تشکیک به دارایی‌ها بلوکه شده وارد نیست
اگرچه همه دارایی‌های ارزی بانک مرکزی در دفاتر قانونی ثبت و در صورت‌های مالی افشاء می‌شود اما بانک مرکزی هیچ گاه رقم ذخایر ارزی را در آمارهای خود اعلام نمی‌کند. بنابر عرف آماری و حتی نرم فنی مباحث مربوط به اعلام آمار رسمی، بانک مرکزی تنها نهاد انتشار آمار اقتصادی در کشور است و شنیدن صداهای مختلف آن‌هم به صورت قطعی در خصوص مبلغ دارایی‌های بلوکه شده موضوعی غیر حرفه‌ای است که از سوی برخی شخصیت‌ها و نهادها انجام می‌شود.
موضوع دیگر اما اختلاف‌نظر درباره میزان دارایی‌های بلوکه شده ایران و تعاریف مختلفی است که افراد و مقامات در این مورد از «دارایی‌های بلوکه شده» دارند. موضع‌گیری برخی افراد نشان آن است که آنها تفاوتی میان دارایی‌های بانک مرکزی و دارایی‌های دولت قائل نشده‌اند و برخی دیگر نیز تفاوتی میان دارایی‌های بلوکه شده و دارایی‌های غیرقابل‌انتقال قائل نشده‌اند. عده‌ای دیگر از افراد نیز میان دارایی‌های حاصل شده و دارایی‌های آتی دولت و بانک مرکزی تفاوتی در نظر نگرفته‌اند. تعریف این مفهوم و بررسی زوایای مختلف آن می‌تواند به وضوح بیشتر این مقوله کمک کند.
تفاوت دو مفهوم «ذخایر ارزی» با «دارایی‌های ارزی» موضوعی است که نباید در این مقوله از نظر دور داشت. منابع بانک مرکزی که با اجرای برنامه جامع اقدام مشترک آزاد می‌شوند و قابل استفاده خواهند شد، بالغ بر 23 میلیارد دلار است. 6 میلیارد دلار هم از منابع بلوکه شده دولت که وجوه حاصل از صادرات نفت است، آزاد می‌شود و به حساب بانک مرکزی واریز خواهد شد. به این ترتیب وجوه آزاد شده و قابل دسترسی بالغ بر 29 میلیارد خواهد شد.
به این رقم 22,4 میلیارد دلار وثیقه در چین برای تأمین مالی پروژه‌ها، حدود 24.5 میلیارد دلار سپرده‌گذاری انجام شده نزد شرکت زیرمجموعه وزارت نفت (این مبلغ صرف پروژه‌های نفتی شده است اما اکنون توانایی بازپرداخت ندارند و در قانون بودجه سال جاری 2 سال امهال گرفته‌اند)، حدود 10 میلیارد دلار سپرده نزد بانک‌های ایرانی (این مبلغ به موجب قوانین و مصوبات مراجع مختلف مصرف شده و قابلیت بازیافت آنها محل تردید است)، 3,7 میلیارد دلار اوراق قرضه مسدودی ناشی از حکم دادگاه و همچنین وجوهی که در اختیار بوده، اضافه می‌شود و به این ترتیب موضوع روشن خواهد شد.
به علاوه باید به این نکته هم توجه داشت که نوسان نرخ برابری دلار در مقابل سایر اسعار، عامل مهم و تأثیرگذاری بر محاسبه مجموع ارزش ذخایر است. ذخایر ارزی ما به دلار نیست و در قالب سایر ارزها نگهداری می‌شود. دلار در طول سال گذشته و امسال در مقابل اکثر اسعار مطرح دنیا تقویت شده است. به طور مثال در قابل یورو 18 درصد، ین ژاپن 22 درصد، وون کره 1 درصد، روپیه هند 5 درصد و یوان چین 1.4 درصد تقویت شده است. نتیجه این تقویت، کاهش ارزش ذخایری است که به ارزهای غیر از دلار نگهداری شده‌اند.
ایران در حال حاضر قابلیت جذب 150 میلیارد دلار سرمایه خارجی را دارد و راهبرد ما جذب سرمایه‌گذاری و اعتبارات خارجی اعم از کوتاه‌مدت، میان مدت و بلند مدت است. به همین خاطر نیز در تلاش هستیم شرایط لازم برای دریافت اعتبارات میان مدت و بلند مدت نیز در حداقل زمان ممکن فراهم شود.
ساز و کارهای مختلفی برای سرمایه گذاری وجود دارد. معمولاً سرمایه‌گذار همه سرمایه لازم را در اختیار ندارد و بخشی از سرمایه را از بانک‌ها، مؤسسات مالی و سرمایه‌گذاران خرد در بازارهای مالی جمع می‌کند. بازپرداخت منابع نیز از محل عواید و بازدهی طرح تأمین می‌شود.
راه‌اندازی واحدهای تولیدی از اولویت‌های اول بانک مرکزی است به همین خاطر تأمین مواد اولیه، ملزومات و قطعات مورد نیاز آنها از طریق گشایش اعتبارات اسنادی یوزانس و همچنین تأمین خطوط اعتباری کوتاه مدت که در گذشته مرسوم بوده است، احیاء خواهد شد. چنانچه حتی قبل از حصول توافق نیز گشایش اعتبارات اسنادی یوزانس در چارچوب شرایط موجود مجاز بود و طبیعتاً با رفع تحریم‌ها با شرایط مناسب تری انجام می‌شود.
بانک مرکزی درصدد است ضمن برقراری کارگزاری با بانک‌های بین‌المللی و ارتقای سطح روابط بانکی و استانداردهای حاکم بر بانک‌های داخلی، شرایط لازم را برای تعاملات مالی، پولی و اعتباری با بانک‌های خارجی فراهم کند تا حجم اعتبارات دریافتی را به سطح بالاتر از گذشته برساند.
*معاون ارزی بانک مرکزی
