هشدار فعالان صنعت فولاد درباره تشدید ناترازی انرژی | صادقیان: سیاست تخصیص انرژی باید بازنگری شود | ابکاء: بازنگری در الگوی توسعه صنعت فولاد | هشدار محجوب نژاد درباره کاهش رقابت‌پذیری فولاد ایران

به گزارش اقتصادنیوز، بیست و هشتمین دوره سمپوزیوم و نمایشگاه بین‌المللی فولاد 1405، از روز سه‌شنبه ۵ آبان‌ماه ۱۴۰۵ در شهر اصفهان فعالیت خود را آغاز کرد. سمپوزیوم امسال با محوریت «هم‌افزایی اکوسیستم علمی-صنعتی برای شتاب‌دهی تولید فولاد سبز» برگزار شده است. 

فعالان صنعت فولاد در پنل تخصصی گروه رسانه ای دنیای اقتصاد، با عنوان «زمستان پرریسک فولاد؛ راهبرد صنعت برای عبور از بحران انرژی چیست؟» ، با هشدار نسبت به تشدید ناترازی انرژی و پیامدهای آن بر تولید، صادرات و رقابت‌پذیری این صنعت، بر ضرورت توسعه متوازن زیرساخت‌ها و اصلاح سیاست‌های انرژی تأکید کردند.

در این نشست که با محوریت ناترازی انرژی و محدودیت‌های فصلی صنعت فولاد برگزار شد، مسعود ابکاء مدیرعامل اسبق ذوب آهن، مهران محجوب‌نژاد معاون فولاد تکنیک​، احمد صادقیان، مدیرعامل شرکت آهن و فولاد غدیر ایرانیان و مهدی مسائلی، دبیر سندیکای صنعت برق ایران، به بررسی چالش‌های زیرساختی و سیاستی این صنعت پرداختند.

حاضران در این پنل، علاوه بر محدودیت‌های برق و گاز، کمبود منابع آب، مشکلات تأمین مواد اولیه و حمل‌ونقل، افزایش هزینه‌های تولید و ابهام در چشم‌انداز بازارهای صادراتی را از مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی صنعت فولاد برشمردند.

ابکاء: عقب‌ماندگی زیرساخت‌ها از توسعه صنعت فولاد

در ابتدای این نشست، مسعود ابکاء مدیرعامل اسبق ذوب آهن​، با اشاره به اهداف پیش‌بینی‌شده برای تولید ۵۵ میلیون تن فولاد در کشور گفت: توسعه صنعت فولاد باید به‌صورت متوازن انجام می‌شد و در کنار ظرفیت‌سازی در زنجیره فولاد، موضوعاتی مانند تأمین مواد اولیه، انرژی، بازارهای صادراتی و فناوری نیز مورد توجه قرار می‌گرفت.

به گفته وی، برآوردهای طرح جامع فولاد نشان می‌داد که کل زنجیره فولاد کشور به حدود ۵ درصد ظرفیت گاز، ۸ درصد ظرفیت برق و حدود ۰.۲ درصد مصرف آب کشور نیاز دارد.

ابکاء با بیان اینکه ظرفیت اسمی ۵۵ میلیون تنی فولاد در کشور ایجاد شده، افزود: تولید واقعی حدود ۳۲ میلیون تن است و نزدیک به ۴۰ درصد ظرفیت ایجادشده خالی مانده است. برآوردهای ارائه‌شده در این نشست نشان می‌دهد بخشی از ظرفیت بلااستفاده صنعت فولاد، ناشی از کمبود انرژی است.

وی با اشاره به تجربه تولید در سال ۱۴۰۴ اظهار کرد: در برخی ماه‌ها تولید فولاد به حدود ۳.۳ میلیون تن رسید که در صورت تداوم، امکان دستیابی به تولید سالانه حدود ۴۰ میلیون تن را نشان می‌داد؛ با این حال، محدودیت‌های انرژی مانع تحقق ظرفیت بالقوه تولید شد.

ابکاء با انتقاد از عقب‌ماندگی توسعه زیرساخت‌ها نسبت به ظرفیت‌سازی در صنعت فولاد، تأکید کرد که در شرایط فعلی باید به‌جای ایجاد ظرفیت‌های جدید، رفع گلوگاه‌های موجود، به‌ویژه در حوزه انرژی، در اولویت قرار گیرد.

