نیمی از یارانه ها بیهوده پرداخت می شود / هشدار نسبت به تله های رفاه کلاسیک و بحرانی شدن رفاه
محمد‌حسین شریف‌زادگان در گفت‌وگو با اقتصاد نیوز با تاکید بر اینکه از دولت آقای روحانی انتظار می‌رفت توجه ویژه‌ای به مباحث امور رفاه اجتماعی داشته باشند، اظهار کرد: ادغام وزارتخانه‌های تعاون ، کار و رفاه در هم کار صحیحی نبوده و نباید در کشور ما که جمعیت انبوهی دارد و مشکلات رفاه اجتماعی از مسائل درجه اول جامعه است این اقدام انجام می‌شد.
دانشیار توسعه اقتصادی دانشگاه شهید بهشتی تاکید کرد: باید توجه داشته باشیم وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تلفیقی از سه وزارتخانه است. امور تعاون بیشتر با اقتصاد سروکار دارد. کار در مقوله روابط کار فعالیت دارد. در مقابل رفاه اجتماعی هم با مسائل اجتماعی و اقتصادی در زمینه توسعه و هم با مباحث رفاه اجتماعی در ارتباط است.
او افزود: آن وقت تصور کنید به یکباره دولتی تصمیم می‌گیرد این وزارتخانه‌ها را در هم ادغام کند؛ طبیعی است که از کارآمدی آنها کاسته می‌شود. متاسفانه در این‌گونه ادغام‌ها دقت و مطالعات کارشناسی وجود نداشته است.
وزیر رفاه دولت اصلاحات با تاکید بر اینکه دولت قبل بدون توجه به عواقب و تبعات این امر دست به ادغام زد که امروزه باعث شده چالش‌های هر یک از این بخش‌ها افزایش یابد، تصریح کرد: هر یک از این بخش‌ها وظایف گسترده‌ای را برعهده دارند و نمی‌توان تمام مسائل مربوطه را به دست یک وزیر سپرد و انتظار داشت در عملکرد این وزارتخانه‌های در هم مشکلی رخ ندهد.
این استاد دانشگاه معتقد است: از زمانی که این وزارتخانه‌ها ادغام شده‌اند به شکلی از کارآمدی بخش رفاه اجتماعی کاسته شده است. حال بگذریم که در بخش‌های تعاون و کار نیز مشکلات کم نیستند. در حقیقت با تجمیع این نهادها مشکلات را روی هم انباشته‌ایم و رفاه اجتماعی که یکی از مهم‌ترین موضوعات اداره جامعه در کشور ماست صدای مستقلی در دولت و مجلس ندارد.
شریف‌زادگان در ادامه گفت: مسائل رفاه اجتماعی در ایران به اندازه‌ای اهمیت دارد و از پیچیدگی خاص و معضلات بسیاری برخوردار است که نیاز دارد یک دستگاه مستقل به اموراتش رسیدگی کند.
او افزود: به همین علت بود که سال‌ها پیش تصمیم گرفته شد وزارت رفاه و تامین اجتماعی تاسیس شود. چرا که این بخش در راهبری بیش از 30 درصد از تولید ناخالص ملی کشور و 30 درصد از بودجه کل کشور نقش دارد.
وزیر سابق رفاه با ابراز تاسف از اینکه با ادغام صورت‌گرفته سیاستگذاری در این زمینه در چند اتاق کوچک در نیم‌طبقه‌ای از وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی انجام می‌شود، تصریح کرد: این امر خود نشان می‌دهد رفاه اجتماعی چندان مورد توجه سیاستگذاران مربوطه نیست که تا این حد حجم فعالیت‌های این بخش را کاهش داده‌اند و در چند اتاق کوچک خلاصه کرده‌اند.
این استاد دانشگاه با تاکید براینکه دولت یازدهم هنوز فرصت تشکیلاتی و سیاستی پیدا نکرده که به مسائل رفاه اجتماعی کشور آن طور که شایسته مردم کشور است رسیدگی کند، گفت: البته تاکید می‌کنم نباید تقصیرها را به گردن دولت انداخت، به‌هرحال ارثیه‌ای است که از گذشته به آن رسیده و ناچار است راه‌حلی برای خروج از بحران در این بخش بیابد.
