بنگاهها در پی نقدینگی، بانک‌ها ناتوان از تامین آن/ راه تامین مالی بنگا ها در اقتصاد ایران
مرضیه محمودی، فائزه برمخ‌شاد: وزیر اقتصاد افزایش سرمایه بانک‌ها را از نان شب واجب‌تر دانسته و گفته است نظام بانکی کشور بیمار و دچار مشکلات عدیده‌ای بوده که کمبود سرمایه یکی از آن بیماری‌هاست. اما این یک روی سکه است. در روی دیگر سکه بنگاه‌های کوچک و بزرگ اقتصادی قرار دارند که در شرایط رکودی نیاز به تامین نقدینگی خود دارند که چرخ اقتصادی‌شان بچرخد. به نظر می‌رسد با توجه به سیاست‌های ضد تورمی دولت و دفاع تمام قد رئیس‌جمهوری از کاهش تورم، دست‌درازی به منابع بانک مرکزی کوتاه شده و بعید است تیم اقتصادی دولت رای به تزریق نقدینگی بیشتر برای خروج بنگاهها از رکود دهد.
به باور بسیاری از کارشناسان شرایط اقتصاد ایران در حال حاضر حتی از سال‌های پایانی جنگ هم نامناسب‌تر است به گونه‌ای که تا کنون سابقه نداشته، پنج ماه از سال بگذرد و پروژه‌های کشور از بودجه عمرانی بهره‌ای نبرده باشند.
حال در این میان پرسشی که مطرح می‌شود این است که دولت چه راهکارهایی باید در نظر بگیرد تا بتواند از پس تامین نقدینگی بنگاهها بیرون بیاید و بتواند در کنار سیاست‌های ضد تورمی خود رونق را نیز به اقتصاد بازگرداند.
تبدیل سرمایه‌های منجمد به نقدینگی
بایزید مردوخی، کارشناس ارشد پیشین سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور در این باره به اقتصادنیوز می‌گوید: حل مشکل نقدینگی را باید به دو بخش تقسیم کرد. مشکل نقدینگی بنگاه‌های خرد و بزرگ. تکلیف واحدهای خرد مشخص است. باید با ایجاد تدابیری از طرف نظام بانکی سرمایه اندک و مورد نیاز این واحدها تامین شود و برای این واحدها که اغلب نیازمند سرمایه‌های بسیار کوچکی لازم دارند راهکاری جز تامین سرمایه از طریق سیستم بانکی وجود ندارد.
اما مردوخی در مورد همین واحدهای خرد به یک نکته مهم اشاره می‌کند و آن تولید واحدهای خرد است. وی می‌گوید اگر واحدی محصولی تولید می‌کند که بازاری برای آن وجود ندارد، این واحد محکوم به شکست است حتی اگر هزاران بار تامین مالی شود. پس قبل از تامین سرمایه، باید سازمانی این موضوع را بررسی کند که چه تغییراتی در این واحد باید انجام شود.
وی در کنار واحدهای خرد، به مساله واحدهای بزرگ و متوسط می‌‌پردازد و می‌گوید: مشکلات نقدینگی این واحدها را باید در دو سطح بررسی کرد؛ یکی سطح کلان و دیگری خرد. در سطح کلان بانک‌ها باید نقدینگی مورد نیاز واحدهای بزرگ و متوسط را تامین کنند. اما مساله این است که نقدینگی وجود ندارد و دلیل آن هم معوق شدن مطالبات بانکی است. تسهیلاتی که از بانک خارج شده اما همچنان بازنگشته که بانک‌ها بتوانند مجددا به واحدها و متقاضیان جدید تسهیلات بدهند. پس این موضوع باید در سطح کلان بررسی شود که دولت چه تصمیمی برای بازگشت مطالبات معوق دارد. قرار است چه سیاستی اتخاذ شود که مطالبات بانک‌ها چه از دولت و چه از دیگر بدهکاران بانکی وصول شود؟
مردوخی اما معتقد است مشکل کمبود نقدینگی ریشه‌ای است. وی می‌گوید حتی مطالبات معوق هم راهکار مناسبی برای تامین نقدینگی واحدهای بزرگ و متوسطی نیست. به عقیده وی مشکل این است که طی چند سال اخیر قیمت‌ها بالا رفته، نرخ ارز افزایش یافته و نیاز واحدها به سرمایه در گردش چند برابر شده است. یعنی سیستم بانکی باید چند برابر گذشته نقدینگی داشته باشد که بتواند نیاز جاری واحدها را تامین کند.
به همین دلیل است که مردوخی حل مشکل را در سطح خرد هم جستجو می‌کند. وی می‌گوید در کنار تامین نقدینگی در سطح کلان بنگاهها خودشان هم باید برای تامین نقدینگی دست به کار شوند و سرمایه‌های راکد و منجمد خود را تبدیل به نقدینگی کرده و از آن استفاده کنند.
وی می‌گوید: این اقدامی است که همه کشورهای دنیا انجام می‌دهند. همه که قرار نیست دست خود را به سمت دولت دراز کنند و منتظر گشایشی از طرف دولت و سیستم بانکی باشند. چون در شرایطی که هم مطالبات معوق افزایش یافته و هم نیاز به سرمایه در گردش به دلیل افزایش نرخ ارز افزایش یافته، نمی‌توان منتظر بود که سیستم بانکی همه مشکلات را حل کند و خود بنگاهها هم باید سرمایه‌های راکد خود را وارد کنند.
