اقتصادنیوز: اگر اقتصاد چین را به عنوان یک نظام اقتصادی در کنار دو الگوی اصلی و رقیب دیگر در دنیا، یعنی الگوی نظام اقتصادی ایالات متحده آمریکا و الگوی دولتهای رفاه اروپایی قرار دهیم، این سه نظام اقتصادی، چه شباهتها یا تفاوتهایی با یکدیگر دارند؟
اقتصادنیوز: شاخصهای کلیدی اقتصادی کشورهای عضو بریکس نشان میدهد که این گروه نه یک مجموعه یکدست، بلکه ترکیبی از غولهای صنعتی، ثروتمندان نفتی و اقتصادهای در حال توسعه با چالشهای ساختاری است.
اقتصادنیوز: وقتی بدهی خودِ بیماری است، داروی مالی ممکن است به همان اندازهای که درمان میکند، آسیبرسان باشد.
اقتصادنیوز: در سال ۱۹۸۰، «شنژن» روستای کوچک و گمنامی بود، منطقهای ساحلی در همسایگی هنگکنگ که ساکنان محدود آن عمدتاً از طریق ماهیگیری و کشاورزی سنتی روزگار میگذراندند و درآمد سرانه آنان از چند ده دلار در سال تجاوز نمیکرد. اما تنها طی چهار دهه، همین دهکده کوچک به یک کلانشهر مدرن با جمعیت بیش از ۱۷ میلیون نفر و قطب فناوری جهان تبدیل شد.
اقتصادنیوز: مینوتور، هیولای افسانهای در اسطورههای یونانی با بدن انسان و سر گاو است که در مرکز هزارتوی جزیره کرت زندانی بود. در کاربرد امروزی، مینوتور استعارهای برای قدرتی است که در دل یک نظام پیچیده و غیرشفاف پنهان شده و برای بقای خود قربانی میطلبد.
اقتصادنیوز: مکاتب اقتصادی که میراث علم و دانش و تجربه بشری هستند، دستکم آنهایی که تاریخ را شکل دادهاند و به صورت نظامهای فکری درآمدهاند، ساختارهایی انداموار، منسجم و مبتنی بر منطقهای درونی سختگیرانهای هستند که اجزایشان لازم و ملزوم یکدیگرند.
اقتصادنیوز: دو مقاله علمی در پایان دهه ۱۹۵۰ میلادی، پارادایم حاکم بر علم اقتصاد در حوزه بخش عمومی تغییر داد.
اقتصادنیوز: مجموعه پیش رو حاصل گسترهای از گزارشهای تحلیلی و مصاحبههای اختصاصی اقتصادنیوز است که ابعاد مختلف معضل تورم در اقتصاد ایران را مورد بررسی قرار دادهاند.
اقتصادنیوز: ویلیام هات، در کتاب «اقتصاد تبعیض نژادی» توضیح میدهد که نظام آپارتاید در آفریقای جنوبی، ابتدا توسط اتحادیههای کارگری برای محدود کردن مصنوعی عرضه نیروی کار و در نتیجه افزایش دستمزدها برای کارگران سفیدپوست شکل گرفت. او توضیح میدهد که نقطه شروع تقریباً تمام محدودیتهای قانونی بعدی برای سیاهپوستان در آفریقای جنوبی ناشی از مشکل نفوذ سیاسی اتحادیههای کارگری بود.
اقتصادنیوز: مقایسه تطبیقی اقتصاد ایران با یک نمونه از اقتصادهای تحت فشار همزمان شوکهای بیرونی و گسستهای ساختاری داخلی، میتواند برای امروز ما درسهای جالب توجهی داشته باشد.
اقتصادنیوز: آیزایا برلین، در مقاله معروف «دو مفهوم آزادی» مینویسد: «بیش از یکصد سال پیش، شاعر آلمانی هاینه به فرانسویان هشدار داد که قدرت اندیشه را دست کم نگیرند، زیرا مفاهیم فلسفی که در آرامش اتاق کار فیلسوفی پرورانده میشوند، ممکن است تمدنی را نابود کنند».
اقتصادنیوز: در جریان کشتار وسیع استالین در سالهای ۱۹۳۶ تا ۱۹۳۸، که به «تصفیه بزرگ» معروف است، تعداد زیادی از کمونیستهای ایرانی نیز قربانی شدند. اعدام و کشتار چپهای ایرانی که به شوروی مهاجرت کرده بودند، مواجهه تلخ و سخت آنان با کمونیسم واقعا موجود بود.
