اولین وداع در کابینه روحانی

امیر کلهر : سرانجام بعد از شش ساعت کش و قوس در چهارشنبه حساس و سرنوشت ساز برای دولت و مجلس، میان نماینده‌های حاضر در صحن و وزیر علوم دولت یازدهم و البته با وجود پادرمیانی‌های رئیس مجلس و درخواست لاریجانی از نمایندگان برای رای مثبت دادن به وزیر علوم اما در انتها نمایندگان پارلمان رای عدم اعتماد به وزیر علوم حسن روحانی دادند.
لاریجانی خیلی واضح قبل از شروع رای گیری خطاب به نمایندگان گفت: اگر چند نفر جا به جا شوند مشکلات حل می‌شود. از طرفی جهانگیری هم به لاریجانی قول داد که اگر وزیر علوم ابقا شود، قول می‌دهند جابه‌جایی‌ها اعمال شود اما با وجود احسنت گفتن نمایندگان در صحن پارلمان، وزیر علوم دولت یازدهم رفت و اولین استیضاح در دولت حسن روحانی از سوی مجلس با موفقیت انجام شد.

از مجموع ۲۷۰ نماینده حاضر در پارلمان، ۱۴۵ نماینده موافق استیضاح، ۱۱۰ رای مخالف استیضاح و ۱۵ نفر رای ممتنع به وزیر علوم دادند.

از سوی دیگر همزمان با شروع دفاعیات رضا فرجی دانا در صحن پارلمان، رئیس جمهور در شمال غرب کشور حضور داشت. او در زمان استیضاح یکی از مردان کابینه‌اش در اردبیل به سر می‌برد و از آنجا برای نمایندگان مجلس پیام می‌فرستاد و از وزیرش حمایت می‌کرد. حتی اکانت تویی‌تر منسوب به حسن روحانی بعد از سخنرانی رئیس جمهور در جمع مردم اردبیل، در توییتی نوشت: «به نمایندگان محترم مجلس اعلام می‌کنم در دنیای امروز هر چقدر وحدت سه قوه بیشتر باشد، دشمنان ما ناراحت و دوستان ما در جهان خوشحال‌تر می‌شوند.»

او پیش‌تر نیز در سخنرانی خود در اردبیل گفت: «به نمایندگان از همین جا اعلام می‌کنم امیدوارم در چارجوب قانون اساسی به وظایف خود عمل کنند و بارای قاطع شاهد حضوروزیر علوم باشیم.» بهتر است بگوییم وزیر علوم دولت یازدهم بهای افشاگری آنچه در دولت‌های نهم و دهم گذشت را داد، چنانچه خودش نیز در صحن علنی مجلس در دفاعیاتش گفت: «آیا من باید پاسگوی عملکرد وزیر قبلی باشم؟ شما که نماینده بوده‌اید چرا از او سوال نکرده‌اید؟» 

علیرضا زاکانی نماینده مردم تهران، موسی غضنفرآبادی نماینده مردم بم، سید حسین نقوی حسینی نماینده مردم ورامین، قاسم جعفری نماینده مردم بجنورد، محمد حسن آصفری نماینده مردم اراک، علی اصغر زارعی نماینده مردم تهران، بیژن نوباوه نماینده مردم تهران و الیاس نادران نماینده ری و شمیرانات در استان تهران جزو نمایندگان موافق استیضاح وزیر علوم بودند که در صحن علنی صحبت کردند و جواد هروی نماینده مردم قاینات و غلامعلی جعفرزاده ایمن آبادی نماینده مردم رشت در حمایت از وزیر علوم صحبت کردند.

در میان صحبت‌های نمایندگان در صحن علی لاریجانی رئیس مجلس، شوخ طبع بود و شاید فکر نمی‌کرد نمایندگان رای به عدم اعتماد به وزیر علوم بدهند. او در صحبت‌های خود هر از چند گاهی مزاح می‌کرد. برای نمونه زمانی که فرجی دانا نامه‌ای به رئیس مجلس داد، لاریجانی به شوخی گفت ما امروز صندوقچه اسرار آقایان شدیم. اما در عین حال جدیت خود را داشت و در مقابل اظهارات زاکانی با تذکر نماینده دولت، اظهارات زاکانی مبنی بر استفاده وزرا و روحانی از بورس را تکذیب کرد. 

