تشر دیپلمات‌های یک سفارتخانه به اقتصاددان ایرانی/ فرصت‌های اقتصادی در دستگاه دیپلماسی چگونه ساخته می‌شود؟
زهرا کریمی در گفت‌وگو با اقتصادنیوز با ذکر خاطره از نحوه برخورد دستگاه دیپلماسی با خواسته قانونی وی گفت: حدود 18 سال پیش بود که در خصوص استعلام از وضعیت یک شرکت فعال ترکیه‌ای در ترکیه، نامه‌ای به سفارت ایران در این کشور نوشتم و به عنوان یک شهروند ایرانی که قصد دارد با آن کشور فعالیتی اقتصادی را آغاز کند از سفارتمان در آنجا خواستم که واقعی بودن یا تقلبی بودن شرکتی که قصد معامله با آن داشتیم را برایمان محرز کند.
او افزود: چه خوش خیال بودم که نمایندگان ما در غربت با آغوش باز از این فعالیت ما استقبال خواهند کرد و با ارائه اطلاعت مناسب ما را برای مشارکت با همتای ترکیه‌ای مان یاری خواهند کرد. روزی نامه‌ای سفارت ایران در ترکیه به دستم رسید که پر از ادبیات تحکمی و سرشار از تشر بود که شما با چه حقی به خود اجازه داده اید که با سفارت تماس بگیرید و درخواست اطلاعات کنید. این موارد نه به شما ربط دارد و نه ما به شما چنین اطلاعاتی را خواهیم داد.
این اقتصاددان گفت: این برخورد آنقدر توهین آمیز بود که فکر کردم نامه را به سفارتی دیگری فرستاده ام و از آنها خواسته ام که اخبار سری و امنیتی خود را در اختیار ما قرار دهند. خیال می کردیم که کارکنان سفارت ما در طول سال ها فعالیت خود سفارتخانه هایمان را به پاتوقی برای معرفی فرصت های سرمایه گذاری و جلب نظر سرمایه گذاران برای سرمایه گذاری در کشورمان تبدیل کرده اند غافل از اینکه فضایی پر از سوءتفاهم و توهم توطئه بر آنان حاکم بود که نمی توانستند بپذیرند یک فعال بخش خصوص و یا فردی دانشگاهی به عنوان حق شهروندی خود با سفارت کشورش در خارج از کشور خود تماس حاصل کند. طوری ا ما رفتار شد که انگار خواسته بودیم آنها به سیستم های اطلاعاتی و امنیتی ترکیه نفوذ پیدا کنند و به استخراج اطلاعات مورد نیاز ما بپردازند.
اصرار به ذوق زدگی فعالان اقتصادی
کریمی افزود: چنین رفتارهایی سبب می شود که حالتی به مانند توی ذوق خوردن برای فعالان اقتصادی و تاجران به وجود آید و آنها به جای اینکه با سفارت خود در ارتباط باشند مجبور شوند خارج از فضای رسمی، از سایر نهادهای مرتبط در آن کشور اطلاعات خود را کسب کرده و به سفارت فقط به چشم اداره گذرنامه بنگرند.
او گفت: از آنجا که نمی خواستم چنین رفتاری با دیگر تجار و فعالان اقتصادی ما تکرار شود موضوع را با آقای دکتر عادلی که آن زمان معاونت اقتصادی وزارت خارجه را بر عهده داشتند در میان گذاشتم و شدیدا معترض شدم که چرا باید چنین رفتارهایی در سفارتخانه های ما نهادینه شود و برخی فقط فعالیت در سفارتخانه های کشور را به عنوان یک ماموریت اداری بنگرند و متوجه وظیفه مهم و تاریخی خود نباشند؟ یادم می آید که ایشان قول مساعد دادند که با سفیر مربوطه برخورد کنند و در این خصوص تذکری جدی به او دهند تا بار دیگر چنین رفتارهایی را از خود بروز ندهند.
این اقتصاددان افزود: داستانی که روایت کردم اگرچه مربوط به دو دهه پیش است اما با توجه به روحیه ای که از برخی دیپلمات‌ها و رایزنان سفارتخانه‌ها دارم بعید می دانم شرایط کنونی بهتر از آن دوران باشد و با توجه به فعالیت دولت نهم و دهم شاید حتی وضعیت بدتر از گذشته هم شده باشد.