وی همچنین سرمایه‌گذاری فولادسازان در میادین گازی و نیروگاه‌ها را نشانه‌ای از تلاش بنگاه‌ها برای حفظ تداوم تولید دانست و تأکید کرد که تأمین پایدار زیرساخت‌ها از وظایف اصلی دولت و دستگاه‌های متولی است.

صادقیان: انتقاد از روش‌های یکسان تخصیص انرژی در دوره‌های محدودیت

در ادامه، احمد صادقیان، مدیرعامل شرکت آهن و فولاد غدیر ایرانیان، با تأکید بر ضرورت افزایش بهره‌وری و بازیابی انرژی گفت: در شرایط فعلی، دو مسیر اصلی برای مواجهه با بحران انرژی وجود دارد؛ نخست، افزایش تولید و بهبود توزیع انرژی و دوم، صرفه‌جویی و ارتقای بهره‌وری در واحدهای صنعتی.

وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در مجموعه غدیر ایرانیان اظهار کرد: در کارخانه گلوله‌سازی این مجموعه، مصرف آب به حدود ۵۰ درصد استانداردهای مورد استناد جهانی و کاتالوگ‌های تجهیزات کاهش یافته است. همچنین اقداماتی برای کاهش مصرف برق و گاز از طریق بهبود فرایندها و تجهیزات انجام شده است.

صادقیان بازیابی حرارت اتلافی در واحدهای آهن اسفنجی و استفاده از فناوری‌های نوین را از راهکارهای افزایش بهره‌وری انرژی دانست و گفت: در برخی فرایندهای تولید آهن اسفنجی می‌توان با بازیابی گازهای خروجی، بخشی از حرارت تلف‌شده را به انرژی الکتریکی تبدیل کرد و مجدداً در چرخه تولید به کار گرفت.

وی همچنین با انتقاد از روش‌های یکسان تخصیص انرژی در دوره‌های محدودیت، تصریح کرد: تخصیص انرژی بر مبنای درصدی ثابت از دیماند یا مصرف دوره‌های گذشته، لزوماً به حفظ تولید در کل زنجیره فولاد منجر نمی‌شود.

به گفته صادقیان، سیاست تخصیص انرژی باید به‌گونه‌ای بازنگری شود که تولید محصول نهایی و بازدهی کل زنجیره حفظ شود، نه اینکه صرفاً سهم مصرف واحدهای صنعتی به‌صورت یکسان کاهش یابد.

حاشیه سود صنعت فولاد در ایران چقدر است؟

مسعود ابکاء در بخش دیگری از این پنل با اشاره به آزادسازی قیمت فولاد در سال ۱۳۸۲، سیاست‌گذاری نامتوازن در بخش انرژی را از عوامل شکل‌گیری مشکلات کنونی دانست.

وی گفت: هنگامی که قیمت و سازوکار فعالیت یک صنعت آزاد می‌شود، سیاست‌گذاری در حوزه انرژی آن نیز باید با شرایط اقتصادی همان صنعت هماهنگ باشد.

به اعتقاد او، اگر در سال‌های گذشته سرمایه‌گذاری متناسب در بخش برق و گاز انجام می‌شد، امروز صنعت فولاد با بخشی از محدودیت‌های فعلی مواجه نبود.

ابکاء همچنین با اشاره به حاشیه سود شرکت‌های بزرگ فولادی در جهان، گفت: حاشیه سود صنعت فولاد در بسیاری از بازارهای جهانی حدود ۴ تا ۶ درصد است، اما در ایران، به دلیل ساختار قیمت‌گذاری و برخی مزیت‌های غیرپایدار، حاشیه سود در دوره‌هایی به سطوح بالاتری رسیده است؛ وضعیتی که می‌تواند توجه به مدیریت هزینه و بهره‌وری را تحت‌تأثیر قرار دهد.

وی با تأکید بر ضرورت بازنگری در الگوی توسعه صنعت فولاد افزود: توسعه این صنعت باید با در نظر گرفتن تمام مؤلفه‌ها، از جمله آب، برق، گاز، مواد اولیه، راه‌آهن، جاده و بازار مصرف انجام شود. بی‌توجهی به این الزامات، هزینه‌های اقتصادی و زیرساختی سنگینی به کشور تحمیل می‌کند.

