بمب آلایندگی هند می‌ترکد؟
به‌گزارش اقتصادنیوز، هر از چند گاهی، شاهد ظهور کشوری هستیم که دگرگونی اقتصادی آن تاثیری جدی روی سیستم آب‌وهوا و اکوسیستم جهان دارد. برای نسل گذشته، این چین بود که این تاثیرات ناخوشایند را روی محیط زیست و آب‌وهوا گذاشت، اما احتمالا مقصر بعدی هند خواهد بود.
مجله معتبر اکونومیست، یکی از مقاله‌های اصلی جدیدترین شماره خود را که نسخه چاپی آن فردا (شنبه 10 اکتبر) منتشر خواهد شد، به همین مساله اختصاص داده و نسبت به ظهور کشور آلاینده دیگری در جهان هشدار داده است. اکونومیست می‌نویسد: با درنظر گرفتن وسعت و جمعیت یک میلیارد و 300 میلیون نفری هند، آلاینده‌های دی‌اکسید کربن این کشور، به نسبت همچنان جزئی است. هند با تولید سالانه 1600 کیلوگرم (1.6 تن) دی‌اکسید کربن به ازای هر نفر، تقریبا به اندازه دی‌اکسید کربن سرانه چین در سال 1980 میلادی یعنی زمانی‌که این کشور اصلاحات اقتصادی خود را آغاز کرد، آلاینده تولید می‌کند.
هم‌اکنون «نارندرا مودی»، نخست‌وزیر هند قصد دارد از همان الگوی رشد چین تقلید کند. وی برای هند یک چارچوب هدف تعیین کرده که در آن تولید ناخالص داخلی این کشور باید سالانه هشت درصد رشد کند. اگر هند به این هدف نزدیک شود، آن‌گاه میزان تولید آلاینده‌های این کشور مانند کاری که چین کرد، به شدت افزایش خواهد یافت. امروز، میزان تولید سرانه آلاینده‌های کربنی در چین، چهار برابر هند است.
مسئولان و برنامه‌ریزان دولتی بر این باورند که اگر هند به رشد پایدار 8 تا 9 درصدی برسد، آن‌وقت حجم تولید آلاینده‌های این کشور، سه‌برابر رقم فعلی خواهد شد و از 1.7 میلیارد تن در سال 2010 به 5.3 میلیارد تن در سال 2030 خواهد رسید. همچنین، تولید سرانه آلاینده‌ها نیز در این کشور به 3.6 تن افزایش خواهد یافت که این به‌منزله مصرف بالای انرژی خواهد بود. اگر هند در سال 2030 نیز مانند الان، همین میزان انرژی به‌ازای تولید یک واحد GDP مصرف کند، در آن صورت آلاینده‌های تولیدی این کشور از مرز 6 میلیارد تن عبور خواهد کرد و ظرف 15 سال این کشور را به بزرگ‌ترین عامل افزایش گاز‌های گلخانه‌ای جهان بدل خواهد کرد که این مساله یکی از مهم‌ترین دلایل اهمیت دادن به پیشرفت این کشور در موارد مربوط به محیط زیست است.
دولت نارندرا مودی، در تاریخ اول اکتبر، در آستانه اجلاس تغییرات جوی سازمان ملل که قرار است در ماه نوامبر در شهر پاریس برگزار شود، برنامه تولید آلاینده‌های خود را اصلاح کرد. هند، برخلاف بسیاری از کشورهای بزرگ دیگر، تاریخ دقیقی را برای به اوج رسیدن و کاهش حجم آلاینده‌های خود تعیین نکرده است. در عوض، این کشور وعده داده تا شدت انتشار آلاینده کربن خود را که برابر با حجم آلاینده کربنی به ازای تولید یک واحد GDP است، را تا سال 2030 به یک‌سوم کاهش دهد.
هند، با تعیین یک چارچوب هدف نسبی، به‌جای هدف قطعی، مورد انتقاد جدی قرار گرفته است. البته این انتقادها از هند چندان عادلانه نیست چراکه قراردادن سقف تولید آلاینده‌ها برای این کشور، به‌منزله محروم کردن بسیاری از مردم این کشور از بهبود شرایط سخت زندگی‌شان است. این کشور، بیش از تمام کشورهای جهان فقیر دارد. در هند، 230 میلیون نفر با درآمدی روزانه کمتر از یک دلار و 90 سنت زندگی می‌کنند. این سطح درآمد ازسوی بانک جهانی با عنوان «فقر شدید» یاد می‌شود. تقریبا نیمی از خانوارهای روستانشین هند یعنی چیزی معادل 250 تا 300 میلیون نفر، از داشتن برق محرومند. برای فقیران، رشد اقتصادی و زیرساختی حیاتی است که در این صورت، پای کربن به ماجرا باز می‌شود.
بااین‌حال، باید پذیرفت که نباید در کاهش آلاینده‌ها تسلیم شد. هند ضرفیت بسیار بالایی برای تغییر این مسیر دارد. برای درک این مساله، باید به طرح‌هایی که ازسوی دولت «باراک اوباما» اعلام شده اشاره کرد که طی آن قرار شده ایالات متحده تا سال 2025 میلادی، تولید آلاینده‌های خود را 26 تا 28 درصد کاهش داده یا سالانه به کمتر از دو میلیارد تن برساند. در نقطه مقابل، تفاوت میان عواقب مثبت و منفی این اقدام برای هند، در همین بازه زمانی، به این بستگی دارد که تا چه‌اندازه سیاست‌های خوبی ازسوی این کشور اعمال شود. به‌عبارت دیگر، هند می‌تواند برای حفاظت از آب‌وهوای خود اقدامات خوبی به‌کار گیرد.
