آینده رهبری چین؛ تشدید رقابت برای نشستن بر کرسی ریاست شی جین‌پینگ | وضعیت جسمانی شی پیچیده شد
به گزارش اقتصادنیوز، شی جین‌پینگ در سفر اخیر خود به واشنگتن، به‌جای ورود به گفت‌وگوهای جدی و دستیابی به توافقی با دونالد ترامپ، بیشتر بر تشریفات و نمایش جایگاه خود تمرکز داشت.
مدت کوتاه مذاکرات، نبود بیانیه مشترک و اختلاف در روایت دو طرف از نتایج نشست نشان می‌دهد که این دیدار بیش از آنکه به پیشرفت روابط دوجانبه منجر شود، فرصتی برای تقویت تصویر سیاسی رهبر چین در داخل کشورش فراهم کرد.
اقتصادنیوز: نشست پرتشریفات ترامپ و شی جین‌پینگ در واشنگتن، به‌رغم نمایش صمیمیت میان دو رهبر، دستاورد محدودی داشت و نشان داد که اختلافات اساسی میان آمریکا و چین همچنان پابرجاست.
چین آماده تعامل با واشنگتن نیست
گوردون جی. چانگ در هیل نوشت: شاید زمان آن رسیده است که آمریکا از دیپلماسی فشرده با چین فاصله بگیرد؛ چرا که پکن در مقطع کنونی آمادگی چندانی برای تعامل سازنده با دیگر کشورها ندارد.
بخش اصلی نشست سه‌روزه دو رئیس‌جمهور که از ۲۳ تا ۲۵ سپتامبر برگزار شد، کمتر از دو ساعت به طول انجامید. با کسر زمان ترجمه سخنان طرفین، فرصت گفت‌وگوی واقعی میان آن‌ها به کمتر از یک ساعت رسید.
روزنامه وال‌استریت ژورنال گزارش داد که شی درخواست آمریکا برای برگزاری یک ناهار کاری را نپذیرفته؛ تصمیمی که باعث شد برنامه روز ۲۴ سپتامبر با وقفه‌ای بی‌سابقه و پنج‌ساعته مواجه شود.
پس از پایان نشست نیز بیانیه مشترکی منتشر نشد و گزارش‌های رسمی واشنگتن و پکن از نتایج مذاکرات، تفاوت‌های قابل‌توجهی با یکدیگر داشتند. با توجه به زمان محدود اختصاص‌یافته به گفت‌وگوهای دو رهبر، دستیابی به توافقی جدی نیز دور از انتظار بود.
تشریفات و نمایش جایگاه، اولویت اصلی سفر شی بود
اما واقعا شی جین‌پینگ با چه هدفی به آمریکا سفر کرد؟ آنچه از روند برگزاری نشست برمی‌آید، این است که تقویت تصویر او در داخل چین، دست‌کم به اندازه تعامل با واشنگتن اهمیت داشت. این سفر فرصتی فراهم کرد تا تصاویر تلویزیونی استقبال دونالد ترامپ از رهبر چین و احترام تشریفاتی آمریکا به او، در داخل این کشور بازتاب پیدا کند.
روزنامه ساوت چاینا مورنینگ پست گزارش داد که مقام‌های چینی پیش از سفر شی با سفارتخانه‌های کشورهای دیگر در واشنگتن تماس گرفته بودند تا درباره تجربه استقبال از رهبران خارجی تبادل نظر کنند و برنامه‌ای را برای آنچه یکی از منابع «سفری باشکوه» توصیف کرده بود، تدارک ببینند.
به گفته یک منبع دیگر، پکن می‌خواست بداند آمریکا در سفرهای پیشین برای دیگر مقام‌های خارجی چه ترتیباتی در نظر گرفته است تا بهترین بخش‌های برنامه‌های مختلف را برای سفر شی انتخاب کند.
این تلاش‌ها نشان می‌دهد که تشریفات و نحوه بازتاب رسانه‌ای سفر، جایگاهی مهم در محاسبات پکن داشته است. در نتیجه، این فرضیه که هدف اصلی نشست فراهم‌کردن فرصتی برای نمایش جایگاه شی جین‌پینگ در برابر افکار عمومی چین بوده است، تقویت می‌شود.
آینده رهبری چین؛ وضعیت جسمانی شی جالب نیست
در شرایط کنونی، حکومت چین آمادگی چندانی برای گفت‌وگو و تعامل سازنده با طرف‌های خارجی ندارد. چارلز برتون، از پژوهشگران اندیشکده سینوپسیس مستقر در پراگ، در گفت‌وگویی در همین ماه گفته است که فضای سیاسی پکن تحت تأثیر آماده‌سازی کمیته مرکزی حزب کمونیست برای پنجمین پلنوم قرار دارد.
این دیپلمات پیشین کانادایی که در چین فعالیت داشته است، توضیح می‌دهد که این نشست معمولاً پیش از کنگره ملی حزب برگزار می‌شود و زمینه‌چینی برای تعیین مسیر رهبری و جانشینی در آن صورت می‌گیرد. رقابت‌های درون حزب کمونیست همواره شدید بوده، اما در مقطع کنونی حساسیت این رقابت‌ها افزایش یافته است.
وضعیت جسمانی شی نیز به این پیچیدگی‌ها دامن زده است. کوتاه‌شدن حضور او در نشست ماه گذشته بریکس در دهلی‌نو و برنامه نسبتاً سبک سفرش به واشنگتن، گمانه‌زنی‌ها درباره وضعیت سلامتی او را افزایش داده است. این شرایط می‌تواند یکی از عوامل تشدید رقابت‌ها در سطوح بالای حزب کمونیست باشد؛ زیرا چهره‌هایی که احتمال جانشینی شی را دارند، می‌کوشند موقعیت خود را برای تصاحب قدرت تقویت کنند.