مسائلی: سرمایه‌گذاری ناکافی در صنعت برق و پیامدهای آن

مهدی مسائلی، دبیر سندیکای صنعت برق ایران، نیز با اشاره به توسعه نامتوازن زیرساخت‌ها، کمبود سرمایه‌گذاری و سیاست‌های تثبیت قیمت را از عوامل مهم ناترازی برق در کشور دانست.

وی با اشاره به آمارهای مطرح‌شده در این نشست گفت: از حدود ۴۳ میلیون مشترک برق کشور، حدود ۲۸۷ هزار مشترک صنعتی هستند که نزدیک به ۴۰ درصد برق کشور را مصرف می‌کنند. در مقابل، بخش خانگی با وجود تعداد بسیار بیشتر مشترکان، حدود ۳۲ تا ۳۳ درصد مصرف برق را به خود اختصاص می‌دهد.

مسائلی با بیان اینکه بخش عمده برق کشور از نیروگاه‌های حرارتی تأمین می‌شود، افزود: در فصل زمستان، کاهش دسترسی نیروگاه‌ها به سوخت می‌تواند تأمین برق را با محدودیت مواجه کند. از این رو، علاوه بر چالش‌های تابستانی، احتمال تشدید محدودیت برق در زمستان نیز وجود دارد.

دبیر سندیکای صنعت برق ایران با اشاره به سرمایه‌گذاری انجام‌شده در این صنعت، نیاز سالانه برای حفظ و نوسازی زیرساخت‌ها و پاسخ‌گویی به رشد مصرف را حدود ۱۰ میلیارد دلار برآورد کرد؛ رقمی که به گفته وی، طی سال‌های گذشته سرمایه‌گذاری متناسبی در برابر آن انجام نشده است.

وی همچنین با اشاره به آثار سیاست‌های تثبیت قیمت‌ها و ضعف سازوکار جذب سرمایه، تأکید کرد: نمی‌توان از صنایع بزرگ انتظار داشت برای جبران کمبود برق به احداث نیروگاه روی بیاورند، بدون آنکه درباره نوع نیروگاه، تأمین سوخت، هزینه تولید و توان رقابت محصول نهایی در بازارهای داخلی و صادراتی ارزیابی دقیقی صورت گیرد.

مسائلی با اشاره به مشکلات مالی صنعت برق اظهار کرد: مطالبات این صنعت از صنایع کشور، بدهی آن به زنجیره تأمین و مطالباتش از دولت، فشار مالی قابل‌توجهی ایجاد کرده است.

به گفته وی، حل این مشکلات نیازمند ایفای نقش دولت در تأمین مالی و ایجاد سازوکار اقتصادی پایدار برای صنعت برق است.

محجوب نژاد: هشدار درباره کاهش رقابت‌پذیری فولاد ایران

مهران محجوب‌نژاد، معاون فولاد تکنیک نیز با اشاره به فاصله ایجادشده میان ظرفیت‌سازی در صنعت فولاد و توسعه زیرساخت‌ها، گفت: در فرایند دستیابی به ظرفیت ۵۵ میلیون تنی، توجه کافی به زیرساخت‌هایی مانند برق، گاز، آب، راه‌آهن، جاده و تأمین مواد اولیه صورت نگرفت و همین موضوع به یکی از گلوگاه‌های اصلی تولید تبدیل شده است.

وی با بیان اینکه مزیت انرژی ارزان ایران به‌تدریج در حال تضعیف است، افزود: کشور از منابع انرژی و مواد اولیه برخوردار است، اما محدودیت در دسترسی به این منابع باعث شده مزیت بالقوه به مزیت رقابتی پایدار تبدیل نشود.

محجوب‌نژاد تأکید کرد که مسئولیت بنگاه‌ها، افزایش بهره‌وری و استفاده از فناوری‌های روز است؛ در مقابل، مسئولیت حاکمیت، سیاست‌گذاری منسجم و تأمین زیرساخت‌های مورد نیاز توسعه صنعتی است.

