نفت و ساختار اقتصادی ناشی از آن در تحولات اقتصادی ایران نقش مهمی دارد. در دهههای مختلف روند افزایش قیمت و درآمدهای نفتی متفاوت بوده است. پیش از انقلاب در دهه ۵۰ بهواسطه افزایش ظرفیت، تولید به حدود ۶ میلیون بشکه در روز رسید که با افزایش قیمت نفت در آن دوره درآمدهای نفتی ایران به اوج خود رسید. بعد از انقلاب نیز گرچه بهواسطه جنگ و محدودیتهای کشور در تجهیز و بازسازی صنعت نفت در حوزههای بالادستی و پاییندستی، هیچگاه تولید ۶ میلیون بشکهای میسر نشد؛ اما در دهه ۸۰ و فواصل سالهای ۸۵ تا ۸۹ (برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی) بهواسطه افزایش بیسابقه قیمت نفت در بازارهای جهانی، درآمدهای ارزی کشور از رشد قابلتوجهی برخوردار شد. اما از سالهای ابتدایی دهه ۹۰ بهواسطه وضع تحریمهای بینالمللی علیه کشور و همچنین کاهش قیمت نفت، درآمدهای نفتی کشور با روند کاهشی مواجه شد.