او ادامه داد: به عبارت دیگر به گفته داگلاس نورث، اقتصاددان مشهور ما همیشه درگیر و گرفتار گذشته تاریخی خود هستیم. اکنون نیز این اتفاق در گذشته افتاده اما ما هنوز با آن درگیریم.
به اعتقاد وزیر اسبق رفاه، وقتی منطق علمی و تجربی صحیح و کارشناسی بر تصمیم دولتی حاکم نباشد نتیجه نیز این می‌شود که سه وزارتخانه ناهمگون با جنس فعالیت‌های متفاوت در حوزه اقتصاد و جامعه درهم ادغام شوند و امروز بیشتر چالش‌ساز باشد تا اینکه بتواند امورات کشور را در هر یک از حوزه‌های مربوطه ساماندهی کند.
او افزود: اکنون شرایط واقعی این است که این سه وزارتخانه با هم در یک جا در حال فعالیت هستند و دچار ناکارآمدی شده‌اند. دولت باید چاره عاجلی در این زمینه در نظر بگیرد تا از بحرانی شدن مسائل رفاه اجتماعی جلوگیری کند.
شریف‌زادگان با تاکید بر اینکه ناکارآمدی بخش رفاه اجتماعی در گذشته به‌خوبی نمایان شده است، گفت: پرداخت یارانه‌ها در دولت قبلی که با هدف بهبود رفاه اجتماعی انجام می‌شد، نشان داد که این بخش با ضعف شدیدی مواجه است.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: اگر سیستم رفاه اجتماعی کشور کارآمد بود یارانه‌ها در مسیر صحیح، منطقی و عقلانی به کار گرفته می‌شد و به معضل ملی تبدیل نمی‌شد و تورم و رکود برجای نمی‌گذاشت. به طور مثال در سال 1391 که حدود 14 هزار میلیارد تومان عملکرد بخش عمرانی کشور بود در مقابل 43 هزار میلیارد تومان یارانه به مردم پرداخت شده است.
وزیر اسبق رفاه اعتقاد دارد که به‌طور قطع بیش از 50 درصد از یارانه نقدی بیهوده پرداخت می‌شد و متاسفانه اکنون نیز دولت مجبور است این روند اشتباه را ادامه دهد.
او ادامه داد: وقتی پولی بدون هزینه اثربخشی در کشور توزیع شود نه‌تنها به اتلاف منابع منجر می‌شود بلکه رویه‌های خطرناکی برجای می‌گذارد که کمترین آن رکود و کاهش فرهنگ کار و وابسته شدن مردم به اعانه‌های دولت است.
او با تاکید بر اینکه بی‌توجهی دولت به رفاه اجتماعی مسائلی چون فقر، آسیب‌های اجتماعی، بیکاری و نابرابری را به بار می‌آورد، تصریح کرد: در نتیجه این امر، رفاه اجتماعی جامعه را که محصول رشد و توسعه اقتصادی است و مردم آن را لمس می‌کنند به خطر می‌اندازد.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: در حقیقت زمانی که منابع خوب تخصیص قدرت خرید مردم کاهش یابد، زمینه رشد بیکاری و آسیب‌های اجتماعی افزایش می‌یابد و در مجموع رفاه اقتصادی مردم به خطر می‌افتد و این شرایط به دولت هشدار می‌دهد که وارد بحران شده است و باید برای برون‌رفت از این مساله بازنگری اساسی در مقوله رفاه اجتماعی داشته باشد.
شریف‌زادگان تاکید کرد: اهمیت مسائل رفاه اجتماعی در دنیا بسیار زیاد است، حتی دولت‌های مدرن در اروپا و آمریکا مهم‌ترین اولویت خود را در رسیدگی به مساله رفاه اجتماعی قرار داده‌اند. متاسفانه در ایران از این مساله غفلت شده و وزارتخانه تعاون، کار و رفاه اجتماعی به طور کلی در اولویت‌های دولت‌ها جایگاه پررنگی ندارد.
او افزود: شاید وزارتخانه‌های اقتصادی، صنعتی و اجرایی برای دولت‌های ایران از اهمیت بیشتری برخوردار باشند و رفاه اجتماعی را به‌عنوان مساله حاشیه‌ای و فرعی نگاه می‌کند. البته بخشی از این موضوع نیز به این مساله برمی‌گردد که ما هنوز دولت کارآمد و مدرن نداریم تا به عمق این مساله پی ببریم که لازمه رشد و توسعه اقتصادی توجه به رفاه اجتماعی در اولویت امور است.
