مصائب عجیب سازمان تامین اجتماعی/روایت میلیاردها تومان دارایی ضایع شده/آسیبها بیش از بریزوبپاشهای اعلام شده است
ابراهیم علیزاده: نگران است و در عین حال امیدوار. نگران اعتماد و امنیت اجتماعی که از نگاه او خدشهدار شده و امیدوار به آنکه بتواند بخشی از این درد را التیام ببخشد. حدود دو سالی میشود که کلید اتاقهایی را به او سپردهاند که تا پیش از آن هرروز یکی از آنها خبرساز میشدند. یک روز فیلمی از یکی از این اتاقها در صحن علنی مجلس پخش میشد که به صورت مخفیانه از مکالمه سعید مرتضوی با فاضل لاریجانی ضبط شده بود، روزی دیگر خبری منتشر میشد که در این اتاقها بابک زنجانی در خدمت مدیر عامل وقت این سازمان بوده تا تبادلات مالی انجام دهد. اتفاقاتی که بعد از گذشت چند سال هنوز هم مسئولان این سازمان را آزار میدهد.
تقی نوربخش که از ششم شهریور ماه دو سال پیش صدارت سازمان تامین اجتماعی را برعهده گرفته هم هنوز از آسیبهای آن اتفاقها سخن میگوید؛ از خدشهدار شدن امنیت اجتماعی که به زعم او، هدف اصلی سازمان تامین اجتماعی تولید همین مولفه امنیت اجتماعی است تا تحت تاثیر قرار گرفتن مبانی بیمهای سازمان تامین اجتماعی.
ریشهیابی این نگرانیهای او هم کار چندان سختی نیست. بیشتر شدن مصارف سازمان تامین اجتماعی از منابع آن در سالهای 86 به بعد، افزایش بدهیهای دولت به سازمان تامین اجتماعی از چهار هزار و 200 میلیارد تومان سال 84 به 60هزار میلیارد تومان در پایان دولت احمدینژاد، واگذاری شرکتهای زیانده به سازمان تامین اجتماعی بابت رددیون دولت، بروز تخلفاتی در واگذاری بخشی از داراییهای این سازمان مانند فروش یک زمین 400 میلیارد تومانی با قیمت 40 میلیارد تومان در دولت سابق، منجمد شدن بخشی از داراییهای این سازمان و تخلفات دیگری مانند پرونده مربوط به ارتباط بابک زنجانی با این سازمان، همه اتفاقهایی است که باعث شده نوربخش را نگران اعتماد بین سازمان و صاحبان اصلی آن یعنی کارگران و کارفرمایان کند. به همین دلیل است که وی از اعتماد از دست رفتهای سخن میگوید که به نظر میرسد در این دو سال همه ماموریتش احیای این اعتماد بوده است.
به گزارش اقتصادنیوز، او در گفتوگوی مفصلی که با تجارتفردا داشته، برای نشان دادن این موضوع با مصداق سخن میگوید. معلوم است که اعداد را خوب میشناسد. توضیح میدهد که کسری پنج هزار میلیارد تومانی سالانه سازمان تامین اجتماعی را چگونه در سال گذشته به صفر یا حداکثر به هزار میلیارد تومان کاهش داده است. توضیح میدهد که چگونه بدهیهای دولت به سازمان تامین اجتماعی در دوران احمدینژاد از پنج هزار میلیارد تومان به 60 هزار میلیارد تومان رسید و سپس در دوران دولت یازدهم هم در حالی به 90 هزار میلیارد تومان رسیده که قرار است در برنامه ششم توسعه همه این بدهیها مستهلک شوند. توضیح میدهد برای شرکتهای زیانده و هزار میلیارد تومان دارایی منجمد سازمان تامین اجتماعی چه برنامهای دارد و از طرف دیگر چگونه توانسته برخی داراییهای از دست رفته سازمان تامین اجتماعی مانند یک زمین 400 میلیارد تومانی را به این سازمان برگرداند. به همین دلیل هم است که در نهایت میگوید: من فکر میکنم این اعتمادسازی تا حدود زیادی بازآفرینی شده است. با این حال برخی از آسیبها را قابل ترمیم نمیداند. شاید به همین دلیل هم است که میگوید:«شما تصور کنید در این اتاقی که من الان دارم با شما صحبت میکنم، یک دوربین مخفی نصب کرده باشم و بعد از حضرتعالی فیلمبرداری کنم و بروم در صحن مجلس این را پخش کنم، چه خواهد شد؟ این اتفاقها آثاری بر روی اعتمادسازی سازمان و شرکای اجتماعیاش، بیمهشدگان، کارگران، مردم و حتی پرسنل خود سازمان میگذارد که من فکر نمیکنم قابل ترمیم باشد.» 
بخشهایی از گفتوگوی تجارتفردا با وی را میخوانید:
*از سال 86 از نقطه سر به سری در سازمان تامین اجتماعی گذشتهایم؛ یعنی در واقع دیگر مجبور بودیم یا مصارف خود را کنترل کنیم یا کمبود منابع را با سه روش جبران کنیم. در واقع در سالهای اخیر با این سه روش کسریها می توانست جبران شود. یا فروش سرمایه انجام بگیرد که خط قرمز صندوق بیمه است. یا ممکن است در این سالها تسهیلات بانکی برای پرداخت تعهدات گرفته شده باشد یا اینکه تعهدات را انجام ندادهایم.