با وجود این شرایط، گزارش‌ها حاکی از آن است که شی خواهان تصدی چهارمین دوره دبیرکلی حزب کمونیست است و حفظ ریاست کمیسیون مرکزی نظامی حزب نیز برای او اهمیت ویژه‌ای دارد. در چنین فضایی، دستیابی به مصالحه با آمریکا دشوارتر خواهد شد؛ چراکه هرگونه توافق با واشنگتن می‌تواند بر محاسبات سیاسی داخلی چین نیز تأثیر بگذارد.
نگاه شی: شرق در حال خیزش و غرب در حال افول است
بی‌میلی پکن به تعامل سازنده با واشنگتن، تنها به تحولات سیاسی داخلی محدود نمی‌شود و با برداشت شی جین‌پینگ از روند بلندمدت تحولات جهانی نیز ارتباط دارد. او اعتبار سیاسی خود را تا حد زیادی بر این ادعا بنا کرده است که چین از آمریکا پیشی گرفته و توازن قدرت جهانی در حال تغییر است.
شی در نشست‌های ماه مه و سپتامبر به نظریه «تله توسیدید» اشاره کرده است؛ مفهومی که به خطر درگیری میان قدرت مسلط رو به افول و قدرت نوظهور اشاره دارد. طرح این مفهوم از سوی رهبر چین نشان می‌دهد که رقابت ساختاری میان دو کشور همچنان بخش مهمی از نگاه پکن به روابط با واشنگتن است.
چشم‌انداز مبهم دیدارهای آینده ترامپ و شی
قرار است شی جین‌پینگ و دونالد ترامپ تا پایان سال جاری میلادی دو بار دیگر به‌صورت حضوری دیدار کنند: نخست در نشست همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه در شنژن در ماه آینده و سپس در نشست گروه ۲۰ در میامی در ماه دسامبر. با این حال، چشم‌انداز دستیابی به پیشرفت جدی در روابط دو کشور چندان روشن نیست.
روزنامه فایننشال تایمز در گزارشی درباره رویکرد پکن به این دیدارها نوشت که چین بر تقویت وجهه خود تمرکز دارد، در حالی که گفت‌وگوها را محدود نگه می‌دارد.
در چنین شرایطی، ضرورت برگزاری نشست‌های حضوری سران نیز زیر سؤال می‌رود. یکی از کارشناسان مسائل چین معتقد است که با وجود ابزارهایی مانند زوم، دیگر ضرورت چندانی برای برگزاری نشست‌های حضوری در سطح رهبران وجود ندارد. فایننشال تایمز نیز گزارش داده است که برنامه‌ریزان چینی برای نشست شنژن در حال بررسی انتقال بخشی از این رویداد به فضای آنلاین هستند.
این تحولات بار دیگر این پرسش را مطرح می‌کند که آیا نشست‌های پرهزینه و پرتشریفات سران می‌توانند به پیشبرد روابط کمک کنند یا صرفاً به ابزاری برای نمایش سیاسی تبدیل شده‌اند.
اصرار واشنگتن بر گفت‌وگو و محدودیت‌های دیپلماسی
در شرایط کنونی، گفت‌وگو اولویت اصلی چین به نظر نمی‌رسد؛ اما در دستگاه سیاست خارجی آمریکا، حفظ کانال‌های دیپلماتیک و ادامه مذاکرات تا حدی به هدفی مستقل تبدیل شده است. خطر آن است که اصرار واشنگتن بر گفت‌وگو، به‌جای تغییر رفتار پکن، احساس اهمیت و برتری شی جین‌پینگ را تقویت کند.
مقام‌های آمریکایی طی دهه‌ها تلاش کرده‌اند تا از طریق گفت‌وگو، رهبران چین را به پذیرش دیدگاه‌های واشنگتن ترغیب کنند. با این حال، این رویکرد در مواردی مشوق‌های نادرستی ایجاد کرده و موجب شده است آمریکا به امید تغییر رفتار پکن، در برابر اقداماتی که آن‌ها را غیرقابل‌قبول می‌داند، مدارا کند.
حمایت چین از ایران؛ آزمونی برای دیپلماسی آمریکا
یکی از نمونه‌های مورد استناد در این زمینه، حمایت پکن از ایران در جنگ اخیر، از طریق ارائه داده‌های ماهواره‌ای برای تعیین اهداف است.
روزنامه فایننشال تایمز گزارشی درباره این حمایت منتشر کرده است. بر اساس ادعای مطرح‌شده در این گزارش و تحلیل همراه آن، این داده‌ها به احتمال بسیار زیاد در کشته‌شدن شش نظامی آمریکایی در کویت در اول مارس نقش داشته‌اند.
پس از این رویداد، احتمال انجام رایزنی‌های دیپلماتیک پشت پرده میان واشنگتن و پکن مطرح است؛ اما اگر چنین مذاکراتی صورت گرفته باشد، مانع تکرار حوادث مشابه نشده است. وال‌استریت ژورنال گزارش داده است که داده‌های ماهواره‌ای چین در حمله‌ای که در ۱۷ ژوئیه به کشته‌شدن سه نظامی دیگر آمریکایی در اردن انجامید، نقش داشته‌اند.
این تحولات پرسش‌هایی جدی درباره کارآمدی دیپلماسی فشرده آمریکا با چین ایجاد می‌کند. اگر تداوم مذاکرات نتوانسته است مانع اقداماتی شود که واشنگتن آن‌ها را تهدیدی مستقیم علیه نیروهای خود می‌داند، برگزاری نشست‌های بیشتر به‌تنهایی تضمینی برای تغییر رفتار پکن نخواهد بود.