اقتصادنیوز: امکان انجام معاملات خصوصی و محرمانه، امتدادی طبیعی از حقوق مالکیت و آزادی قرارداد است. بسیاری از شهروندان قانونمدار نیز به دلایل کاملاً مشروع، پول نقد را ترجیح میدهند. اما اتحادیه اروپا به تازگی در پی آن است که تحت پوشش مبارزه با پولشویی، فعالیتهای اقتصادی ناشناس و بدون ردپای قابل شناسایی را بهتدریج دشوارتر کند. بنابراین، مبادلاتی که زمانی ساده و داوطلبانه بودند، به منبعی برای هزینههای اضافی، تأخیر و مداخله دولت تبدیل خواهند شد.
اقتصادنیوز: مناقشه دوباره بر سر میراث علی شریعتی، فقط به بازخوانی انتقادی اندیشهها و کارنامه او محدود نماند، بلکه بار دیگر پرسشهایی قدیمی را درباره نسبت نسلهای مختلف روشنفکری مذهبی، تداوم یا گسست این سنت فکری و نسبت آن با جریانهای رقیب، به کانون توجه بازگرداند.
اقتصادنیوز: هرگاه دولت قدرت مداخله در اقتصاد را پیدا کند، همواره گروههای ذینفعی پیدا میشوند که این قدرت را به نفع خود مصادره کنند. کتاب «سرمایهداری رفاقتی» نوشته «پاتریک نیومن» به ما میآموزد که در پسِ بسیاری از شعارهای جذاب مثل «عدالت اجتماعی»، شبکه پیچیدهای از رانتجویی پنهان شده است.
اقتصادنیوز: مطالعه تاریخ معاصر ایران، از زاویه تأثیر اندیشهها و افکار روشنفکران بر روندها و تحولات تاریخی، میتواند بینشهای جدیدی درباره علل عقب ماندگی اقتصاد ایران ایجاد کند و توضیحی برای چرایی و چگونگی شکل گیری اقتصاد دستوری ارائه دهد.
اقتصادنیوز: آیا علی شریعتی شیاد بود؟ آیا صرفاً مفسری نو از اسلام بود یا روشنفکری که مفاهیم مارکسیستی را در قالبی دینی بازتولید کرد؟ منتقدان او معتقدند که شریعتی با نفی مالکیت خصوصی، تقدیس دولت، ایدئولوژیک کردن دین و روایت طبقاتی از تاریخ، زمینه نظری گسترش دولتسالاری و تضعیف اقتصاد آزاد را فراهم ساخت. از این منظر، نقد شریعتی تنها بازخوانی اندیشه یک متفکر نیست، بلکه تلاشی برای فهم ریشههای فکری بسیاری از سیاستها و ساختارهایی است که دههها بر اقتصاد و جامعه ایران سایه افکندهاند.
اقتصادنیوز: چرا برخی ملتها ثروتمند و برخی دیگر فقیر میمانند؟ آیا راز توسعه در سرمایه و منابع طبیعی نهفته است یا در قواعد بازی، فرهنگ و ایدههایی که رفتار انسانها را شکل میدهند؟ معمای ثروت ملل هنوز حل نشده است. داگلاس نورث پاسخ را در «نهادها» و قواعد بازی جستوجو میکند، اما اندیشمندانی چون هایک، مککلاسکی و فرگوسن معتقدند توسعه را نمیتوان تنها با قانون و نهاد توضیح داد. آیا عامل اصلی توسعه و رفاه ملتها را باید در فرهنگ، ایدهها، رقابت و اخلاق جستوجو کرد؟
اقتصادنیوز: نفت برای برخی کشورها سکوی پرتاب به سوی رفاه بوده و برای برخی دیگر به چرخهای از تورم، فساد و وابستگی انجامیده است؛ تفاوتی که نه در حجم ذخایر زیرزمینی، بلکه در کیفیت حکمرانی و شیوه مدیریت این ثروت نهفته است. مقایسه صندوق ثروت ملی نروژ با صندوق توسعه ملی ایران، تصویری روشن از دو رویکرد متفاوت در مدیریت ثروتهای ملی ارائه میدهد؛ دو مسیری که یکی به انباشت سرمایه انجامیده و دیگری به فرسایش آن که نشان میدهد سرنوشت نفت را نه خودِ نفت، بلکه نهادها، قوانین و کیفیت حکمرانی تعیین میکنند.
اقتصادنیوز: دیوار برلین در تاریخ به عنوان نماد کمونیسم شناخته میشود، تا جایی که فروریختن آن به نماد شکست کمونیسم شناخته میشود، حتی نمادینتر از فروپاشی شوروی.
اقتصادنیوز: باورهای عمومی غلط اقتصادی ریشه در سادهسازی بیش از حد واقعیتهای پیچیده اقتصادی و نیز در گرایش ذاتی انسان به پذیرش توضیحاتی است که با شهود و درک روزمره همخوانی دارد.
