اقتصاد سیاسی دولت به روایت 6تن

عنوان: اقتصاد سیاسی جمهوری اسلامی
نویسنده: بهمن احمدی امویی
انتشارات: گام نو
چاپ اول: 1382

به گزارش اقتصادنیوز، تقریبا از ابتدای شکل‌گیری دولت پس از انقلاب اسلامی، اقتصاد سیاسی از جمله موارد جدی قابل پیگیری در هریک از دولت‌ها است. به‌رغم حساسیت بالای این ترم ویژه در علم اقتصاد، ادبیات این بخش چندان گسترش نیافته و ضعف بزرگی از ناحیه در حوزه علم اقتصاد وجود دارد.

ترجمه‌ها در این زمینه اندک و تولیدات پژوهشگران داخلی در دانشگاه‌ها کم است، بنابراین این خواست در میان اهالی کتاب و پژوهش همچنان وجود دارد که مفهوم اقتصاد سیاسی چیست و چگونه فرایندهای سیاسی بر برون‌دادهای اقتصادی تاثیر می‌گذارند؟

با همه این احوال یک راه ورود به موضوعی که چنین خالی از ادبیات علمی است، ارائه تاریخ شفاهی اقتصاد سیاسی دولت در ایران است که با روش‌های مختلف از جمله مصاحبه، گفت‌وگو و بررسی تاریخ این موضوع در مقاطع مختلف است.

کتاب «اقتصاد سیاسی جمهوری اسلامی» به کوشش بهمن احمدی امویی نگرشی است بر اساس تاریخ شفاهی که اقوال روسای سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، از ابتدای شکل‌گیری دولت پس از انقلاب را مورد بررسی قرار داده و با تمامی این چهره‌ها که اکنون برخی همچنان در مقام مسوول هستند و برخی دیگر حضوری فیزیکی ندارند، مصاحبه‌های تفصیلی در خصوص اقتصاد سیاسی انجام داده است.

مرحوم مهندس عزت‌الله سحابی اولین فردی است که گفت‌وگو می‌شود و آن‌طور که بهمن احمدی‌امویی گزارش داده این پیرمرد 73 ساله آن زمان، علاوه بر گزارشی که از روند برنامه‌نویسی ابتدای انقلاب ارائه می‌دهد از جو ایدئولوژیک حاکم بر اقتصاد ایران نیز ابراز نارضایتی می‌کند و چگونگی خروجش از سازمان و دولت مهندس بازرگان را بازگو کرده است.

شخص بعدی که در این کتاب مورد مصاحبه قرار گرفته است، مرحوم دکتر محسن نوربخش است. مرحوم نوربخش از تاثیرگذارترین مدیران اقتصادی جمهوری اسلامی ایران بوده است. خودش راز ماندگاری‌اندش را حرکت بر اساس تئوری می‌داند اما کتاب انعطاف‌پذیری سیاسی او در مقابل مخالفان را رمز ماندگاری مرحوم نوربخش می‌پندارد.

محمد‌علی نجفی، مسعود روغنی زنجانی و حسین عادلی که هر یک مسوولیتی، از وزارت‌ آموزش و پرورش گرفته تا رئیس‌ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی و بانک مرکزی را در کارنامه خود دارند نیز، مورد مصاحبه قرار گرفتند و به فراخور اندیشه و مسوولیتشان در خصوص نوع تصمیم‌سازی و سیاست‌گذاری و تاثیر آن بر برون‌دادهای اقتصادی توضیح داده‌اند.

بررسی نگرش مسعود نیلی به موضوعات اقتصاد سیاسی در دهه 70 و 80 اما، از این جهت که امروز نیز مسوولیت مشاور ارشد اقتصادی رئیس‌جمهوری را دارد جالب توجه است. اختلاف او در سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی با محمد‌ ستار‌ی‌فر از موارد ویژه‌ای که در این کتاب و از زاویه مسعود نیلی مورد بررسی قرار گرفته است.
خواندن این کتاب می‌تواند به بستر سازی مهمی جهت مطالعه گسترده‌تر اقتصاد سیاسی کمک کند و بیشتر، شاید فهم تئوریک نظریه‌های اقتصاد سیاسی را روان‌تر سازد.