او گفت: حال که وزارت امورخارجه به مرکز ثقل تصمیم گیری های اساسی و کلان مملکت تبدیل شده توقع بر آن است که از سرمایه اجتماعی ایجاد شده و اعتباری که مقام عالی وزارت کسب کرده در راه توسعه اقتصادی استفاده شود. از این رو لازم است تا تغییر ساختاری در سفارتخانه های ما آغاز شود و مدیرانی به کار گرفته شوند که هوش اقتصادی بالایی داشته باشند و به جای فرصت سوزی به فرصت سازی بپردازند. اگر تا دیروز مسائل امنیتی و سیاسی بر اقتصاد مقدم بود بهتر است این گفته رئیس جمهور که فصل پرداخت یارانه اقتصاد به سیاست تمام شده سر لوحه کار آنان قرار گیرد و سفارتخانه ها به مرکز تبادل اطلاعات برای افزایش ثروت کشور و عبور و مرور فعالان اقتصادی تبدیل شود.
این اقتصاددان تصریح کرد: اگر اقتصاد در دستگاه دیپلماسی کشور دارای جایگاه شود آنگاه فردی که به عنوان سفیر به کشوری دیگر نقل مکان می کند از همان ابتدای ورودش به فرودگاه عینک فرصت سازی را به چشم می زند و با رصد اوضاع اقتصادی آن کشور، بر توسعه روابط اقتصادی و رفت و آمد فعالان اقتصادی همت می گمارد.
او گفت: این موضوع در دیگر کشورهای توسعه یافته یا اقتصادهای نوظهور نهادینه شده به طوری که وقتی یک فعال اقتصادی به آن کشور وارد می شود از مامور امنیتی فرودگاه گرفته تا راننده تاکسی وظیفه خود را در قبال آن سرمایه گذار می داند و بدون آنکه نیت خوانی منفی کند، وجد او را برای توسعه هر چه بیشتر کشورش مفید می داند.
ما کجا؟ آنها کجا؟
این اقتصادان با ذکر خاطره‌ای دیگر افزود: یادم می آید یک بار قصد کرده بودم به انگلستان بروم و ویزای تجاری بگیرم تا از هر شرکتی که بخواهم بتوانم بازدید به عمل آورم. وقتی برای مصاحبه دریافت ویزا رفتم، مسولان آنجا بسیار استقبال کردند و خیلی ساده به من ویزا دادند. حتی درباره اینکه چرا فکر می کنید صنعت خودرو شما فقط باید با فرانسه ارتباط داشته باشد و به دیگر کشورها میدان نمی دهید با من به بحث پرداختند و گفتند که ما خیلی استقبال می کنیم تا با کشور شما همکاری داشته باشیم گویی که با یک مقام مسول صحبت می کنند و در خواستشان را ارائه می دهند.
او گفت: آنها متوجه فرصت های اقتصادی و منفع اصلی کشورشان هستند و خوب می دانند که چه کنند تا از فرصت های اقتصادی دیگر کشورها بهره ببرند به همین خاطر است که دیده می شود در حالی که هنوز مشکلات سیاسی ما با قدرت های بزرگ دنیا کاملا برطرف نشده، دستگاه دیپلماسی شان چگونه به تکاپو افتاده اند تا بتوانند سهمی از بازار ایران برای خود به دست آورند و بخشی از فعالیت های اقتصادی شان را در کشورمان تعریف و پایه ریزی کنند.
کریمی افزود: عملکرد نامناسب دولت گذشته در ایجاد روابط دوستانه با دنیا و بسته شدن فضا برای تبادلات اقتصادی ایجاب می کند که ما با چنگ و دندان از فضای به وجود آمده پس از توافق وین، بیشترین استفاده را ببریم تا وضع بدتر از این نشود. آن عملکرد نامناسب سبب شد تا عملاً دستگاه دیپلماسی ما از وظیفه اصلی خود که همان ارتقای روابط اقتصادی و شناخت فرصت ها بود، دور شود و مسیر دشواری را برای پی ریزی شبکه ای از سفارتخانه های پویا در دنیا پیش رو داشته باشد.
او گفت: این کار مستلزم آن است که نگاه سنتی و خصمانه به دنیا ترمیم شود و نگاهی به وجود آید که اقتصاد ایران در سایه یک دیپلماسی قوی بتواند خود را به دنیا معرفی کرده و فرصت هایش را برای تولید ثروت به سرمایه گذاران معرفی کند. بدیهی است اگر چنین روندی شکل گیرد همپای آن سایر دستگاه های مربوطه فعال خواهند شد و دست به دست هم خواهند داد تا چرخ اقتصاد ایران برای تمام بازارها دنیا بچرخد نه اینکه برخی تولیدکنندگان بازاری انحصاری برای 80 میلیون ایرانی که بیشترشان دنیا را ندیده اند، به وجود آورند و آنها را مجبور به مصرف آنچه که تولید کرده اند، کنند.
