گزینههای متضاد پیشروی سیپراس
این روزها، دغدغه اصلی سران اتحادیه اروپا، سرانجام بحران یونان و تاثیر آن بر آینده اتحادیه است. دغدغهای که در صورت عدم مدیریت و کنترل صحیح آن میتواند اثرات ناگواری مانند فروپاشی اتحادیه را به دنبال داشته باشد. مسئولان چپگرای فعلی دولت یونان به رهبری «الکسیس سیپراس» جوان، به خوبی از این پاشنه آشیل اروپا مطلعند و مدام در تهدیداتشان برای گرفتن امتیازات بیشتر به آن اشاره میکنند.
در تازهترین این تهدیدها، سیپراس ضمن متهمکردن اتحادیه اروپا به تحقیر مردم یونان، پیشنهاد اجرای «همهپرسی» را در این کشور مطرح کردهاست که این پیشنهاد با تایید پارلمان این کشور قرار است یکشنبه آینده (5 جولای 2015 میلادی) برگزار شود.
حدود 8 سال از بحران اقتصادی وسیع در اروپا و آمریکا میگذرد و از آن زمان تاکنون اکثر کشورها توانستهاند خود را از گزند اثرات منفی این بحران نجات دهند. اما با این حال هنوز کشورهایی مانند یونان وجود دارند که همچنان با اثرات منفی این بحران دستبهگریبانند و مردم این کشور ناچارند هر روز با فشارهای ناشی از آن دستوپنجه نرم کنند. پس از انتخابات دسامبر 2014، حزب چپگرای «سیریزا» توانست با شعار حذف سیاست ریاضت اقتصادی به قدرت برسد. انتخاب این حزب در یونان و موفقیتهای اخیر حزب Podemo در اسپانیا، نشانهای از این است که نخبگان و اقشار تحصیلکرده کشورهای اروپایی، از مدیریت برتریطلبانه قدرتهای بزرگ اروپا مانند آلمان بر کشورهای تحتفشارخود بهتنگآمدهاند و تمایل دارند که ضمن حفظ برقراری ارتباطات سیاسی و اقتصادی با سایر کشورها، در تصمیمگیریهایشان بهصورت مستقل عمل کنند.
حال سوال فراروی کشورهای اروپایی و مخصوصا کشورهای درگیر با مسائل اقتصادی (نظیر یونان، اسپانیا، ایتالیا و پرتغال) آن است که چگونه میتوانند به این مهم دست یابند؟ سوالی که پاسخ به آن میتواند دورنمایی از آینده اتحادیه اروپا را ترسیم کند.
شاید بهترین پاسخ به این سوال را «دنی رادریک» -اقتصاددان برجسته دانشگاه پرینستون- مطرح کرده است. او معتقد است در دنیای جدید فرآیند جهانیسازی (Globalization) بهصورت یک «سهگانه متناقض» (Trilemma) مطرح است:
- داشتن یکپارچگی شدید اقتصادی: داشتن بازار آزاد بدون محدودیت سرمایهگذاری خارجی
- اجرای سیاستهای دموکراتیک: درنظرگرفتن آراء و نظرات مردم در تصمیمگیریهای کلان
- استقلال سیاسی و اقتصادی پایدار: تصمیمگیری مسئولان هر کشور بهصورت مستقل
او بیان میکند که هر سهعامل در آنِ واحد برای سیاستمداران یک کشور مطلوبند اما در فرآیند جهانیسازی یک کشور نمیتواند بهطور همزمان به این سه عامل دست یابد. با توجه به این سهگانه، سه وضعیت در فرآیند جهانیسازی کشورها مشاهده شده است:
1. سلطه طلایی (Golden Straitjacket): در این حالت دولتها بدون توجه به آراء و نظرات مردمی، اجرای سیاست هماهنگسازی و یکپارچهسازی اقتصادی را دنبال میکنند.
2. فدرالیسم جهانی (Global Federalism): علاوه بر اجرای سیاستهای یکپارچه اقتصادی، عقیده مردم نیز با این امر همراستاست.
3. مصالحه برتون وودز (Bretton-Woods Compromise): زمانی اتفاق میافتد که دولت یک کشور با پذیرش محدود اجرای سیاست یکپارچگی اقتصادی و بینالمللی تلاش میکند تا در تصمیمگیریها مستقل عملکند.
مطابق نظر رادريك، موفقيت حزب سيريزا در یونان نشانهاي از مخالفت مردم اين كشور با وضعيت «سلطه طلايي» است. براي حزب سيريزا و احزاب مشابه در كشورهاي اروپايي، تحمل فشار كوتاه مدت رياضت نمي تواند مورد پذيرش باشد چرا كه اساسا با نظر عامه مردم در تضاد است. به همين جهت سیریزا تلاش میکند با جلب نظر اکثر مردم و رهایی از بند سیاستهای قدرتهای برتر اروپا، اقتصادی مبتنی بر مردم را در این کشور شکل دهد.
بنابراین مطابق نظریه رادریک، دولت یونان تلاش میکند تا با خروج از وضعیت «سلطه طلایی»، اقتصادی براساس «مصالحه برتونوودز» در این کشور تشکیل دهد. شرایطی که به سیریزا اجازه میدهد ضمن داشتن استقلال در تصمیمگیریهای سیاسی و اقتصادی، با سایر کشورهای اروپایی نیز تعامل سازندهای داشتهباشد. به همین دلیل است که سیپراس مدام مسئولان اتحادیه اروپا و صندوق بینالمللی پول را به دخالت در اوضاع کشورش متهم میکند و آنها را مسئول مستقیم فجایع اقتصادی اخیر در یونان میداند.
با این حال سیپراس در بسیاری از موارد ناچار است تا در تعامل با مقامات اروپایی، سیاستهای مدنظر آنها را پیاده کند و همین امر در مقابل استقلال اقتصادی این کشور قرار دارد. در مذاکرات اخیر نیز سیپراس ناچار شد برای جلب حمایت سران اتحادیه و دریافت وامهای بیشتر، در ابتدا برخی از اصلاحات اقتصادی مدنظر سران اتحادیه مانند افزایش مالیات بر ثروتمندان، افزایش سن بازنشستگی و ... را در بسته پیشنهادی خود به اروپا در نظر گیرد، هرچند که در نهایت با زدن زیر میز بازی، سعی کرد تا از قبول این پیشنهادات اروپا نیز سرباز زند.
ماریا مارگارونیس پیش از این در نشریه The Nation بیان کرده بود که یونان در حال حاضر با دو موضوع مهم و ذاتا متناقض برای خروج از رکود و حذف سیاست ریاضت اقتصادی مواجه است تا در عین حفظ روابط با اروپا، حقوق از دسترفته مردمش را بازیابد. تصمیمی که انتخاب هردو گزینه آن برای سران سیریزا مطلوب است اما تحقق همزمان آنها غیرممکن بهنظر میرسد. با این حال بهنظر میرسد سیپراس قصد دارد تا با برگزاری همهپرسی و با دست برتر در مذاکرات آینده با مقامات اتحادیه اروپا شرکت کند تا بتواند ضمن حفظ روابط با اروپا، به شعارهای انتخاباتی ضدریاضتیاش پایبند باشد.
ارسال نظر