چهارشنبه در صحن علنی پارلمان، چه نمایندگان موافق و مخالف و حتی وزیر علوم از مانیتورهای مجلس استفاده کردند. رضا فرجی دانا، که با کلی اسلاید شو به صحن آمده بود و همزمان با صحبت‌های وزیر علوم، آمارهای مهم از وضعیت دانشجویان بورسیه و هزینه‌های مربوطه در اسلاید‌هایی در مانیتورهای صحن علنی مجلس پخش می‌شد و نمایندگان مخالف فرجی دانا نیز بیشترین استفاده را از مانیتور‌های مجلس انجام دادند.

اما استفاده از مانیتورهای برای پخش فیلم‌هایی علیه توفیقی، فرجی دانا و میلی منفرد و نشان دادن فضای دانشگاه به نمایندگان کار را به جایی رساند که زمانی که فیلم مورد نظر نوباوه از مانیتور‌ها پخش شد، علی لاریجانی، رئیس مجلس به این فیلم اعتراض کرد و خواست که قطع شود. رئیس مجلس معتقد بود ااین فیلم به بحث صحن علنی ربطی ندارد و بهتر است به بحث اصلی در مورد استیضاح پرداخته شود.

هر چند‌‌‌ همان چند دقیقه اول فیلم نیز با کلی مشکل فنی روبرو شد. اما در آخر پافشاری‌های نوباوه برای نمایش فیلم بی‌ثمر بود و فیلمی که او به صحن مجلس آورده بود پخش نشد. 

پروژه استیضاح وزیر حسن روحانی سه‌شنبه ۲۱ مرداد ماه با ۵۱ امضاء از سوی هیات رئیسه مجلس اعلام وصول شده است. با وجود اینکه علی لاریجانی رئیس مجلس نهم پیش‌تر وساطت کرده بود که نمایندگان خواستار استیضاح، یک ماه به فرجی دانا برای تحقق خواسته‌هایشان فرصت بدهند تا از استیضاح صرف نظر کنند اما با وجود فرصت سی روزه به وزیر علوم خواسته‌های نمایندگان برآورده نشد و در آخر استیضاح اعلام وصول شد و رضا فرجی دانا از وزارت علوم کنار رفت اما چند ساعت بعد ابتدا تویی‌تر روحانی و بعد خبرگزاری‌ها خبری را روی سایت‌ها قرار دادند مبنی بر اینکه رضا فرجی دانا به عنوان مشاور رئیس جمهور در امور علمی و آموزشی منصوب شده و محمد علی نجفی به عنوان سرپرست وزارت علوم منصوب شده است. 

منتقدان دولت در مجلس ادعا کرده‌اند، مطابق اصل ۸۹ قانون اساسی به‌دلایل ذیل خواهان استیضاح وزیر علوم، تحقیقات و فناوری شده‌اند. آن‌ها مدعی شده‌اند وزیر علوم به‌علت عدم پایبندی به رویه‌های قانونی، مصالح کشور، مشی اعتدال و وعده‌های داده شده در زمان رای اعتماد مجلس و به‌تبع آن ایجاد و فراهم‌سازی بستر و ترویج افراطی‌گری در دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی خوستار استیضاح وی شده‌اند. 

۱- عدم پذیرش و سرگردانی پذیرفته‌شدگان قانونی بورسیه‌های تحصیلات تکمیلی و متأسفانه ارائه مجوز پذیرش افراد رد صلاحیت شده در این دوره‌ها و بازگرداندن برخی اساتید اخراج شده توسط هیئت‌های رسیدگی به تخلفات و یا مراجع ذی‌ربط دانشگاه‌ها

۲- اعزام گروه‌های سیاسی دارای سوابق تندروی کار‌شناسان ارزیابی عملکرد رؤسای دانشگاه‌ها که زمینه ایجاد تنش را در دانشگاه‌ها فراهم نموده و تغییر شیوه انتخاب رؤسای دانشگاه‌ها برخلاف رویه‌های جاری شورای عالی انقلاب فرهنگی و خلاف دستور صریح ریاست محترم جمهوری

