با «انتقال پایتخت» قرار است چه اتفاقی بیفتد؟

نگار میرکریمی:

داستان انتقال پایتخت از سال‎های پیش کلید خورده است و هر از گاهی به آن توجه می‎شود و دوباره مدتی دیگر در سکوت می‎رود . حالا دوباره موضوع انتقال پایتخت روی میز دولت جدی‌تر از همیشه قرار گرفته و بحث انتقال تهران تا جایی که موافقت قوه مجریه را به دنبال داشته،‌داغ شده است.

با طرح انتقال پایتخت در ماه گذشته، این سومین دهه‌ای می‌شود که بحث انتقال پایتخت مطرح شده اما هنوز اجرایی نشده است.

داستان از کجا شروع شد؟
دی ماه سال 86 بود که محمد جهرمی در قامت وزیر کار اعلام کرده بود: موضوع انتقال پایتخت همچنان ضرورت دارد. پس از آن نیز سه بار دیگر خبر انتقال پایتخت داغ شد تا اینکه در نهایت نیمه دوم اردیبهشت ماه امسال طرح انتقال پایتخت تائید شد.در مواردی این موضوع با انتقادات و در مواردی دیگر با استقبال همراه شد .

داستان انتقال پایتخت درست پس از پایان جنگ تحمیلی و پس از وضعیت نامناسب شهر تهران مطرح شد . شهری که از لحاظ آلودگی هوا، ترافیک سنگین و خیابان‌های نامرتب و ظاهر تقریبا به هم ریخته‌اش دیگر شبیه پایتخت نبود و بیشتر محلی به عنوان پناهگاهی برای کسب درآمد شد . در همین زمان نیز مسوولان کشور از جمله شورای‌عالی امنیت ملی و کمیسیون امنیت ملی مجلس را بر آن داشت تا طرح انتقال پایتخت به شهر دیگری را بررسی کنند.

در این میان غلامحسین کرباسچی، شهردار وقت تهران با پذیرش اصلاح و بازسازی نازیبایی‌ها و ناکارآمدی‌های پایتخت و اصرار بر اجرای آن، اندیشه انتقال پایتخت را کمی به تاخیر انداخت تا اینکه در سال 1383 در پی وقوع زلزله بم و هشدارهایی که کارشناسان درباره احتمال وقوع زلزله در تهران دادند، بررسی موضوع انتقال پایتخت از تهران به شهری دیگر توسط حسن روحانی، دبیر وقت شورای‌عالی امنیت ملی مطرح شد. به گفته وی، شورای‌ عالی امنیت ملی طرح‌های میان‌مدت و بلندمدت انتقال پایتخت به نقطه‌ای دیگر را با جدیت بیشتری بررسی می‌کند، چرا که از نظر شورای‌عالی امنیت ملی، تهران به دلیل قرار گرفتن روی خط زلزله برای پایتخت بودن مناسب نیست. آن زمان بود که کارشناسان تاکید داشتند در صورت وقوع زمین‌لرزه شدید در تهران، نه‌تنها سازه‌های شهر، بلکه ساختار اداری و حکومتی کشور نیز دستخوش اختلال می‌شود و سازماندهی فعالیت‌های امدادرسانی را هم دشوار می‌کند.

جهرمی به عنوان یکی از پیشنهاددهندگان انتقال پایتخت گفته بود: مشکلات شهر تهران مربوط به جغرافیای تهران نیست و با توجه به جمعیت استان و شهر تهران مشکلات آن به کل کشور مربوط می‌شود. وی همچنین علت به نتیجه نرسیدن مطالعات اولیه انتقال پایتخت در سال‌های گذشته را، پیگیری‌های بیش از حد شهرداری در آن زمان عنوان کرده بود.

وی با بیان اینکه با انتقال پایتخت و مراکز سیاسی بخشی از مشکلات حل می‌شود، اشاره کرد که این مساله در دستور کار شورای مسکن قرار گرفته است.

در 18 شهریور ماه سال 86 در دولت نهم طرح «انتقال کارکنان دولت به شهرهای کوچک» به کلیه دستگاه‌ها، وزارتخانه‌ها و موسسات دولتی سراسر کشور ابلاغ شد. در راستای این ابلاغیه اعلام شد که قرار است دولت بر اساس این طرح، تسهیلات قابل توجهی را به آن دسته از کارکنان خود که به تغییر محل اشتغال خود از کلان‌شهرها (تهران، مشهد، تبریز، اصفهان، کرج، شیراز، قم و اهواز) تمایل دارند، اختصاص دهد. تسهیلاتی که شاید کمتر رنگ و بوی واقعی بودن به خود گرفتند.

به گزارش اقتصادنیوز، حدود هشت سال گذشته که طرح انتقال پایتخت قوت گرفته بود بسیاری از کارشناسان شهری این انتقال را بیهوده و بدون برنامه‌ریزی اعلام کردند و در مقابل برخی دیگر انتقال پایتخت را فرصتی برای کاهش مهاجرت‌ها دانستند .اما یکی دیگر از مشکلاتی که گریبان پایتخت را گرفته بود و در حال حاضر نیز بیش از پیش مساله‌ساز شده ، کم آبی شدید در این شهر و مهمتر از آن یافتن شهری با موقغیت تامین آب مورد نیاز بود.

