جزئیات حضور شرکت نفت در قراردادهای جدید/آیا جلوی فسادهای احتمالی گرفته شده است؟
آیه کاتبی در گفت‌وگو با اقتصادنیوز، در خصوص برخی صحبت‌ها مبنی بر فسادزا بودن قراردادهای جدید نفتی، گفت: به طور کلی احتمال فساد در یک سیستم غیرشفاف و غیرمتعهد وجود دارد، و این موضوع به فضای انعقاد و اجرای قرارداد بیشتر منتسب است تا مدل قرارداد، مدل جدید یک نمونه استاندارد از قراردادهای خدماتی است که در آن اتفاقً کاملا برعکس این ادعا تلاش شده تا ابزار های لازم جهت انعقاد و اجرای شفاف آن طراحی شود، از جمله این ابزارها متمرکز کردن مذاکره و انعقاد در یک مرکز تخصصی درون شرکت ملی نفت ایران است، چرا که در صورت مسوول بودن یک نهاد معین، احتمال فساد کاهش می‌یابد.
شفافیت قراردادها
وی عنوان کرد: اولین قدم در این راستا نیز در کنفرانس تهران برداشته شد. همان‌طور که در کنفرانس تهران ملاحظه کردید فاز اول شفاف‌سازی از طریق تهیه کتابچه مربوط به پروژه‌ها با اطلاعاتی که شرکت ملی نفت رسما اعلام کرده بود انجام شد، همچنین برگزاری دو پنل مربوط به مدل جدید مجموعاً به مدت 3.5 ساعت توضیح ماده به ماده قرارداد نیز خود اقدام دیگری در جهت شفاف‌سازی محتوای قرارداد بود. یکی از موضوعات سوال برانگیز چگونگی انتخاب شریک ایرانی است که در این خصوص شرکت ملی نفت ابتدا شرکت‌ها را تعیین صلاحیت می‌کند، چراکه به هر حال شرکت‌هایی که قصد ورود به صنعت بالادست نفت را دارند باید ویژگی های حداقلی را دارا باشند، البته این تعیین صلاحیت برای شرکت های خارجی نیز به همان ترتیب انجام می شود.
کاتبی عنوان کرد: به هر حال شرکت ملی نفت به عنوان کارفرما باید شرکت یا شرکت‌های طرف قرارداد را صالح به انجام عملیات نفتی تشخیص دهد و این رویه قدیمی و از حقوق مسلم شرکت ملی نفت ایران است. در مرحله بعدی شرکت‌های خارجی راسا اقدام به انتخاب شریک ایرانی واجد صلاحیت می‌کنند، این دقیقا به این معنا است که در صورتی که شرکت داخلی که در لیست شرکت‌های واجد صلاحیت شرکت ملی نفت اعلام نشده اما واجد صلاحیت است، می‌تواند متعاقبا توسط شرکت ملی نفت بررسی و مورد تشخیص صلاحیت قرار گیرد. در چنین بستری به نظر می‌رسد احتمال فساد اتفاقاً کاهش می‌یابد.
نحوه همکاری داخلی‌ها با خارجی‌ها
مشاور حقوقی کمیته بازنگری قراردادهای نفتی در عین حال در پاسخ به این سوال که «در همکاری شرکت‌های داخلی و خارجی در قراردادهای جدید نفتی، حاکم یا تصمیم‌گیر کدام یک از طرفین است؟»، گفت: قطعاً حاکم و تصمیم‌گیر نهایی برای پروژه، شرکت ملی نفت ایران است. کلیه ابزارهای طراحی شده در قرارداد از مرحله پیشنهادات فنی و مالی تا تصویب آن در کمیته مدیریت مشترک، بدون تایید شرکت ملی نفت ایران اعتبار ندارد و مجاز نیست.
به گفته وی، شرکت مشترک عملیاتی نیز به همان ترتیب بالا عمل می‌کند. یعنی در مرحله شروع عملیات توسعه همان‌طور که در متن مصوبه نوشته شده یک شرکت مشترک عملیاتی بر اساس قوانین ایران تشکیل می‌شود که تنها بازوی عملیاتی پیمانکار برای اجرای تصمیمات تایید شده توسط شرکت ملی نفت ایران است. البته شرکت ملی نفت در این بخش برای تجهیز کردن خود به کارشناسان خبره فنی – مالی حقوقی در قالب یک مرکز تخصصی برای انعقاد و اجرای این قراردادها اقدام خواهد کرد.
کاتبی عنوان کرد: حتی در بدنه داخلی این شرکت مشترک، عملیاتی پیش‌بینی شده است تا در مرحله اجرا در صورتی که متخصص ایرانی واجد شرایط برای انتصاب در سمت های مدیریتی در دسترس نباشد، به صورت معاون منصوب شوند و در سال‌های بعد به تدریج سمت‌های مدیریتی به طرف ایرانی منتقل شود و در نهایت یک شرکت با تمام توان فنی و مالی ایرانی در پایان پروژه باقی بماند، که از هدف‌های ارزشمند مدل جدید در جهت افزایش سرعت روند انتقال تکنولوژی است.
شرکت نفت، ممنوعیت دارد؟
دبیر کمیته بازنگری قراردادهای نفتی در پاسخ به سوال دیگری در خصوص آنچه که در خبرها مبنی بر کنار گذاشتن شرکت نفت مطرح شده است، به اقتصادنیوز گفت: در متن مصوبه، به صراحت به شرکت‌های ایرانی صاحب صلاحیت اشاره شده و هیچ محدودیتی برای دولتی یا خصوصی بودن ایجاد نشده است. بدیهی است در صورتی که شرکت ملی نفت ایران محدودیت قانونی برای مشارکت یا تشکیل شرکت جدید نداشته باشد، می‌تواند تحت مدل جدید به صورت مشترک با شرکت‌های خارجی عملیات را انجام دهد، حتی این موضوع در مورد میدان‌های در حال تولید به صورت ویژه مورد توجه قرار گرفته است.
وی تصریح کرد: بر این اساس، در این میدان‌ها در صورتی که برای انجام عملیات افزایش ضریب بازیافت از مخازن که تکنولوژی‌های موجود در کشور جوابگو نیست یا شرکت ملی نفت تمایلی به مشارکت نداشته باشد یا با محدودیت قانونی برای تشکیل شرکت رو‌به‌رو باشد، می‌تواند از طریق امضای یک موافقتنامه مشترک عملیاتی که در تبصره ماده 11-1 مصوبه درج شده است، انجام عملیات تحت قرارداد در میدان‌های در حال تولید را به هزینه شرکت نفتی بین‌المللی توسط شرکت‌های تابعه خود انجام دهد. این فرصت بسیار خوبی برای ارتقا توان داخلی در شرکت‌های بهره‌بردار تابعه شرکت ملی نفت ایران است.