۳- منصوب نمودن عناصر دارای سوابق مشخص در فتنه ۸۸ در مسئولیت‌های مهم ستادی وزارتخانه و عزل اشخاص عالم، متعهد و مدیر از برخی دانشگاه‌ها و نصب افراد دارای سوابق تند افراطی به‌ویژه در مدیریت‌های میانی دانشگاه‌ها

۴- عدم مواجهه درست با تحرکات سیاسی ضدانقلاب و ضدنظام برخی عناصر فعال در دانشگاه‌ها و میدان دادن به برخی نشریات دارای رویکرد ضددینی و گرایشات شدیداً قومی و تجزیه‌طلبانه و یا الحادی در محیط‌های دانشگاهی و احیای برخی تشکل‌های افراطی و آشوب‌طلب

یکی دیگر از محورهای اعلام‌شده در نامه استیضاح وزیر علوم، ‌‌‌‌ همان ماجرایی است که حامیان دولت معتقدند مهم‌ترین علت تشدید مخالفت‌ها با فرجی‌دانا بوده است. در طرح استیضاح وزیرعلوم عدم‌پذیرش و سرگردانی پذیرفته‌شدگان قانونی بورسیه‌های تحصیلات تکمیلی و... به‌عنوان یکی از دلایل نارضایتی نمایندگان امضا‌کننده ذکر شده است.

اما این بحث در شرایطی، مورد اعتراض برخی از نمایندگان قرار گرفته که اسناد منتشرشده توسط وزارت‌علوم و پیگیری‌های برخی دیگر از نمایندگان نشان می‌دهد بسیاری از بورسیه‌های تحصیلات تکمیلی در دولت قبل، بدون طی مراحل قانونی و با تخلفات عدیده به افرادی خاص اعطا شده است. با وجود اینکه علی مطهری پیش از چهارشنبه به وزیرعلوم پیشنهاد کرده بود تا با استقبال از طرح استیضاح، از تریبون مجلس برای افشای این تخلفات و نمایندگان و مسئولان متخلف استفاده کند.

اما فرجی دانا این کار را نکرد و تنها اشاره کوتاهی به ماجرای بورسیه‌ها کرد و گفت: «هر بورسیهٔ بین ۶۰۰ میلیون تا یک میلیارد تومان هزینه دارد.» یا «در مورد بورسیه‌های غیرقانونی چرا باید رشته ادبیات فارسی و فقه را باید به خارج بفرستیم؟» و همچنین «۷۰۳ نفر فاقد شرایط معدل یا سن برای بورسیه بوده‌اند.» وی اشاره به نمایندگان و آشنا‌هایشان که از بورسیه در دولت‌های گذشته استفاده کرده بودند، نکرد.

پیش‌تر غلامعلی جعفرزاده ایمن آبادی، به «اقتصادنیوز» گفته بود: «دولت یازدهم بر پایه راستگویی، اخلاق مداری و قانون‌گرایی تشکیل شده است و تفاوت‌های زیادی با دولت‌های نهم و دهم دارد. به همین دلیل وزرای دولت یازدهم نمی‌توانند در مقابل تخلفات و رانت‌بازی‌های مسئولان سکوت پیشه کنند و وظیفه خود می‌دانند که در مقابل این تخلفات سکوت نکنند.» 

 

پروژه استیضاح وزیر علوم تصمیمی نبود که تندروهای مجلس آن را در چند روز یا چند ماه گرفته باشند، بلکه روندی یک ساله بود که از سوی مخالفان و منتقدان دولت یازدهم از اولین روزهای شروع به کار تیم وزارت علوم در دولت یازدهم آغاز شد. از انتخاب جعفر توفیقی برای سرپرستی تا معرفی جعفر میلی منفرد و در ‌‌‌‌نهایت سکانداری رضا فرجی دانا بر وزارت علوم، اما سریال دنباله‌دار حواشی وزارت علوم با حضور دولت یازدهم و نمایندگان مجلس که عمدتاً از اعضای جبهه پایداری هستند ادامه‌دار بود تا روز چهارشنبه که در پروژه برکناری وزیر علوم موافق عمل کردند.