مینو رفیعی، صاحب‌نظر بخش مسکن پس از مطرح شدن طرح انتقال تهران گفت که تاکنون دوبار این بحث در کشور در سال‌های گذشته مطرح شده است. اما به دلیل آنکه انتقال پایتخت از تهران با مشکل بزرگی به نام «تامین آب» مواجه است، هر دو بار موضوع انتقال به نوعی با شکست مواجه شده است . به گفته وی، در حال حاضر شهری که در آن به اندازه جمعیت یک پایتخت، آب شرب موجود باشد، وجود ندارد. چنانچه پایتخت از تهران منتقل شود، به طور قطع قیمت زمین و مسکن در تهران به عنوان شهر پیشتاز و تاثیرگذار در گرانی مسکن به تعادل منطقی خواهد رسید.

ویژگی های یک پایتخت چیست؟
به طور طبیعی همان طور که پایتخت کشوری باید از نظر وسعت ظرفیت پذیرش ساختمان های اداری و تجاری را داشته باشد ، باید از نظر امنیت و تمرکز و تسلط به اطرافش احاطه لازم را داشته باشد که تا کنون تهران این شرایط را داشته است .

پس از جنگ تحمیلی اندکی فشار اقتصادی و جمعیتی به تهران وارد و باعث افزایش بی رویه جمعیت آن شده است . بنابر این در برخی تصمیم‌گیری‌ها مقرر شده است که ابتدا وزارتخانه‌ها و ساختمان‌های اداری دولتی انتقال یابند . اما در ابتدا، طرح این موضوع با مخالفت‌هایی همراه شد، به گونه‌ای که هنوز در کشور شهری به اندازه ظرفیت تهران یافت نشده است که بتواند ظرفیت پذیرش این زیر ساخت‌ها را داشته باشد. بنابراین این طرح تا سال 91 کمی در کش و قوس تصمیمات بهارستانی‌ها بود، تا جایی که در اواخر دولت دهم و در نیمه دوم سال 91 مطرح شد.

در آن سال نیز به دلیل نزدیکی به انتخابات ریاست جمهوری سال 92 این بحث مسکوت ماند و فقط یک یا دومرتبه در محافل دولتی از آن صحبت شد و دوباره به سکوت رفت؛ تا جایی که وزیر کشور در سال 92 و پس از انتخاب ریاست جمهوری سال 92 اعلام کرد که انتقال پایتخت در مرحله نخست مطالعه است و نمی‌توان بازه کوتاه‌مدتی را برای اجرای آن تعیین کرد. احتمال انتقال پایتخت در بلندمدت امکان‌پذیر است.

نظر مسئولان از انتقال پایتخت چه بود؟
عبدالرضا رحمانی فضلی در قامت وزیر کشور درباره انتقال پایتخت گفته است: هنوز شهر جایگزین تهران به عنوان پایتخت مشخص نشده است ولی این طرح در حال بررسی است.

پس از آن نیز سردار سرلشکر صفوی، دستیار و مشاور عالی فرمانده کل قوا درباره انتقال پایتخت اعلام کرد: جغرافیای سیاسی مدیریت بهینه مردم و سرزمین است و مهمترین وظیفه هر دولت مردم‌پایه، ایجاد امنیت و حفظ امنیت در برابر تهدید است.

وی در پیشنهادات خود، با اشاره به مشکلات محیط شهری تهران بیان کرد که خروج تعداد زیادی از بنگاه‌های صنعتی، مالی، آموزشی و خدماتی از تهران و جلوگیری از ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه در تهران، باید مورد توجه قرار گیرد.

اما در اسفندماه سال گذشته حسن روحانی، رئیس جمهوری در پیامی به همایشی تحت عنوان «تمرکززدایی و ساماندهی پایتخت» اعلام کرد که بی‌شک «طرح امکان‌سنجی انتقال پایتخت سیاسی و اداری کشور و ساماندهی و تمرکززدایی از تهران»، در صورت پیگیری جدی می‌تواند در افق‌های زمانی کوتاه‌مدت، میان مدت و بلندمدت، مشکلات و تنگناهای موجود را به حداقل رسانده و به شکل مطلوب مرتفع سازد.

به گفته روحانی نزدیک به سه دهه است، بحث انتقال پایتخت مطرح شده است. ازدحام جمعیت، تمرکز اقتصادی، سیاسی و تجاری، موضوعات محیط زیست شهری، معضل ترافیک، پایین بودن شاخص‌های کیفیت زندگی و از همه مهم‌تر خطر راهبردی زلزله، الزاماتی است که باعث شده تا همگان به عنوان یک تهدید جدی به مخاطره‌آمیز بودن این تمرکز اذعان کنند.

