتقارن مصون نیستند.
تاریخ بازگشایی فرودگاه ریاض مشخص نیست
بر اساس اطلاعیه هوانوردی منتشرشده در سامانه فلایت‌رادار ۲۴، فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض به دلایل احتیاطی تا ۱۷ اکتبر تعطیل خواهد بود. سازمان کل هوانوردی غیرنظامی عربستان نیز به‌طور جداگانه تأیید کرد که تعلیق فعالیت فرودگاه تا پایان بررسی‌های ایمنی و عملیاتی ادامه می‌یابد؛ با این حال، تاریخ مشخصی برای بازگشایی آن اعلام نکرد.
فرودگاه ریاض از روز شنبه تعطیل شده است. حمله بعدی در روز یکشنبه نیز یک کشته و ۱۱ زخمی بر جای گذاشت. این رویدادها پس از دو حمله در هشتم اکتبر رخ داد که در جریان آن سه شهروند سعودی کشته شدند و یک فروند هواپیمای شرکت هواپیمایی سعودی، ساودیا، روی زمین آسیب دید.
دامنه حملات به پایتخت محدود نماند و شرق عربستان را نیز دربر گرفت. سازمان کل هوانوردی غیرنظامی این کشور روز یکشنبه تأیید کرد که فرودگاه بین‌المللی ملک فهد در دمام هدف حمله قرار گرفته است. ارزیابی میزان خسارات و بررسی‌های ایمنی در این فرودگاه نیز آغاز شد.
تداوم تهدیدها، شرکت‌های هواپیمایی را به تمدید تعلیق پروازهای خود به مقصد عربستان واداشته است. شرکت هواپیمایی اتحاد پروازهای خود به ریاض را تا ۱۹ اکتبر لغو کرد.
فلای‌دبی نیز پروازهای خود به ریاض، دمام و ابها را تا ۱۴ اکتبر به حالت تعلیق درآورد. شرکت ایر فرانس-کی‌ال‌ام تعلیق پروازهای ریاض را تا پایان اکتبر تمدید کرد و فیلیپین ایرلاینز نیز پروازهای خود به پایتخت عربستان را تا ۲۹ نوامبر متوقف ساخت.
شرکت ایندی‌گو لغو پروازهای خود به ریاض و دمام را تا ۱۵ اکتبر تمدید کرد. ایر ایندیا اکسپرس نیز پروازهای ریاض را تا همین تاریخ به حالت تعلیق درآورد؛ در حالی که شرکت آکاسا ایر اعلام کرد پروازهای خود به ریاض و جده را تا ۱۳ اکتبر متوقف می‌کند. تعلیق پروازهای ریاض از سوی گروه لوفت‌هانزا نیز تا ۱۶ اکتبر ادامه خواهد داشت.
اداره هوانوردی فدرال آمریکا روز یکشنبه به شرکت‌های هواپیمایی این کشور هشدار داد که هنگام انجام پرواز به مقصد عربستان یا عبور از حریم هوایی آن، احتیاط بیشتری به خرج دهند. این نهاد، فعالیت‌های نظامی و اختلال در سامانه‌های ناوبری را از جمله دلایل این هشدار اعلام کرد. هشدار آمریکا پس از آن صادر شد که آژانس ایمنی هوانوردی اتحادیه اروپا نیز روز جمعه دامنه توصیه‌های احتیاطی خود درباره حریم هوایی عربستان را گسترش داد.
تشدید درگیری برای باز پس‌گیری باب‌المندب ؟
حملات اخیر پس از آن صورت گرفت که حوثی‌ها در پنجم اکتبر به شرکت‌های هواپیمایی بین‌المللی هشدار دادند که از ورود به حریم هوایی عربستان خودداری کنند. این گروه روز یکشنبه نیز هشدار خود به شرکت‌های هواپیمایی و مسافران را تکرار کرد.