جعفر توفیقی در 70 روزی که سرپرست وزارت علوم بود شماری از رئیسان دانشگاه‌های سراسری را کنار گذاشت و همچنین تعدادی از استادان و دانشجویان کنار گذاشته شده و ستاره‌دار را به دانشگاه بازگرداند. بعد از رای اعتماد گرفتن رضا فرجی دانا از نمایندگان مجلس در ۵ آبان ۱۳۹۲ تنها ۱۰ روز پس از گرفتن رای اعتماد از نمایندگان مجلس، تهدید به استیضاح شد و رکورد جدیدی در رابطه با مدت زمان سرپرستی وزارت خانه و تهدید به استیضاح در کارنامه کاری خود ثبت کرد. ۱۸ مرداد ماه ۱۳۹۳ وزیر علوم برای پاسخ به سئوالات نمایندگان در بهارستان حاضر شد. نمایندگان دو شرط را برای استیضاح نشدن او بر شمردند: اخراج دانشجویان ستاره‌دار که به دانشگاه بازگشته‌اند و اخراج افرادی که در حوادث سال ۸۸ فعال بوده و دستگیر هم شدند و هم‌اکنون در پست‌های کلیدی وزارت علوم سمت دارند.

اما وزیر علوم زیر بار این دو شرط نرفت و نمایندگان به‌این ترتیب مصمم به اجرای استیضاح شدند. در آن اوایل که تازه فرجی دانا به صندلی وزارتخانه علوم و فناوری تکیه زده بود، چون مخالفان و منتقدان دولت دست خالی بودند تنها به دادن کارت زرد به وزیر علوم دولت روحانی اکتفا کردند و اکنون بعد از گذشت یک سال ناکام بودن در اثبات ایرادات آموزشی خود به وزارت علوم دولت یازدهم، منتقدین و مخالفین برای زیر تیغ قرار دادن رضا فرجی دانا، متوسل به روش‌های سیاسی شدند و در این کار هم موفق عمل کردند. 

وزارتخانه چالش برانگیز

نگاه متفاوت به دانشگاه در میان سیاستمداران ایرانی و تفاوت دیدگاه و آرا و نظارت محافظه کاران در مقابل اصلاح طلبان در مقابل این نهاد آکادمیک، همواره وزارت علوم را به وزارتخانه‌ای چالش برانگیز تبدیل کرده است. با وجود اینکه منتقدان دولت تدبیر و امید در بخش‌های مختلفی سعی در سنگ اندازی جلوی قدم‌های تیم دولت داشتند اما این بار جدی‌ترین گام خود را در این رابطه برداشتند؛ استیضاح رضا فرجی دانا وزیر علوم دولت یازدهم.

این استیضاح اولین استیضاح در دولت یازدهم بود. منتقدان و مدافعان استیضاح وزیر علوم دولت یازدهم معتقد بودند که فشار بر فرجی دانا جنبه سیاسی دارد اما در مقابل استیضاح‌کنندگان که امثال افرادی چون علیرضا زاکانی و الیاس نادران هستند و البته جزو مرکزیت پیگیری استیضاح وزیر علوم بودند آن طور که می‌گفتند نگران وضع دانشگاه شده بودند. پیش‌تر عباس مقتدایی یکی از استیضاح کنندگان به روزنامه اعتماد گفته بود که «منتقدان رضا فرجی دانا هر طور شده جلوی ادامه کار او را می‌گیرند تا وزارت علوم بیشتر از این حاشیه ساز و هزینه آفرین نشود.» که البته در این امر موفق شدند. 

دکتر رضا فرجی دانا، دکترای مهندسی برق دارد و عضو هیات علمی دانشگاه تهران است. او در دولت دوم محمد خاتمی به مدت سه سال، ریاست دانشگاه تهران را بر عهده داشت. پس از آن‌که مصطفی معین، وزیر علوم وقت، به منظور ثبت نام در انتخابات ریاست جمهوری از سمت خود استعفا کرد، رئیس‌جمهور وقت رضا فرجی‌دانا را برای تصدی وزارت علوم به مجلس معرفی کرد اما نمایندگان مجلس به وی رای اعتماد نداند. در جلسه رای اعتماد فرجی دانا در زمان معین، نورالدین پیرموذن، احمد پورنجاتی و ناصر قوامی به عنوان مخالف و الهه کولایی، سید شمس الدین وهابی، سیدعلی محمد یثربی و محمدحسن ابوترابی به عنوان موافقین او صحبت کردند.