اقتصادنیوز: در ۵۰ سال اخیر، نرخ تورم اقتصاد ایران (به استثنای دورههایی کوتاه) همواره دو رقمی بوده است. در حالی که میانگین تورم جهانی امروز به کمتر از ۶ درصد رسیده و بیش از ۱۳۰ کشور دنیا تورمهای تکرقمی پایدار را تجربه میکنند. تکنولوژی کنترل تورم چیست؟ آیا میتوانیم فرمولی که کشورهای دیگر به کار بردهاند را در ایران به کار بگیریم؟
اقتصادنیوز: تحلیل «تورم» بر مبنای افزایش هزینههای تولید، دچار یک خطای روش شناختی است که میتوان آن را «مغالطه تورم فشار هزینه» نامید. این مغالطه، جای علت و معلول را عوض میکند و با آدرس غلط دادن به جامعه و سیاستگذاران، ریشههای اصلی بیماری تورم را پنهان نگه میدارد.
اقتصادنیوز: علی شریعتی به عنوان یکی از تاثیرگذارترین روشنفکران دهه چهل و پنجاه شمسی، نقش مهمی در شکلدهی به ذهنیت انقلابی جامعه ایران ایفا کرد، تا جایی که خود انقلابیون او را «معلم اتقلاب» نامیدند. همین میتواند دلیلی کافی برای اهمیت بازخوانی چند باره او باشد، کما اینکه هنوز جدال فکری بر سر عقاید و نظرات و کارنامه شریعتی به پایان نرسیده است.
اقتصادنیوز: سوسیال دموکراسی عملاً مفهوم «سرمایه اجتماعی» را مصادره به مطلوب کرده است؛ مفهومی که ذاتاً به حوزه تصمیمگیریهای داوطلبانه، غیرمتمرکز و محلی تعلق دارد، در روایت سوسیالیستی به عنوان محصول فرعی یا هدف مهندسی دولت تصویر میشود.
اقتصادنیوز: انجام هرگونه دادوستد، نیازمند صرف زمان، انرژی و هزینههای پنهانی است که ارتباطی به قیمت خودِ کالا یا خدمت ندارد. این مخارج پنهان و فرآیندهای فرسایشی، همان چیزی است که امروز در اقتصاد تحت عنوان «هزینه مبادله» شناخته میشود.
اقتصادنیوز: فوریه ۲۰۲۶، دیوان عالی آمریکا اعلام کرد که رئیسجمهور نمیتواند بر اساس «قانون اختیارات اقتصادی در شرایط اضطراری بینالمللی» (IEEPA) تعرفههای گمرکی وضع کند. اما دولت دونالد ترامپ، پس از مسدود شدن این مسیر قانونی، بلافاصله به ابزارهای قانونی قدیمیتر مانند بند ۳۰۱ قانون تجارت سال ۱۹۷۴ ایالات متحده متوسل شده تا همچنان سیاست حمایتگرایی و کنترل مرزها را حفظ کند.
اقتصادنیوز: تعریف مفهوم منافع ملی بر بنیاد آزادی ارادههای آحاد ملت در چارچوب حاکمیت قانون، نیازمند گسست از تلقیهای رایج، رمانتیک و دستوری از موضع بالا است. دولتی که به بهانه تامین منافع ملی، در سازوکار قیمتها مداخله میکند، انحصارات دولتی و شبهدولتی میآفریند و با ایجاد مقررات دستوپاگیر، آزادی تجارت را سلب میکند.
اقتصادنیوز: ۹۰ سال از انتشار کتاب نظریه عمومی اشتغال، بهره و پول (۱۹۳۶) نوشته جان مینارد کینز میگذرد، بخش عمدهای از پیشفرضها و نظریات او در مواجهه با واقعیتهای اقتصاد منسوخ شده و شکست آنها در عرصه عمل به اثبات رسیده است؛ با این حال، نظام دانشگاهی و دپارتمانهای اقتصاد در سراسر جهان همچنان زیر سایه سنگین نظریههای کینز هستند و عموم کتابهای درسی دانشگاهی، روایت کینزی از مدیریت اقتصاد را به نسلهای جدید آموزش میدهند. در این میان، نظریههای جدید که جایگزینی برای اندیشه کینز هستند، جای کمی در عناوین درسی و کرسیهای دانشگاهی پیدا کردهاند و این انحصار علمی موجب شده که علم اقتصاد پویایی کمتری نسبت به قرن بیستم داشته باشد.
اقتصادنیوز: اگر کوبا ملزم بود تحت شرایط عادی بازار هزینههای خود را تامین کند، بدهی به رسمیت شناخته شده در سال ۲۰۱۶ این کشور به اسپانیا تا پایان سال ۲۰۲۶ به ۵.۲۸ میلیارد یورو افزایش مییافت. در نتیجه، هزینه اقتصادی فعلیِ حمایتهای اسپانیا، به ۴.۹۹ میلیارد یورو نزدیکتر است.