این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که عربستان از عملیات نظامی تازه نیروهای وابسته به دولت یمن، که از شناسایی بین‌المللی برخوردار است، حمایت می‌کند. هدف این عملیات بازپس‌گیری مناطق راهبردی نزدیک به تنگه باب‌المندب است؛ منطقه‌ای که حوثی‌ها در ماه سپتامبر کنترل آن را به دست گرفتند.
تنگه باب‌المندب به دلیل موقعیت راهبردی خود در مسیرهای تجارت و حمل‌ونقل بین‌المللی اهمیت فراوانی دارد و تشدید درگیری‌ها در اطراف آن می‌تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای یمن داشته باشد. حملات به فرودگاه‌های عربستان نیز در همین بستر منطقه‌ای رخ داده و بر نگرانی‌ها درباره امنیت مسیرهای هوایی افزوده است.
در عین حال، حملات به ریاض بر خساراتی که جنگ ایران از ماه فوریه تاکنون به صنعت هوانوردی منطقه وارد کرده است، می‌افزاید.
این درگیری هفت‌ماهه به تعطیلی‌های مکرر حریم‌های هوایی و اختلال در فعالیت شرکت‌های هواپیمایی و فرودگاه‌های کشورهای خلیج فارس منجر شده است.
پروژه 100 مقصدی؛ راهی برای تبدیل شدن به قطب جهانی هوانوردی
حملات حوثی‌ها می‌تواند برنامه عربستان برای دستیابی به سهمی بزرگ‌تر از بازار جهانی حمل‌ونقل هوایی را پیچیده‌تر کند؛ این برنامه تازه در حال تبدیل شدن به واقعیت بود.
شرکت هواپیمایی دولتی «ریاض ایر» در ماه ژوئن فعالیت تجاری خود را آغاز کرد و در نخستین مرحله، پروازهایی به مقصد فرودگاه هیترو لندن و جده برقرار ساخت. این شرکت در سال‌های منتهی به آغاز فعالیت خود با مجموعه‌ای از تأخیرها روبه‌رو شده بود. ریاض ایر که تحت مالکیت صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان قرار دارد، قصد دارد پایتخت این کشور را به بیش از ۱۰۰ مقصد بین‌المللی متصل کند.
تأسیس این شرکت که نخستین بار در سال ۲۰۲۳ اعلام شد، بخشی از برنامه کلان عربستان برای تحول اقتصادی و توسعه جایگاه بین‌المللی این کشور است و هدف آن، تبدیل عربستان به مقصدی مهم برای گردشگری و یکی از مراکز اصلی حمل‌ونقل منطقه‌ای و جهانی را دنبال می‌کند.
رقابت تنگاتنگ با دوحه و دبی
ریاض برای رقابت با دبی و دوحه، سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در افزایش ظرفیت ناوگان هوایی و توسعه زیرساخت‌های فرودگاهی انجام می‌دهد. هدف این است که پایتخت عربستان به مرکزی مهم برای جابه‌جایی مسافران میان شرق و غرب جهان تبدیل شود. این جایگاه در حال حاضر، در اختیار دوحه و دبی قرار دارد.
برنامه توسعه فرودگاه ریاض نیز ابعاد گسترده‌ای دارد. عربستان قصد دارد ظرفیت سالانه این فرودگاه را تا سال ۲۰۳۰ به ۱۲۰ میلیون مسافر برساند؛ رقمی که در مقایسه با ۴۱ میلیون مسافر ثبت‌شده در سال گذشته، افزایش چشمگیری محسوب می‌شود. در مقیاسی وسیع‌تر، این کشور امیدوار است تا همان سال، سالانه پذیرای ۳۳۰ میلیون مسافر هوایی باشد.
با این حال، حتی پیش از حملات اخیر نیز تحقق این اهداف با پرسش‌هایی روبه‌رو بود. عربستان برای جذب مسافران بین‌المللی و تبدیل شدن به یک مرکز اتصال پروازها، باید با رقبایی مانند دبی و دوحه رقابت کند؛ شهرهایی که طی سال‌های گذشته زیرساخت‌های گسترده‌ای ایجاد کرده و جایگاه تثبیت‌شده‌ای در شبکه حمل‌ونقل هوایی جهان به دست آورده‌اند.