وی با اشاره به لزوم توقف توسعه نامتوازن ظرفیت‌ها گفت: در شرایط فعلی، اولویت باید رفع محدودیت‌های تولید و بازگرداندن توازن به زنجیره فولاد باشد، نه ادامه ظرفیت‌سازی بدون تأمین زیرساخت‌های لازم.

صادقیان: زمستان پیش‌رو و ضرورت برنامه‌ریزی برای تداوم تولید شرکت‌های فولادی

صادقیان در بخش دیگری از این نشست، برنامه‌ریزی برای مواجهه با محدودیت‌های احتمالی زمستان را ضروری دانست و گفت: کاهش تولید تنها بر عملکرد خطوط تولید اثر نمی‌گذارد، بلکه بخش‌های مالی، بازرگانی، تأمین مواد اولیه، لجستیک و جریان نقدینگی شرکت‌ها را نیز تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.

وی افزود: شرکت‌های فولادی باید با پیش‌بینی سناریوهای مختلف محدودیت انرژی، برنامه‌های تولید، تأمین و مدیریت نقدینگی خود را متناسب با شرایط احتمالی تنظیم کنند.

مدیرعامل شرکت آهن و فولاد غدیر ایرانیان با تأکید بر اینکه در فاصله کوتاه باقی‌مانده تا زمستان امکان ایجاد تغییرات اساسی در زیرساخت‌ها وجود ندارد، هشدار داد: اگر محدودیت‌های انرژی بیش از میزان پیش‌بینی‌شده اعمال شود، آثار قابل‌توجهی بر عملکرد واحدهای صنعتی و تولید فولاد خواهد داشت.

ابکاء: ضرورت بازنگری در راهبرد توسعه فولاد

در بخش پایانی پنل، ابکاء با اشاره به چشم‌انداز بازار جهانی فولاد گفت: برآوردهای مطرح‌شده نشان می‌دهد رشد تقاضای جهانی فولاد در دهه آینده حدود یک درصد و رشد ظرفیت‌های برنامه‌ریزی‌شده تولید حدود ۲.۷ درصد است؛ شرایطی که می‌تواند رقابت در بازار جهانی را تشدید کند.

وی با اشاره به استفاده حدود ۷۶ درصدی از ظرفیت نصب‌شده فولاد در جهان و برآورد ۵۳ تا ۵۸ درصدی برای ایران، تأکید کرد که پایین بودن بهره‌برداری از ظرفیت‌ها در کنار محدودیت‌های زیرساختی و ابهام در بازارهای صادراتی، ضرورت بازنگری در سیاست‌های توسعه این صنعت را افزایش می‌دهد.

ابکاء با بیان اینکه ظرفیت مصرف داخلی نیز محدود است، افزود: توسعه تولید تا سطح ۵۵ میلیون تن بدون توجه به امکان فروش محصول، شرایط تجارت خارجی و بازارهای صادراتی، می‌تواند چالش‌های جدیدی برای صنعت فولاد ایجاد کند.

وی راهکار اصلی را تدوین و اجرای یک برنامه راهبردی بلندمدت برای کل صنعت کشور دانست و تأکید کرد که سیاست‌گذار باید به‌جای مدیریت مقطعی بحران‌ها، برای رفع شکاف زیرساختی و هماهنگی میان بخش‌های مختلف اقتصاد برنامه‌ریزی کند.

مسائلی نیز در جمع‌بندی این نشست با اشاره به روند افزایش قیمت نهاده‌ها و هزینه‌های اقتصادی صنعت برق، بر ضرورت اصلاح سازوکارهای قیمت‌گذاری و فراهم کردن امکان فعالیت اقتصادی پایدار برای صنایع زیرساختی تأکید کرد.

در مجموع، حاضران در این پنل بر این موضوع توافق داشتند که حفظ رقابت‌پذیری صنعت فولاد ایران، علاوه بر ارتقای بهره‌وری در سطح بنگاه‌ها، به اصلاح سیاست‌های انرژی، سرمایه‌گذاری پایدار در زیرساخت‌ها و بازنگری در الگوی توسعه ظرفیت‌های تولیدی نیاز دارد.

به اعتقاد آنان، بدون ایجاد توازن میان ظرفیت تولید و توان تأمین انرژی، مواد اولیه و بازار مصرف، تداوم توسعه صنعت فولاد با محدودیت‌های جدی روبه‌رو خواهد بود.