وزیر اسبق رفاه ادامه داد: بخشی از این مسائل ریشه در گذشته دارد و لازم است دولت یازدهم ریشه‌های این مساله را آسیب‌شناسی کند و در جهت رفع مشکلات در مقوله رفاه اجتماعی اقدام کند. البته تاکید دارم دولت در توجه به رفاه اجتماعی باید از تله‌های رفاه اجتماعی کلاسیک و ناکارآمد بر حذر باشد.
شریف‌زادگان معتقد است: ما در ایران در زمینه رفاه اجتماعی سنتی عمل کرده‌ایم. نمونه آن کمک مستقیم به مردم است. دیگر در دنیا کمک مستقیم به افراد جامعه نمی‌شود زیرا انگیزه کار و تلاش در جامعه را از بین می‌برد. نمونه آن پرداخت یارانه بود.
او تاکید کرد: دستگاه‌هایی مانند کمیته امداد امام (ره) که به شکل سنتی به کمک مردم می‌پردازند باید روش‌هایشان اصلاح شود. در حال حاضر فشار زیادی به این نهادها وارد می‌شود و ناچارند به حجم بالایی از نیازهای افراد کم‌توان و نیازمند پاسخ دهند. اگر شیوه‌های رسیدگی به رفاه اجتماعی علمی، کارآمد و به روز شود دیگر نیازی نیست در قالب کوپن، یارانه و سبد کالا به اقشار نیازمند کمک کنیم.
وزیر اسبق رفاه تصریح کرد: رفاه اجتماعی نیازمند رشد و توسعه کارآفرینی در کشور است. اگر به کارآفرینان در این عرصه بها داده شود آنها می‌توانند به بازوی اصلی در جهت توسعه این بخش تبدیل شوند. در این زمینه بیشتر می‌بایست بر توانمندی‌های اجتماعی و اقتصادی مردم تکیه شود.
او افزود: از طرفی نیز تعامل دو‌طرفه میان سیاست‌های کلان اقتصادی و سیاست‌های رفاه اجتماعی برقرار شود. این‌گونه نباشد که این دو بخش رقیب یکدیگر باشند. چرا که تضاد در سیاست‌ها باعث ضربه زدن به این بخش خواهد شد. باید نگاه‌های قدیمی و کهنه در مقوله رفاه اجتماعی را کنار بگذاریم بنابراین نیاز است دولت تغییرات اساسی در این عرصه ایجاد کند.
شریف‌زادگان با تاکید بر اینکه دولت باید برنامه‌ای برای حرکت به سمت رفاه اجتماعی مدرن داشته باشد، گفت: ابتدا قبل از هر عملی نیاز است که بازنگری نسبت به گذشته انجام دهد. نمی‌توان به همین سادگی از کنار این مساله عبور کرد و تنها بگوییم رفاه اجتماعی مقوله دست چندم بوده و اکنون اقتصاد کشور با مشکلات بسیاری مواجه است و آن را در حاشیه قرار دهیم.
این استاد دانشگاه تاکید کرد: گاهی دیده شده سیاستگذاران اقتصادی تصور می‌کنند رفاه اجتماعی امری کمونیستی و عقب‌مانده است. در حالی که مقوله رفاه اجتماعی مدرن برای دولت‌های امروزی از اولویت اول برخوردار است.
او با بیان اینکه محصول رشد و توسعه اقتصادی همانا رفاه اجتماعی است، گفت: دولت اگر به دنبال رشد و توسعه اقتصادی است همزمان با توجه به بخش‌های صنعتی خود باید به رفاه اجتماعی نیز توجه ویژه داشته باشد. توسعه اقتصادی در پرتو توسعه رفاه اجتماعی رخ می‌دهد. این دو لازم و ملزوم یکدیگر هستند.
شریف‌زادگان تصریح کرد: مردم نیز رفاه اجتماعی را بیشتر حس می‌کنند. وقتی در این زمینه با احساس از دست دادن رفاه اجتماعی مواجه شوند به شکل‌های مختلف واکنش نشان می‌دهند. نمونه آن افزایش آسیب های اجتماعی در جامعه‌ای است که با مشکلات اقتصادی مواجه است.