*500 میلیارد تومان در اواخر دولت دهم برای پرداخت عیدی سال 91 گرفته شده بود و سودی حدود 150 میلیارد تومان هم روی آن آمده بود که تازه ما سه هفته پیش توانستیم آن را تهاتر کنیم.
*در واقع سال گذشته اولین سالی بود که بیش از نرخ تورم میزان مستمری را افزایش دادیم تا بتوانیم جبران مافات قبل را کنیم. مثل خیلی از مافات دیگری که دولت جناب آقای روحانی دارد جبران میکند.
*ما تنها در خرداد ماه امسال حدود 4200 میلیارد تومان مصارف داشتیم که این رقم برای سه ماهه ابتدایی امسال به حدود 11 هزار و 500 میلیارد تومان میرسد. این میزان معادل حدود 27، 28 درصد کل منابع تخصیص داده شده کشور در این مدت سه ماهه است.
*سازمان تأمین اجتماعی دو خصوصیت ویژه دارد؛ اولاً اینکه میزانالحراره اقتصاد کشور است، دوما اینکه در این جنگ تمام عیار اقتصادی سنگر اول دفاعی در مقابل حملاتی است که در این جنگ وارد میشود. شما شاهد بودید در دورهای که حقوق کارمندان بعضی از وزارتخانهها با چند روز تأخیر پرداخت میشد ما یک روز هم تأخیر در پرداخت مستمری نداشتیم.
*از سال 54 تا سال 84 یعنی 30 سال مجموع بدهی دولت به این سازمان چهار هزار و 200 هزار میلیارد تومان بود اما از سال 84 تا سال 92 این رقم به 60 هزار میلیارد تومان رسید. یعنی در 30 سال میزان بدهی دولت به سازمان تامین اجتماعی چهار هزار و 200 میلیارد تومان بود و در هشت سال از 84 تا 92 این میزان 55 هزار میلیارد تومان بوده است.
*اگر تعهدات همچنان رو به صعودی باشد و ما از آن نقطه سربه سری بگذریم دیگر وضعیت خیلی خطرناک است. حتی اگر تعهدات هم داده شود و ما از نقطه سر به سری بگذریم باز هم وضعیت بسیار خطرناک است.
*تا پیش از این در سرمایهگذاریهای سازمان تامین اجتماعی از گاوداری وجود داشته تا لوازم الکترونیک، نفت، گاز، سیمان، دارو و... که اینها در واقع باید اصلاح ساختار شوند و بعد وارد عرصههایی شویم که هم به توسعه ملی کمک کند و هم حاشیه ریسک کمتری داشته باشد.
*روند کارها بیشتر به سمت بازار بورس باید باشد، چرا که قابلیت نقدشوندگی و حاشیه ریسک کمتر در این روش وجود دارد. این منابع برای سازمان تامین اجتماعی ذخایر محسوب میشوند و به همین دلیل ما نمیتوانیم با این ذخایر دست به کارهای اقتصادی با ریسک بالا و سود بالا بزنیم.
*طبق قانون تأمین اجتماعی در صورتی که کارفرمایی مشکلاتی داشته باشد سازمان مختار و مجاز است که بخشی از اینها را به صورت املاک و مستغلات دریافت کند. یعنی در واقع تهاتر کند. طبیعتاً در سالهای متوالی این املاک که تجمیع پیدا کردند، حالا به نوعی فریز شدهاند که برای آن برنامههای فروش در نظر گرفته شده است.
*از آنجایی که امنیت اجتماعی مهمترین تولید سازمان تامین اجتماعی محسوب میشود ما هم سعی کردیم که این سازمان را از حاشیهها خارج کنیم.
*معاملهای انجام شده بود که 200 میلیارد تومان را تضییع کرده بودند که اکنون این دارایی به سازمان تامین اجتماعی برگشته است. یا زمینی که قیمتش 400 میلیارد تومان بود و به 40 میلیارد تومان فروخته و حتی تصرف شده بود را ما توانستیم برگردانیم.
*آسیبهایی که به سازمان تامین اجتماعی به دلیل رعایت نشدن منطق بیمهای و معادلات بیمهای حاکم بر صندوق بیمه اجتماعی شد، بیش از این بریز و بپاشهایی است که در گزارش تحقیق و تفحص به آنها اشاره شده است.
*چکهای سازمان تامین اجتماعی به بابک زنجانی، هنوز به سازمان عودت داده نشده و بر روی این چکها یکسری پردازشهایی انجام شده که آنها هم بحثهایی است که پرونده آن را سازمان دارد دنبال میکند.
* تصور کنید در این اتاقی که من الان دارم با شما صحبت میکنم، یک دوربین مخفی نصب کرده باشم و بعد از حضرتعالی فیلمبرداری کنم و بروم در صحن مجلس این را پخش کنم، چه خواهد شد؟ این اتفاقها آثاری بر روی اعتمادسازی سازمان و شرکای اجتماعیاش، بیمهشدگان، کارگران، مردم و حتی پرسنل خود سازمان میگذارد که من فکر نمیکنم قابل ترمیم باشد.
*آمارهای ما بیانگر رشد اشتغال در دولت آقای دکتر روحانی است. آن طور که ارزیابیهای ما نشان میدهد تعداد بنگاههایی که در دولت روحانی ایجاد و کارآفرینی شده بیش از بنگاههایی است که با مشکل تولید روبهرو بودهاند.
متن کامل این گفت وگو را در شماره 139 هفته نامه تجارت فردا می توانید بخوانید.
