پیام لغو محدودیت برد موشک‌های سپاه پاسداران همزمان با عملیات «دروازه آهنین» آمریکا | آیا تهران و واشنگتن به سمت یک رویارویی گسترده حرکت می‌کنند؟

در همین راستا، فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) دستور تشکیل نیروی ویژه‌ای را برای اعمال محاصره زمینی ایران در کنار محاصره دریایی صادر کرده است. در مقابل، سپاه پاسداران از لغو محدودیت برد موشک‌های ایران که پیش‌تر به ۲ هزار کیلومتر محدود بود، خبر داده و اعلام کرده است که تعیین اهداف دیگر تابع محدودیت جغرافیایی نخواهد بود.

نیروی ویژه آمریکا با عنوان «دروازه آهنین» و با مشارکت حدود ۲۰ نیروی نظامی و غیرنظامی، مأموریت دارد مانع انتقال تسلیحات پیشرفته و کالاهای تحریم‌شده به ایران از طریق مرزهای زمینی و دریای خزر شود.

این اقدام در حالی صورت می‌گیرد که آمریکا طی دو روز گذشته تأسیسات راداری و پدافندی در جنوب ایران، به‌ویژه در جزیره قشم و بندر جاسک را هدف قرار داده است. سنتکام همچنین مدعی شده یک کشتی تجاری را در دریای عمان به اتهام تلاش برای نقض محاصره دریایی متوقف کرده است.

در مقابل، نیروی دریایی سپاه روز گذشته از هدف قرار دادن سه کشتی متخلف به دلیل عبور از مسیرهای غیرمجاز در تنگه هرمز خبر داد.

حسین محبی، سخنگوی سپاه، طرح محاصره زمینی آمریکا را «بازی با کلمات و بی‌ارزش» خواند و گفت ایران با برخورداری از روابط مناسب با کشورهای همسایه و مسیرهای متعدد تجاری، امکان ادامه مبادلات خود را دارد و آمریکا قادر به مسدود کردن این مسیرها نیست.

محبی همچنین روز شنبه از لغو محدودیت خودخواسته برد موشک‌های ایران خبر داد و تأکید کرد که بانک اهداف کشور دیگر با محدودیت جغرافیایی مواجه نخواهد بود؛ تصمیمی که می‌تواند به معنای گسترش دامنه اهداف احتمالی ایران در صورت وقوع جنگی دیگر و تغییر در رویکرد بازدارندگی کشور باشد.

بن‌بست مذاکرات و احتمال رویارویی گسترده

هم‌زمان با این تحولات، مذاکراتی که با ابتکار قطر دنبال می‌شد، به بن‌بست رسیده است. اکنون این پرسش مطرح است که آیا تهران و واشنگتن به سمت یک رویارویی گسترده حرکت می‌کنند یا تنش‌ها همچنان در سطح درگیری‌های محدود و اقدامات متقابل باقی خواهد ماند؟

محمد سلطانی‌نژاد، استاد مطالعات جهانی دانشگاه تهران، تشکیل نیروی ویژه «دروازه آهنین» را بخشی از سیاست فشار چندجانبه واشنگتن می‌داند و معتقد است این اقدام به معنای کنار گذاشتن گزینه نظامی نیست.

وی در گفت‌وگو با روزنامه «الاخبار» لبنان با اشاره به اینکه آمریکا همواره فشارهای نظامی، اقتصادی و سیاسی را به‌صورت هم‌زمان دنبال کرده است، گفت سفر اخیر مسعود پزشکیان به روسیه و گزارش‌ها درباره حمایت نظامی و تسلیحاتی مسکو از تهران، در تصمیم واشنگتن برای تشکیل این نیرو تأثیر داشته است.

به گفته این کارشناس، با وجود تضعیف موقعیت سیاسی ترامپ و افزایش فشارهای کنگره برای محدود کردن ادامه جنگ، نشانه‌ها حاکی از آن است که آمریکا همچنان گزینه یک عملیات نظامی محدود اما با شدت بالا را بررسی می‌کند.

سلطانی‌نژاد همچنین لغو محدودیت برد موشک‌های ایران را اقدامی در راستای ایجاد «توازن وحشت» ارزیابی کرد و گفت گسترش دامنه جغرافیایی اهداف از مناطق نزدیک، شامل کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، منطقه شام و اسرائیل، به مناطق دورتر می‌تواند محاسبات واشنگتن و تل‌آویو را پیش از هرگونه حمله احتمالی تغییر دهد.

تغییر در راهبرد بازدارندگی ایران

زینب نیکوکار، پژوهشگر روابط بین‌الملل در مؤسسه «گفت‌وگوی لندن»، نیز معتقد است لغو محدودیت برد موشک‌های ایران صرفا یک موضع‌گیری نظامی یا تبلیغاتی نیست، بلکه بخشی از بازتعریف سیاست بازدارندگی تهران به شمار می‌رود.

وی با تأکید بر تفاوت میان اعلام یک تصمیم و توانایی اجرای عملی آن، می‌گوید این موضع نشان می‌دهد ایران دیگر خود را به محدودیت‌های پیشین در تعیین دامنه اهداف موشکی پایبند نمی‌داند.

به اعتقاد این پژوهشگر، یکی از مهم‌ترین تغییرات در محاسبات امنیتی ایران، توجه بیشتر به شبکه پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه است. تهران به این نتیجه رسیده که بازدارندگی مؤثر نباید صرفاً به دفاع از مرزهای کشور یا پاسخ موشکی متعارف محدود بماند، بلکه باید هزینه استفاده آمریکا از زیرساخت‌های نظامی خود در منطقه را نیز افزایش دهد.

نیکوکار همچنین معتقد است اگر حضور نظامی آمریکا به جای تأمین امنیت، به عاملی برای افزایش آسیب‌پذیری کشورهای میزبان تبدیل شود، ممکن است دولت‌های منطقه را به بازنگری در ترتیبات امنیتی خود وادار کند.

وی در پایان، مذاکره و تقویت توان بازدارندگی را دو مسیر موازی در سیاست ایران دانست و تأکید کرد تجربه جنگ اخیر این واقعیت را برای تهران پررنگ‌تر کرده است که دیپلماسی بدون پشتوانه بازدارندگی قابل اتکا، نمی‌تواند مانع تکرار جنگ شود.