اگر در مورد هند، دلیلی برای مثبت‌اندیشی وجود داشته باشد، این دلیل می‌تواند اهمیت محیط زیست برای خود هندی‌ها باشد. از مجموع 20 شهر بسیار آلوده جهان، 13 شهر در شبه‌قاره هند قرار گرفته‌اند. در این شهرها، دود ناشی از پخت‌وپز با چوب یا فضولات دامی، سالانه عامل 500 هزار مورد مرگ و میر زودرس است که بیشتر این قربانیان را زنان و کودکان تشکیل می‌دهند. ازسوی دیگر، تغییرات جوی می‌تواند تهدید خطرناکی برای مردم هند باشد. حدود دوسوم کشاورزی در هند، به باران‌های موسمی وابسته است که به دلیل تغییرات جوی، این وابستگی ممکن است کمتر شود. همچنین، بخشی از یخچال‌های طبیعی رشته‌کوه‌های هیمالیا، براثر افزایش دمای زمین درحال ذوب شدن است که درنتیجه، آب کمتری وارد رودخانه‌هایی می‌کند که در بستر آن میلیونها نفر زندگی می‌کنند. همچنین، یک‌چهارم مردم هند در سواحلی زندگی می‌کنند که خطر بالا آمدن سطح آب دریاها آنها را تهدید می‌کند. بسیاری از کشورها نیز در معرض یک یا تعداد بیشتری از این تهدیدها هستند و برخی دیگر با تمامی این تهدیدها روبرو هستند. بنابراین، درحالیکه هندی‌ها از یکسو نیازمند رشد هستند، از سوی دیگر نمی‌توانند تبعات این رشد را نیز نادیده بگیرند.
بادرنظر گرفتن فشارهای ناشی از شرایط جوی و زیست‌محیطی، یافتن منشا این مشکلات دشوار نخواهد بود. «جی‌رام رامش»، وزیر محیط زیست هند در دولت قبلی هند، در واکنش به اعلام طرح حفاظت از رشته‌کوه‌های «گات غربی» که یکی از متنوع‌ترین زیست‌بوم‌های جهان و منطقه را در خود جای داده، سرش را به‌حالت تاسف تکان داد. وی در پاسخ به این طرح پیشنهادی گفت: ما با کمبود ایده مواجه هستیم. اگرچه غرس درخت در هند رو به افزایش است اما جنگل‌های قدیمی در هند در حال تحلیل رفتن است. فشار برای قطع درختان بیشتر در هند افزایش یافته زیرا بسیاری از منابع استخراج نشده زغال‌سنگ هند در بستر جنگل‌ها مدفون است. زغال‌سنگ در هند حدود نیمی از سوخت تولید برق را تشکیل می‌دهد و هند قصد دارد تا سال 2020 تولید زغال‌سنگ خود را دوبرابر کند.
اما درباره آب، دیگر منبع حیاتی زیست‌محیطی، هند خوشبختانه یکی از کشورهای درحال توسعه است که منابع آبی کافی در اختیار دارد. اما بنابر مطالعه‌ای که در سال 2013 از سوی دو آژانس سازمان ملل انجام شده، ذخایر آب سرانه هند از 1800 متر مکعب در سال 2001، به تنها 1340 متر مکعب در سال 2025 کاهش خواهد یافت. این میزان تا سال 2050 اندکی بیش از 1000 متر مکعب خواهد بود که از این حجم آب با عنوان کمبود آب تعریف می‌شود.
اگر هند بخواهد بین رشد و حفاظت از محیط زیست، یک گزینه‌را انتخاب کند، به‌نظر می‌رسد تنها گزینه‌ای که برنده می‌شود، رشد باشد. در عوض، دولت هند اهداف چندگانه‌ای خواهد داشت که این تعدد سیاست‌ها، دنباله‌روی از طرح‌های دوستدار محیط زیست را محتمل‌تر خواهد کرد. برای اینکه متوجه چگونگی تحقق آن شوید، بد نیست نگاهی به انرژی بیندازیم. دولت هند، علاوه‌بر افزایش دسترسی به برق در شهرها، چهار هدف بزرگ را دنبال می‌کند. نخست، آوردن برق به منزل کسانی که از آن محروم هستند، دوم، تامین امنیت انرژی با کاهش وابستگی به واردات انرژی، افزایش تامین برق کارخانجات و در نهایت اصلاح اساسی سیستم ناکارآمد توزیع برق است.
هند باید تمامی این پیشرفت‌ها را بدون درنظر گرفتن محیط‌زیست حاصل کند. اما در مطالعه‌ای که ازسوی مرکز مطالعات علم، فن‌آوری و سیاست‌گذاری (C-STEP) یک اندیشکده علمی-تحقیقاتی در بنگلور، انجام شده، نشان می‌دهد که می‌تواند از تلفیق انرژی‌ها استفاده کرد یعنی اگر دسترسی، امنیت و سایر مسایل مرتبط با تامین انرژی بهبود یابد، این درست با فواید ناشی از کاهش انتشار آلاینده‌ها و مقابله با جنگل‌زدایی برابری خواهد کرد.