آخرین وضعیت انتقال تهران
پس از اظهارنظرهای مسئولان و تصمیم‌گیری‌های دولتی‎ها بر سر انتقال پایتخت در نهایت هفته گذشته با تصويب طرح مجلس در شورای نگهبان، دولت مكلف به تشكيل شورای 15 نفره برای امكان‌سنجی «انتقال پايتخت» شد تا تصمصمیات نهایی انتقال پایتخت اعلام شود.

 نوزدهم اردیبشهت امسال با تصويب طرح مجلس در شورای نگهبان، دولت مكلف به تشكيل شورای 15 نفره برای امكان‌سنجی «انتقال پایتخت» شد. اين طرح بهمن ماه سال 91 تحت عنوان «انتقال پايتخت اداری-سياسی» توسط 52 نماينده نوشته شد؛ اما سال 92 با چكش‌كاری مسوولان دولتی، از لحاظ محتوا و عنوان، تغيير اساسی پيدا كرد و مقرر شد گزينه «انتقال» بدون پاك شدن صورت مساله كه همان تهديدهای جمعيتی و زيست‌محيطی تهران است، در دستور كار قرار بگيرد. اكنون با تاييد نهايی طرح اصلاحی تحت عنوان «امكان‌سنجی انتقال مركز سياسی و اداری كشور و ساماندهی و تمركززدايی از تهران»، بايد شورايی مركب از 15 شخصيت حقوقی شامل رئيس‌جمهور، چهار وزير، شهردار و رئيس شورای شهر تهران، رئيس ستاد كل نيروهاي مسلح، چهار نماينده مجلس و روسای سه سازمان دولتی تشكيل شود.

 بر این اساس این شورا باید حداكثر ظرف دو سال، دو ماموريت مطالعاتی مرتبط با پايتخت را به سرانجام برساند. در گام اول، گزينه «پايتخت ماندن تهران» مشروط به شناسايی راهكارهای مقابله با حداقل شش تهديد سكونتی اين كلان‌شهر، بررسی می‌شود و در صورت حصول نتايج منفی، مطالعات بر «چگونگی انتقال پايتخت اداری- سياسی» متمركز می‌شود. فعلا اعضای كليدی شورا که بيشترين نقش را در تصميم‌گيری برای سرنوشت پايتخت دارند، نظراتشان با يكديگر متفاوت است.

با تاييد محتوای يك طرح مصوب مجلس در شورای نگهبان، دولت مكلف شد يك‌بار برای هميشه ايده چندین ساله «انتقال پايتخت» را به دور از هر نوع اظهار‌نظر سطحی و هيجانی، در يك شورای 15 نفره برای مدت حداكثر دو سال «مطالعه و امكان‌سنجی» كند. شورای نگهبان آخر هفته گذشته، برای بار دوم طرح «امكان‌سنجی انتقال مركز سياسی و اداری كشور و ساماندهی و تمركززدايی از تهران» را بررسی كرد و پس‌از اطلاع از اصلاحاتی كه نمايندگان مجلس برای رفع اشكالات موجود در آن انجام داده بودند، كل طرح را فاقد مغايرت با موازين شرع و قانون اساسی تشخيص داد و سرانجام آن را تاييد كرد.

برخی مقامات حوزه شهرسازی در دولت كه بيشترين تلاش برای اصلاح شكل اوليه طرح «انتقال پايتخت» را به خرج دادند، معتقدند: چنانچه بحث جابه‌جايی پايتخت بدون در نظر گرفتن اوضاع آشفته كلان‌شهر تهران، در اولويت قرار بگيرد، نه‌تنها باری از مشكلات تهران كاسته نمی‌شود كه پايتخت جديد در فاصله كوتاهی به همين عوارض دچار خواهد شد.

حالا با وجود موافقت ریاست جمهوری بر سر این طرح این بار،‌شهردار تهران مي‌گويد که انتقال پايتخت سياسی و اداری امكان‌پذير نيست.

تحقيقاتي كه نيمه سال گذشته توسط يك عضو شوراي عالي شهرسازی و معماری انجام شد، نشان می‌دهد که تشكيل پايتخت جديد به 30 هزار ميليارد تومان اعتبار و 25 سال زمان نياز دارد كه تامين اين اعتبار از توان دولت خارج است؛ ضمن اينكه تهديدها عليه تهران محتاج درمانی سريع‌تر از انتقال است. به هر ترتيب، با ابلاغ قانونی كه هفته گذشته به تصويب شورای نگهبان رسيد، همه نظرها، تحقيقات و مواضع مخالفان و موافقان درباره «انتقال پايتخت» بايد در شورايی مركب از 15 نفر، به بحث و بررسی گذاشته شود و اين بار، همه گزينه‌ها درباره مقر آتی پايتخت، بايد با لحاظ دغدغه‌های مربوط به «ساماندهی، تمركززدايی و سبك‌سازی تهران» امكان‌سنجی شود.

به گزارش اقتصادنیوز، پس از انتظار سه دهه برای انتقال پایتخت کشور ،‌انگار مسئولان دولتی این بار بیش از گذشته بر اجرای این طرح تاکید دارند و تا زمان اجرایی نشدن آن قصد دست کشیدن از طرح را ندارند.