دست‌اندازهای بخش خصوصی در حوزه پتروشیمی/چرا پروژه‌های پتروشیمی پیشرفت نمی‌کنند؟
علی فاطمی در گفت‌وگو با اقتصادنیوز در خصوص موانع توجه به اقتصاد داخلی و مشکلاتی که در پروژه‌های پتروشیمی دیده می‌شود، گفت:وزارت نفت پیش از این بر پروژه‌ها مدیریت داشت که این مدیریت از طریق بخش‌های مختلف از جمله نفت، پتروشیمی یا گاز صورت می‌گرفت. از اوایل دولت قبل، بسیاری از این پروژه‌ها خصوصی شدند و دیگر هیچ نوع مدیریتی بر این پروژه‌ها حاکم نیست. شرکت‌های خصوصی اعم از بانک‌ها یا برخی نهادها، هر کدام به نوعی مدیریت پروژه‌ها را به دست گرفته‌اند. بر همین اساس صحبتی که وزیر نفت در خصوص درخواست برای توقف خرید دکل خارجی مطرح کرده است، به هیچ عنوان درست نیست. چرا که دولت اصلا دخالتی در این حوزه ندارد.
وی تاکید کرد: هیچ مکانیزمی در ایران وجود ندارد که مثلا چیزی به نام اقتصاد مقاومتی درک شده یا به آن عمل شود. دولت به غیر از برخی پروژه‌های خاص، تصمیم‌گیرنده نیست و نمی‌تواند کاری کند. در حالی که در کشورهای دیگر که حتی بر اساس نظام سرمایه‌داری هستند، این مکانیزم وجود دارد و دولت از آن حمایت می‌کند. به عنوان مثال چین را می‌توان نام برد. چین پول ایران را به دست گرفته و می‌گوید تنها حاضرم کالا ارائه کنم. چرا چنین اتفاقی می‌افتد؟ برای اینکه این کشور به دنبال سود مضاعف است تا صنایع خود را بتواند راه‌اندازی و برای صنایع خود، مشتری پیدا کند.
فاطمی عنوان کرد: در ایران شرکت‌ها به اصطلاح خصوصی شده‌اند و در واقع خصوصی نیستند و به همین علت مکانیزم درستی برای آنها تعریف نشده است. به عنوان مثال، حدود سال 76، فاینانسی را از اسپانیا گرفته بودیم و ناچار بودیم که 85 درصد خرید خود را از اسپانیا انجام دهیم. علت هم این بود که 85 درصد مبلغ قرارداد را اسپانیا پرداخت کرده بود. به همین دلیل اسپانیا می‌گفت که باید حتما از کشور من خرید انجام شود. اسپانیا در این رابطه مکانیزمی را پیش‌بینی کرده بود که خریدهای صورت گرفته در اسپانیا از طریق بازرس صورت می‌گرفت تا نظر قطعی ارائه شود که این خرید واقعا از اسپانیا انجام شده است.
وی ادامه داد: حتی کشورهای سرمایه‌داری به نفع صنایع خود این کار را می‌کنند. اما در کشور ما وضع به این صورت نیست. پیش از این به مدیر عامل شرکت صنایع پتروشیمی مراجعه کردم و درخواست حمایت از داخل را داشتم. ایشان گفتند: «من ریش سفید و آبرویم را می‌توانم به شما بدهم و غیر از آن هیچ چیزی در اختیار ندارم. هر شرکت و سازمانی که پول آورده، هرکجا که بخواهد می‌تواند خرید کند.» این حرف به طرز عجیبی در ایران به وفور شنیده می‌شود. در حالی که حتی کشورهای سرمایه‌داری هم چنین کاری با صنایع خود نمی‌کنند که ما می‌کنیم.
فاطمی معتقد است:در شرایط فعلی دیده می‌شود که برخی واحدها و شرکت‌هایی که فروش دارند و متکی به منابع مالی خود هستند، سالیان دراز است که از گاز تقریبا رایگان ایران استفاده می‌کنند ولی هیچ گونه تعهدی برای خرج این منابع مالی در داخل کشور ندارند. در حقیقت دنبال دریافت پول خود و خرید از خارج هستند. این خرید از خارج به دلایل مختلف صورت می‌گیرد.
وی خاطرنشان کرد: یک بهانه‌ای که برخی عنوان می‌کنند، پایین بودن کیفیت داخل است که حرف درستی نیست. چرا که کیفیت داخل در بسیاری موارد کمتر از خارجی نیست.
فاطمی تاکید کرد: در شرایط فعلی دیده می‌شود که مکانیزم‌های عمل به بسیاری از شعارهایی که دولت ارائه می‌کند، در داخل کشور وجود ندارد. در دولت اصلاحات صنایع اکثرا دولتی بودند و دولت به اعتبار خود، برای آنها وام می‌گرفت. به عنوان مثال پتروشیمی منابع عظیمی داشت که آن هم به دلیل صادرات، بود. این منابع عظیم در یک مجموعه جمع بود و به اعتبار آن، از بانک‌های خارجی وام گرفته می‌شد. بعد از دولت قبل، تمام سازمان‌ها خصوصی شدند و رشته ارتباط میان این مجموعه‌ها از هم باز شد. به عنوان مثال تمام واحدهای تولیدی پتروشیمی، مستقل به امر صادرات مشغول می‌شوند. به همین علت اعتبار قبل از بین رفت. علاوه بر از بین رفتن این اعتبار، دولت مجاز نیست که در پروژه‌ها سرمایه‌گذاری کند و پروژه‌ها به طور کلی مستقل شدند.
وی همچنین به اقتصادنیوز گفت: یکی از معضلات دولت روحانی که مانند مسئله یارانه‌ها گریبان این دولت را گرفته، تعدد پروژه‌هایی است که در زمان دولت قبل تعریف شده است. در حوزه پتروشیمی وضع به این صورت است که حدود 80 واحد پتروشیمی در سراسر ایران تعریف شده که هیچ کدام به غیر از چند درصد، پیشرفتی ندارند. علت این پیشرفت نکردن هم نبود منابع مالی است. این منابع یا باید از صندوق توسعه ملی تعریف شود که این صندوق توان کمک به این پروژه‌ها را ندارد و یا باید از خارج کشور تامین شود. اگر دولت بخواهد این منابع را از خارج کشور تامین کند، باید یک زمینه سیاسی برای آن فراهم شود. در حقیقت باید به طور کلی راه سرمایه‌گذاری خارجی در ایران را باز کرد. این اتفاق هنوز نیافتاده است.
وی در پایان یادآور شد: از طرف دیگر منابع دولتی کفاف این پروژه‌ها را نمی‌دهد و دولت توان سرمایه‌گذاری هم ندارد. ابزار دولت، صندوق توسعه ملی است که با منابع و شرایط محدودی می‌تواند کمک کند. وزیر نفت اگر بتواند کاری کند، جاده‌سازی برای چنین فعالیت‌هایی است. ارتباطات دولت‌ها را تقویت کند، سرمایه‌گذاری بیمه شود و سرمایه‌گذاری خارجی در پروژه‌ها صورت گیرد.
