صعود مناسبات اقتصادی ایران و عراق از پله روابط سیاسی

به گزارش «اقتصادنیوز» پس از سفر هفته گذشته رئیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق به تهران این بار نوبت مقامات ایرانی است که در راس هیاتی بلندپایه به بغداد سفر کنند. هیاتی که به ریاست علی لاریجانی و با حضور حسین امیرعبدالهیان معاون عربی و آفریقایی وزارت امورخارجه، علاء الدین بروجردی رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس و برخی از مقامات اجرایی و قانونگذاری کشور صورت می‌گیرد و هدف آن به گفته رئیس مجلس رایزنی پیرامون تروریسم بدخیمی است که منطقه به ویژه کشورهایی نظیر عراق و سوریه را بدان گرفتار کرده است؛ اشاره علی لاریجانی به عملکرد گروه‌هایی نظیر داعش است که با فعالیت در کشورهایی که عمق استراتژیک ایران در آن‌ها رقم می‌خورد، سعی در به چالش کشیدن سیاست‌های تهران دارند. گروه‌هایی که با حمایت‌های مالی و معنوی برخی از کشور‌ها، منطقه را با هرج و مرجی اساسی مواجه کرده و براساس آنچه جواد ظریف می‌گوید نه تنها در برابر شیعه، سنی و کرد بلکه به مقابله با جهان برخاسته است.

رویارویی مشترک تهران و بغداد با داعش
وزیر امور خارجه که در ماه جاری میزبان مقاماتی از ۴۰ کشور جهان در اجلاس بین‌المللی «جهان علیه خشونت و افراط‌گری» بود، در دیدار با ابراهیم جعفری، همتای عراقی خود می‌گوید: عراق به مثابه پلی برای برقراری ثبات، صلح و برادری در منطقه است و ایران اولین کشوری بود که برای کمک به عراق و مردمش (پس از حمله داعش) به پا خاست و به این کشور کمک‌های لازم را برای مقابله با داعش ارائه کرد.

لزوم بهره گیری از کمک‌های تهران در مبارزه با این گروه افراطی، بخشی از رایزنی‌های حسن روحانی با حیدر العبادی نخست وزیر تازه به عرصه رسیده عراق بود. وی که پس از کش و قوس‌های فراوان و با حمایت‌های ایران در راضی کردن نوری المالکی برای کناره گیری از قدرت توانست بر مسند اجرایی این کشور تکیه زند در نخستین سفر رسمی خود به تهران می‌گوید: موضع ایران در تقدیم مشورت‌ها و کمک‌های ارسالی برای ملت عراق، باعث شد بتوانیم جلوی پیشروی تروریست‌ها را بگیریم.

به نظر می‌رسد اظهارات نخست وزیر عراق متوجه فعالیت‌های نیروهای سپاه قدس در عراق در جهت شکسته شدن حصر آمرلی و آزادی دیگر شهرهای این کشور باشد. این نیرو‌ها با کمک‌های مستشاری به پیشمرگ‌ها و نظامیان عراقی در جنگی نیابتی با داعشی‌ها شرکت داشتند و در آخرین دور از فعالیت‌های خود سنجار را هم از حضور اعضای این گروه تروریستی پاک کردند.

حضور نیروهای فرامنطقه‌ای سپاه در کشورهایی چون عراق و سوریه که بنا بر درخواست رسمی مقامات این کشور‌ها صورت گرفته است را می‌توان در قالب ائتلاف جدیدی که سنگ بنای آن در سفر اخیر وزرای خارجه عراق و سوریه به تهران بنا گذاشته شد، مورد ارزیابی قرار داد. ائتلافی که شاید اهدافی یکسان با ائتلاف عربی و آمریکایی برخی از کشورهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای داشته باشد، اما در واقع به نوعی رودرویی با کشورهایی است که خود بانی و حامی تشکیل گروه‌هایی چون داعش و یا جبهه النصره بوده‌اند. موضوعی که روحانی در دیدار با العبادی نیز به آن اشاره می‌کند و می‌گوید: جمهوری اسلامی ایران به عنوان وظیفه شرعی و وظیفه همسایگی و برادری خود به عراق کمک کرده و کمک خواهد کرد؛ ما در این کمک نه از کسی اجازه گرفته‌ایم و نه اجازه خواهیم گرفت و نه اجازه خواهیم داد که کشوری بخواهد در روابط ایران و عراق دخالتی کند.

اقتصاد دغدغه مشترک ایران عراق
مناسبات ایران عراق پس از سرنگونی صدام حسین علاوه بر روابط سیاسی در بحث‌های اقتصادی نیز با رشد قابل توجهی همراه بود. در سال گذشته حجم همکاری‌های اقتصادی، شامل؛ ترانزیت، صادرات برق ایران به عراق، فروش گاز و صدور خدمات فنی و مهندسی، به بیش از ۱۲ میلیارد دلار و روابط بازرگانی کالاهای غیر نفتی دو کشور نیز به ۶ میلیارد دلار رسید. بر اساس آمار گمرک این مناسبات در هشت ماهه سال جاری در بخش صادرات بیش از ۴ میلیارد و در بخش واردات به رقم ۴۷ میلیون دلار رسید. با وجود آنکه میزان حجم صادرات ایران به عراق بسیار بیشتر از میزان واردات آن است اما باید توجه داشت که عراقی‌ها از حیث گردشگری زیارتی اتباع ایرانی سالیانه میلیون‌ها دلار کسب درآمد می‌کنند؛ به طوری که تنها در اربعین حسینی سال جاری نزدیک به دو میلیون نفر از مرزهای زمینی و هوایی ایران راهی کربلا و نجف شدند.

ایران و عراق علاوه بر روابط اقتصادی و سیاسی در مناسبات فرهنگی نیز مشترکات فراوانی با یکدیگر دارند. برخورداری از دین و مذهب مشترک و قرارگرفتن مرقد بسیاری از ائمه معصومین در خاک عراق تحولات این همسایه غربی را برای بسیاری از مردم ایران مهم و حیاتی کرده است.

ایران و عراق کشورهایی هستند که اگرچه جنگ و ستیزی هشت ساله را در کارنامه مناسباتی خود دارند اما حالا با درک تمایل دشمنان مشترک برای به زیرکشاندن سیاست‌های دوجانبه‌شان، در تلاش برای ایجاد اتحادی مستحکم در قبال کشورهایی دارند که با تامین منابع مالی گروه‌های تروریستی سعی در ایجاد و آشوب در منطقه و به انحطاط کشاندن امنیت ملی‌شان دارند.