کسری بودجه مفهومی ندارد/بودجه 94 تعادل ندارد

محمد کردبچه در گفت‌وگو با «اقتصادنیوز» گفت: کسری بودجه سال ۱۳۹۴ که در کمال تعجب از سوی برخی اقتصاددانان، کار‌شناسان و پژوهشگران مطرح شده، در حالی است که در نظام جدید بودجه‌ریزی مفهومی به نام کسری بودجه وجود ندارد، چرا که بر اساس نظام بودجه‌ریزی جدید که از سال ۱۳۸۱ به این طرف مرسوم شده، بودجه بر اساس سه تراز عملیاتی، سرمایه‌ای و مالی بسته می‌شود. در تراز عملیاتی تفاوت بین درآمد‌ها را در نظر می‌گیرند. این درآمد‌ها فقط از مالیات‌ها و سایر درآمدهایی نظیر انحصار و مالکیت‌های دولت، خدمات فروش کالا و... تامین می‌شود، به‌گونه‌ای که ۹۵ درصد این درآمد‌ها را مالیات و پنج درصد آن را سایر درآمد‌ها تشکیل می‌دهند.

کردبچه که سال‌ها در سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی مسوولیت داشته است، گفت: در مقابل درآمد‌ها، اعتبارات هزینه‌ای یا جاری را نیز داریم. به تفاوت درآمد‌ها و اعتبارات هزینه‌ای، تراز عملیاتی می‌گوییم که مفهوم خیلی مهمی دارد. تفاوتی که به دست می‌آید نشان می‌دهد که چه مقدار فاصله داریم که درآمد‌هایمان را بالا ببریم، تا بتوانیم حداقل هزینه‌های جاری‌ را تامین کنیم. بنابراین تراز عملیاتی تفاوت میان درآمدهای حاصل از مالیات و هزینه‌های جاری که عمدتا شامل حقوق دستمزد است را مشخص می‌کند. این تراز معمولا منفی است. تراز عملیاتی بودجه از منفی 8.4 هزار میلیارد ریال مصوب سال ۹۳ به منفی 6.4 هزار میلیارد ریال در سال ۹۴ بهبود می‌یابد که نشان‌دهنده حدود پنج درصدی کسری تراز عملیاتی است.

وی در بخش دیگری از این گفت‌وگو با «اقتصادنیوز» تصریح کرد: تراز عملیاتی هم در سیاست‌های کلی که مقام معظم رهبری برای برنامه و بودجه‌ اعلام کردند و هم در برنامه پنجم که تاکید شد باید به صفر برسد، مورد توجه قرار گرفته است. البته این اتفاق نیفتاده، برای اینکه در بحث درآمد‌ها عملکردمان خوب نبوده و هزینه‌های جاریمان رشد زیادی داشته است. بنابراین دولت موفق نشده که این هدف بسیار مهم را تامین کند.

کردبچه افزود: در ادبیات بودجه‌ریزی تراز دیگری به نام تراز دارایی‌های سرمایه‌ای داریم. ما در بودجه‌های سالانه واگذاری دارایی سرمایه‌ای را داریم که بیش از ۹۵ درصد آن نفت است و در ادبیات عمومی از آن به عنوان منابع حاصل از فروش نفت در بودجه نام می‌برند. باید به این نکته توجه داشت، منابعی که از محل فروش نفت به دست می‌آید درآمد نیست، چون ما سرمایه را از زیر زمین بیرون می‌آوریم و می‌فروشیم. در کنار نفت، دولت بخش کوچک دیگری به‌عنوان درآمد دارد که از طریق واگذاری تاسیسات، اموال منقول و غیرمنقولش به دست می‌آورد. البته رقم آن ناچیز و در حدود پنج درصد است و می‌توان گفت که ۹۵ درصد واگذاری دارایی‌های سرمایه‌ای از محل فروش نفت به دست می‌آید. در مقابل واگذاری دارایی‌های سرمایه‌ای، تملک دارایی‌های سرمایه‌ای را داریم که‌‌ همان بودجه عمرانی است. یعنی ما دارایی جدیدی ایجاد می‌کنیم و به ازای از دست دادن دارایی‌های سرمایه‌ای (نفت)، باید دارایی جدیدی به دست آورید، پس می‌روید بودجه عمرانی را تنظیم می‌کنید تا دارایی جدیدی کسب کرده باشید.

وی در پاسخ به این سوال که در شرایط حال حاضر، تراز دارایی‌های سرمایه‌ای چه معنایی می‌دهد؟ گفت: از نظر نظام بودجه‌ریزی جدید تفاوت میان واگذاری دارایی‌های سرمایه‌ای و تملک آن رقمی به دست می‌آید که معمولا مثبت است و بخشی از رقم منفی تراز عملیاتی را پوشش می‌دهد. تراز دارایی سرمایه‌ای از 3.3 هزار میلیارد ریال رقم مصوب سال ۹۳ به 5.2 هزار میلیارد ریال در سال ۹۴ خواهد رسید که این روند یکی از نکات مثبت لایحه بودجه سال ۹۴ است. به‌طور کلی مثبت بودن تراز دارایی‌های سرمایه‌ای به این معنی است که میزان واگذاری دارایی سرمایه‌ای دولت بیشتر از تملک و ایجاد دارایی‌های جدید است که این برای تامین بخشی از کسری تراز عملیاتی صورت می‌گیرد. بنابراین کاهش تراز مثبت حاکی از بهبود روند نامناسب فعلی است.

وی افزود: تراز عملیاتی معمولا منفی و تراز دارایی‌های سرمایه‌ای همیشه مثبت است. در کنار این دو تراز، تراز دارایی‌های مالی را داریم که شامل فروش اوراق مشارکت، سهام دولتی، خصوصی‌سازی یا واگذاری شرکت‌های دولتی و استقراض از بانک جهانی است. چون تراز عملیاتی منفی است و دولت از طریق فروش نفت نتوانسته آن را جبران کند، مجبور است به فروش اوراق مشارکت روی بیاورد یا برخی از شرکت‌های خود را بفروشد یا اینکه از بانک جهانی قرض بگیرد. همه این‌ها به این دلیل است که تراز عملیاتی را تعدیل کند. در مقابل دارایی‌های مالی تملک بازپرداخت‌ها را داریم که مثلا شامل بازپرداخت‌‌ همان وام‌هایی می‌شود که دولت گرفته یا سررسید سود اوراقی است که فروخته است. تفاوت این دو هم مثبت است و بخشی از تراز عملیاتی را که منفی بوده، جبران می‌کند، اما باز هم تامین نمی‌کند و در بودجه نبود تعادل داریم.

وی در بخش دیگری از این گفت‌وگو با اشاره به 6.4 هزار میلیارد ریال کسری تراز عملیاتی و 5.2 هزار میلیارد ریال تراز مثبت دارایی سرمایه‌ای، گفت: تراز کلی بودجه در سال ۹۴ با 1.2 هزار میلیارد ریال نبود تعادل روبه‌رو است که در تراز دارایی‌های مالی منعکس می‌شود.