جای خالی غذاهای سالم
در حالی که در بسیاری از کشورهای دنیا مشتری می‌تواند غذای کم کالری و یا پرکالری، پرچرب یا کم چرب و کم نمک را ببیند. ولی در ایران چه غذاهای نیمه آماده و چه غذاهای آماده ما چربی و کالری زیادی دارد.
در ایران غذا عمدتا به دو دسته تقسیم می‌شود؛ غذای سالم و غذای ناسالم، یعنی پرکالری و کم کالری است. در این میان شرکت‌ها و کارخانه‌هایی که غذاهای آماده عرضه می‌کنند؛ عمدتا غذاهای پر کالری و پر چربی تولید می‌کنند. البته در ایران ما برندهای تجاری غذایی مثل دنیا نداریم؛ ولی برخی برندهای مواد غذایی ما مثل هانی یا و فارسی توانستند در کل کشور جا بیفتند و عرضه‌ای در سطح کشور داشته باشند. این غذا‌ها و غذاهای نیمه آماده کنسروی به دلیل اینکه افزودنی ندارد در مقایسه با سوسیس، کالباس و فرآورده‌های گوشتی که افزودنی زیادی دارند و جزو غذاهایی سالم‌تر به شمار می‌آیند. ولی در مجموع چون عمدتا غذاهای چرب و پرکالری هستند؛ نمی‌توان بر آن‌ها برند غذای سالم را زد. اصولا شرکت‌ها و کارخانه‌های تهیه غذا برای اینکه محصول لذیذی به مشتری عرضه کنند، غذایی چرب و نمکی تهیه می‌کنند.
در ایران گذشته از اینکه مراکز تهیه غذا، رستوران‌های و فست فودهای غذاهای پرکالری سرو می‌کنند. حق انتخابی زیادی برای مشتری قال نیستند؛ بدین معنی که هر فرد به ندرت در رستورانی می‌تواند برود که غذای پرکالری و کم کالری را در کنار هم داشته باشد تا یکی از آن‌ها را انتخاب کند. درحالی که در بسیاری از کشورهای دنیا مشتری می‌تواند غذای کم کالری و یا پرکالری، پرچرب یا کم چرب و کم نمک را ببیند. ولی در ایران چه غذاهای نیمه آماده و چه غذاهای آماده ما چربی و کالری زیادی دارد. مثلا یک پرس پلو خورشت ۶هزار و ۳۰۰ کالری دارد. یک پیتزا تک نفره در هرجای دنیا حاوی هزار و۲۰۰ کالری است؛ یک لیوان نوشابه نیز ۱۰۰ کالری دارد؛ این‌ها غذاهای پرکالری است.
برای کاهش مصرف آن هم در ایران کار زیادی صورت نگرفته؛ برای تهیه غذاهای کم کالری هم کار زیادی انجام نشده است.
البته یکی دو شرکت تهیه غذا مثل هانی غذاهای رژیمی عرضه می‌کند ولی آن هم خیلی محدود است و همه‌گیری لازم را ندارد. در مقابل کشور آمریکا روی این موضوع زیاد کار کرده و برچسب غذاهای کم کالری و پرکالری دیده می‌شود. کار آن‌ها برخلاف ما کاملا علمی است و اطلاعاتی که روی برچسب غذا‌ها نوشته شده اضافه و غیرقابل خواندن نیست. در نصب برچسب یک اصل وجود دارد که اگر ماده‌ای زیر ۵ درصد نیاز غذایی را تامین کند نوشته نشود؛ اما برچسب‌های ما دربرگیرنده انواع ویتامین و اطلاعاتی است که ضرورتی برای آن وجود ندارد. گذشته از این در رستوران‌های آمریکا به مردم حق انتخاب داده می‌شود که غذای رژیمی و یا غیر رژیمی بخورند. در آنجا مشتری می‌تواند ناهار ۲۰۰ کالری صرف کند. البته مردم آنجا پرخور و زیاده خور هستند و به‌رغم وجود برچسب‌ها، غذاهای پرکالری مصرف می‌کنند.
در بین کشورهای دنیا سوئد نیز روی غذاهای کم کالری کار کرده است. این کشور پروژه‌ای بزرگی را در مورد بیماری‌های مزمن، بیمارهای قلبی و عروقی انجام داده که در آن برنامه موفق بوده است. ولی در مجموع الگوی سالم غذای، الگوی غذای مدیترانه‌ای است. کشورهایی که در اطراف دریاچه مدیترانه هستند مثل یونان، قبرس، بخش‌هایی از ترکیه و ایتالیا و لبنان. در غذای مدیترانه‌ای حجم مصرف غلات، میوه و سبزی زیاد و در مقابل گوشت بسیار کم است. روغن مصرفی آن نیز زیتون است.
موادغذایی که در ایران نیز وجود دارد و با برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری درست می‌توان ذائقه مصرفی مردم را اصلاح کرد. در واقع ما نیاز به یک عزم ملی در حوزه تغذیه داریم؛ عزمی که فعلا وجود ندارد. حتی متولی واحدی در امر تغذیه در کشور نداریم و وزارتخانه‌های کشاورزی و بهداشت و حتی برخی سازمان‌ها خود را متولی غذا کشور می‌دانند! درنتیجه ایجاد هماهنگی بین آن‌ها بسیار سخت است.
بر این اساس الگو و سبد غذایی مطلوبی را که انستیو تغذیه آماده کرده و به وزارت بهداشت داده، اجرا نشده است. درحالی که اگر ما متولی واحدی داشته باشیم و در کنار آن دولت مجوز تاسیس و فعالیت شرکت‌ها و کارخانه‌های تولید غذا را منوط به اجرای اصول و استانداردهایی که انستیتو تغذیه و وزرات بهداشت برای تعیین میزان کالری و چربی محصول را کند، می‌توان امیدوار بود محصول تولیدی شرکت‌ها و کارخانه‌های غذای آماده بهبود پیدا کند. در نهایت جامعه به سمت مصرف غذای سالم پیش برود.
* متخصص تغذیه