از کاهش اعتماد مسافران تا تردید شرکت‌های هواپیمایی
درگیری آمریکا و ایران بر دشواری‌های پیشین عربستان افزود. همچنین حملات حوثی‌ها خطرهای امنیتی را مستقیماً به زیرساخت‌های هوایی این کشور کشاندند.
ادامه این وضعیت می‌تواند اعتماد مسافران را تضعیف کند و تمایل شرکت‌های هواپیمایی برای اختصاص هواپیما و برقراری مسیرهای جدید به مقصد عربستان را کاهش دهد.
اظهارات اخیر مدیرعامل شرکت هواپیمایی دلتا ایرلاینز نشان می‌دهد که نگرانی‌های امنیتی ممکن است حتی برنامه‌های توسعه پروازهای بین‌المللی به مقصد ریاض را تحت تأثیر قرار دهد. اد باستین هفته گذشته در گفت‌وگو با شبکه سی‌ان‌بی‌سی اعلام کرد که این شرکت در حال بازبینی برنامه خود برای راه‌اندازی پرواز مستقیم میان آتلانتا و ریاض است؛ مسیری که قرار بود از ۲۳ اکتبر آغاز به کار کند.
این مسیر به‌عنوان نخستین پرواز بدون توقف یک شرکت هواپیمایی آمریکایی به مقصد ریاض معرفی شده بود. باستین با تأکید بر اینکه ایمنی تعیین‌کننده نهایی خواهد بود، گفت دلتا به‌زودی تصمیم خود را درباره اجرای این برنامه اعلام می‌کند.
چنین تردیدهایی برای عربستان اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تبدیل شدن به یک قطب بین‌المللی هوانوردی تنها به ساخت فرودگاه‌های بزرگ یا راه‌اندازی یک شرکت هواپیمایی جدید وابسته نیست. این کشور باید شرکت‌های هواپیمایی خارجی را به ایجاد مسیرهای پایدار و افزایش ظرفیت پروازی ترغیب کند و هم‌زمان به مسافران اطمینان دهد که سفر از طریق فرودگاه‌های آن با سطح قابل‌قبولی از امنیت همراه است.
ادامه سرمایه‌گذاری‌در میانه بحران
با وجود ناامنی‌های اخیر، سرمایه‌گذاری عربستان در صنعت هوانوردی متوقف نشده است. بلومبرگ در هفتم اکتبر گزارش داد که گروه ساودیا همچنان برنامه‌های خود برای ثبت سفارش قابل‌توجه هواپیما را دنبال می‌کند. تحویل این هواپیماها قرار است از سال ۲۰۳۱ آغاز شود.
ادامه این برنامه نشان می‌دهد که عربستان، دست‌کم در حال حاضر، از اهداف توسعه‌ای بلندمدت خود در صنعت هوانوردی عقب‌نشینی نکرده است. با این حال، پیگیری این طرح‌ها در شرایط کنونی مستلزم ایجاد توازن دشواری میان ادامه سرمایه‌گذاری‌های کلان و مدیریت تهدیدهای امنیتی است.
ریاض برای تحقق چشم‌انداز خود نه‌تنها باید ظرفیت فرودگاه‌ها و ناوگان هوایی را افزایش دهد، بلکه نیاز به حفظ اعتماد شرکت‌های هواپیمایی و مسافران نیز دارد.
با این‌حال، حملات اخیر حوثی‌ها نشان داد که حتی سرمایه‌گذاری‌های چندمیلیارددلاری و برنامه‌های بلندپروازانه توسعه زیرساخت‌ها، بدون برخورداری از ثبات و امنیت پایدار، برای تضمین جایگاه یک کشور در شبکه جهانی هوانوردی کافی نخواهد بود.
