قمار ترامپ در گرینلند تهدیدی برای اتحاد ناتو | ناامیدی از آمریکایِ ترامپ فراتر از داووس است | اروپا ترسیده‌ است؟

به گزارش اقتصادنیوز، رئیس‌جمهور ایالات متحده در شرایطی پا به اجلاس سالانه مجمع جهانی اقتصاد می‌گذارد که تردیدها نسبت به تداوم اتحاد فراآتلانتیکی بیش از هر زمانی از پایان جنگ جهانی دوم گسترده‌تر شده است.

اول آمریکا یا تنها آمریکا؟

به نوشته واشنگتن پست، روز سه‌شنبه، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری ایالات متحده، گفت: «از تنش‌ها و هیجانات بکاهید و نفس عمیقی بکشید». او از همتایان اروپایی و روزنامه‌نگاران خواست که بیش از حد به جنجال فعلی بر سر تمایل دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، برای الحاق گرینلند، که با تهدید تعرفه‌های جدید ایالات متحده علیه گروهی از کشورهای اروپایی که در همبستگی با دانمارک ایستاده‌اند، همراه شد، توجه نکنند.

بسنت در گردهمایی روز دوشنبه در این شهر کوهستانی سوئیس، تأکید کرد: «اول آمریکا» «به معنای تنها آمریکا نیست»، و از دوستانش خواست «از رهبری رئیس‌جمهور ترامپ برای رفاه جهانی، صلح و نظم بین‌المللی احیا شده پیروی کنند». 

جنجالی سورئالیستی و نقطه عطف نوظهور

با این همه، ترامپ به وضوح ثایت کرده که چرا بسیاری از شرکت‌کنندگان در مجمع جهانی اقتصاد -گردهمایی سالانه‌ای با حضور برجسته نخبگان سیاسی و تجاری جهانی- به سختی می‌توانند به اندازه بسنت احساس خوش‌بینی داشته باشند. ترامپ تازگی تصویری با کمک هوش مصنوعی از رهبران اروپایی -از جمله اکثر رهبران گروه هفت اقتصاد بزرگ- منتشر کرد که دور میز دفتر بیضی شکل خود جمع شده بودند و به پوستری از نقشه‌ای که سرزمین‌های گرینلند، ونزوئلا و کانادا را به عنوان بخشی از ایالات متحده نشان می‌داد، خیره شده بودند.

جنجال سورئالیستی بر سر جزیره قطب شمال که توسط ترامپ به پا شده شده بود، بر اجلاس داووس سایه افکنده و حس یک نقطه عطف نوظهور در روابط بین ایالات متحده و اروپا را تشدید کرده است. اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، در طول سخنرانی خود خطاب به حاضران گفت: «وقتی آماده سخنرانی امسال می‌شدم، امنیت در شمال موضوع اصلی نبود»، اما، تاکتیک‌های پرفشار ترامپ متذکر می‌شود که چگونه «اروپا باید تلاش خود را برای استقلال، از امنیت گرفته تا اقتصاد، از دفاع گرفته تا دموکراسی، سرعت بخشد... نکته این است که جهان به طور دائم تغییر کرده است و ما هم باید همگام با آن تغییر کنیم».

چرخش محسوس

در این اجلاس، فون در لاین از توافق‌های تجاری اخیر بین اتحادیه اروپا و چهار کشور آمریکای جنوبی استقبال کرده و در مورد تنوع‌بخشی بیشتر به اقتصادهای اروپا و فاصله گرفتن از وضعیت تعلیق ایالات متحده تحت لوای ترامپ صحبت کرد. او به یک توافق تجاری جدید و عظیم احتمالی بین اتحادیه اروپا و هند اشاره کرد که آن هم تحت تأثیر جنگ‌های تجاری ترامپ قرار گرفته است. او گفت: «اروپا همیشه جهان را انتخاب خواهد کرد و جهان آماده است تا اروپا را انتخاب کند».

این ماجرا نشان از چرخشی محسوس دارد. نشانه‌های مقاومت حتی قبل از شروع اجلاس این هفته نیز وجود داشت. اعتراضات پر سر و صدا علیه ترامپ در طول آخر هفته، حتی وضعیت ترافیک را به هم ریخت، زیرا هزاران نفر برای شرکت در کنفرانس سالانه نخبگان جهانی به بالای کوه رفتند. در امتداد تفرجگاه اصلی داووس، افرادی دیده می‌شدند که کلاه‌های قرمز «علم را دوباره بزرگ کنیم» و کلاه‌های سبز «اروپا را دوباره بزرگ کنیم» به سر داشتند. در یک سالن تئاتر بزرگ که به «مرکز آب و هوایی داووس» تبدیل شده بود، ده‌ها مدیر و فعال اروپایی عصر دوشنبه گرد هم آمدند تا ظهور یک شبکه اجتماعی جدید به نام «W» را اعلام کنند - پاسخی اروپایی به «X» ایلان ماسک. برگزارکنندگان استدلال کردند که چرا اروپایی‌ها باید «در پلتفرمی متعلق به کسی که می‌خواهد اروپا را نابود کند» محتوا منتشر کنند؟

ظهور غرب وحشی ژئوپلتیکی و قمار ترامپ

در این شرایط، امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه، در سخنان روز سه‌شنبه خود نامی از ترامپ نبرد، اما صراحتا از غرب وحشی ژئوپلیتیکی -که به نظر می‌رسید کاخ سفید جهان را به آن سمت می‌کشاند- یاد کرد. مکرون گفت: «الان زمان امپریالیسم جدید یا استعمار جدید نیست... ما احترام را به قلدربازی ترجیح می‌دهیم. و ما حاکمیت قانون را به وحشیگری ترجیح می‌دهیم». 