شرکت‌های سرمایه‌گذار وارد گود تامین نقدینگی شوند
در همین رابطه مرتضی عمادزاده، عضو هیات علمی سازمان مدیریت صنعتی در گفت‌وگو با اقتصادنیوز هم راهکار دیگری پیشنهاد می‌دهد. وی هم معتقد است تامین نقدینگی بنگاه‌های خرد و بزرگ باید به دو شیوه متفاوت انجام شود. راهکاری که وی برای بنگاه‌های خرد ارائه می‌دهد مانند راهکار مردوخی است. وی می‌گوید: برای بنگاه‌های کوچک که تامین نقدینگی آنها حالت تنخواه گردان دارد باید این نقدینگی از طریق بانک‌ها تامین شود. اما در این میان مشکل نرخ سود بانک‌هاست که بنگاه‌های کوچک توان بازپرداخت آن را ندارند. اما در صورتی که بانک‌ها نقدینگی را تامین کنند بنگاهها به اجبار نرخ سود را تحمل می‌کنند.
اما به گفته عمادزاده راهکار تامین نقدینگی برای بنگاه‌های بزرگ و متوسط به گونه دیگری است. این بنگاهها باید زیرساخت‌های لازم را برای تامین منابع مالی مورد نیاز خود از طریق انتشار اوراق دارایی و یا اوراق مشارکت تامین کنند.
وی می‌گوید: در برخی از بنگاه‌های بزرگ مانند خودروسازان و یا شرکت‌های پتروشیمی سازوکارهایی وجود دارد که شرکت‌های تامین سرمایه وارد شوند. اما متاسفانه اتکای بنگاهها به سیستم‌های مالی و پولی کار را دشوار کرده و تامین نقدینگی از طریق شرکت‌های سرمایه‌گذاری را دشوار کرده است. این در حالی است که صورت‌های مالی بنگاه‌های بزرگ می‌تواند شرکت‌های سرمایه‌گذاری را مجاب کند که وارد حوزه سرمایه‌گذاری و تامین نقدینگی این شرکت‌ها شود. پس باید کاری کرد که این بنگاهها به سمت جذب سرمایه از طریق شرکت‌های سرمایه‌گذار بروند.
در این میان محمد رجایی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس به اقتصادنیوز می‌گوید: بانک‌ها با کمبود سرمایه مواجه هستند و و دولت در این زمینه باید اقدام اساسی بکند تا سرمایه این بانک‌ها افزایش پیدا کند. مسئله بعدی در اولویت قرار دادن بخش تولید است و متاسفانه سیستم بانکی ما بیشتر وام‌های کوتاه‌مدت با درصدهای بالار ا مدنظر دارد که اینها در بخش تولید به صرفه نیست و باید تدبیری اندیشه شود که بانک‌ها به سمت تسهیلات به واحدهای تولیدی تشویق شوند.
رجایی تصریح می‌کند: در گذشته در این زمینه سهمیه‌بندی وجود داشت که در آن بانک‌ها موظف بودند که بخشی از تسهیلات را در صنعت و کشاورزی و خدمات اختصاص دهند اما در حال‌حاضر قسمت عمده‌‌ی تسهیلاتی که بانک‌ها می‌دهند در اختیار بخش خدمات قرار دارد و از طرفی دیگر بانک‌ها اقدام به بنگاه‌داری می‌کنند و معامله ملک و مسکن و ارز را انجام می‌دهند، چنین کارهایی در شان بانک‌ها نسیت و باید بانک مرکزی در این زمینه نظارت جدی به عمل آورد تا چنین اقداماتی از طرف بانک‌ها انجام نشود و تسهیلاتی هم در بخش تولید در نظر گرفته شود.
فایناس راه نجات است
روح‌الله عباسپور، سخنگوی کمیسیون صنایع و معادن مجلس می‌گوید: مهم‌ترین چالش دولت تامین منابع مالی است و اقدامی که در جهت تامین منابع مالی می‌توان انجام داد فاینانس خارجی است، یعنی تامین منابع مالی از طریق خارج. دومین راه برای تامین منابع مالی و نقدینگی تهاتر نسبت به مطالبات در دستکاه دولتی است مطالباتی که نمی‌توانند بگیرند و از طرفی دیگر بخش خصوصی واحدها و بنگاه‌های صنعتی بدهکاری‌هایی به بخش دستگاه‌های دولتی دارند. این مطالبات را می‌توانند با بدهی دولت تهاتر کنند.
او ادامه می‌دهد: راه دیگر که مهم ترین راه است تامین منابع مالی از طریق بانک‌هاست خود بانک به تنهایی محوری است که می‌تواند تامین منابع مالی را داشته باشد.
سخنگوی کمیسیون صنایع و معادن تصریح می‌کند: یکی دیگر از این راه‌ها صندوق توسعه ملی است که در مجلس در این رابطه مصوباتی را در اختیار دارد و در سال 93 و 94 بودجه به آنها اختصاص داده شده است. در سال 93 ، 10 درصد برای بنگاه‌های صنعتی و در سال 94، 20 درصد بودجه اختصاص داده شده است. اینها مواردی متعددی است که می‌تواند برای تامین منابع مالی موثر باشد.