چند سال پیش، اروپایی‌ها در داووس درباره «جدا شدن» از چین فکر می‌کردند. اکنون، فون در لاین از «ریسک‌زدایی» در محیطی که توسط مهم‌ترین متحد و شریک قاره بی‌ثبات شده است، صحبت می‌کند. تحلیلگران می‌گویند، قمار ترامپ در گرینلند، تمامیت اتحاد ناتو و بسیاری از پایه‌های روابط فراآتلانتیک را تهدید می‌کند. انتظار می‌رود رهبران اتحادیه اروپا این هفته برای بررسی پاسخی، از جمله به کارگیری مکانیسم «ضد اجبار» که می‌تواند منجر به انتقام‌جویی‌های گسترده علیه ایالات متحده و شرکت‌های آمریکایی شود، تشکیل جلسه دهند.

به گفته جسیکا روزنکرانتز، وزیر امور اتحادیه اروپا در سوئد «کاملاً پوچ است که یک شریک یا متحد ناتو بخواهد سرزمین‌هایی را از دیگری بگیرد.» «ما باید کاملاً واضح بگوییم که این قابل قبول نیست و ما، از طرف اتحادیه اروپا، پاسخی متحد و قوی خواهیم داشت».

اروپایی‌ها ترسیده‌اند!

با این همه، در میان اروپایی‌ها این نگرانی گسترده وجود دارد که واکنش بروکسل به یک سال اختلال ترامپیستی بیش از حد ملایم بوده و این قاره اهرم لازم را در صورت شکل گرفتن یک بن‌بست واقعی در برابر ترامپ، ندارد. 

به گفته جولین والپره، مشاور ارشد سابق نیکولا سارکوزی، رئیس جمهور سابق فرانسه: «اروپایی‌ها ترسیده‌اند. مردم ترسیده‌اند زیرا اوکراین آنقدرها هم دور نیست. آنها ترسیده‌اند زیرا به نظر می‌رسد هیچ محدودیتی در برابر رفتارهای رئیس جمهور ایالات متحده وجود ندارد». در عین حال، او معتقدست که اروپا باید اعتماد به نفس بیشتری پیدا کند. او گفت: «اروپا بازار بزرگی است. پس‌انداز و افراد تحصیل‌کرده زیادی دارد. برخی در جامعه تجاری فرانسه هستند که از سخنرانی‌های مدیران عامل آمریکایی که در پای ترامپ می‌لولند و اساساً ایده‌های او را منتقل و تکرار می‌کنند، کمی خسته شده‌اند».

تغییر رژیم؛ از متحد تا دشمن

ناامیدی و انزجار نسبت به آمریکای ترامپ فراتر از داووس گسترش یافته است. نظرسنجی اخیر شورای روابط خارجی اروپا - که قبل از آخرین دور از مناقشات بر سر گرینلند انجام شد - نشان داد که تنها ۱۶ درصد از اروپایی‌ها، ایالات متحده را «متحد» می‌دانند. بخش بیشتری از اروپایی‌های مورد بررسی، ایالات متحده را «دشمن» یا «رقیب» می‌دانند. 

به گفته مارک لئونارد، مدیر شورای اروپا «روند متداول این است که هر سال که می‌گذرد، اروپا برای آمریکا اهمیت کمتری پیدا می‌کند و آمریکا از نظر امنیت خود برای اروپایی‌ها اهمیت کمتری داشته است. اما بدیهی است که ترامپ این روند را به شدت تسریع کرده است... به نظر می‌رسد نوعی تغییر رژیم در حال انجام است. ترامپ نمونه‌ای از این حرکت علیه لیبرالیسم و بسیاری از ایده‌هایی است که در قلب ایده هنجاری غرب قرار داشتند».

مایکل جارلنر، سردبیر بین‌المللی روزنامه پولیتیکن، یک روزنامه برجسته دانمارکی، و از شرکت‌کنندگان باسابقه داووس، از رویکرد دولت ترامپ ابراز سردرگمی کرد. او از احساس عمیق دانمارکی‌ها نسبت به ایالات متحده تمجید کرد، پیوندی که باعث شد دانمارک در جنگ‌های افغانستان و عراق به ایالات متحده بپیوندد. به گفته جارلنر «معمولاً، من می‌گویم که حضور در داووس خوب است. خیلی دراماتیک نیست. این بار، شما به عنوان یک دانمارکی احساس می‌کنید که اوضاع بسیار بسیار دراماتیک خواهد بود، اما نه فقط به عنوان یک دانمارکی. موضوع خیلی فراتر از گرینلند است. موضوع این است که آیا ایالات متحده نظم جهانی لیبرال را خواهد پذیرفت یا از آن جهان جدا خواهد شد».